g]kfnL qmflGtsf] l;4fGt
hgtfsf] ax'bnLo hgjfb
z+s/ kf]v/]n
utfª\sb]lv qmdzM
o;/L pxf“n] cl3 ;fg'{ePsf ts{, ljZn]if0f / ljrf/x¿sf cfwf/df hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf k|d'v cfwf/x¿nfO{ lgDg ¿kdf k|:t't ug{ ;lsG5 M
dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u M g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] ;'?b]lv g} gLlt / ljrf/sf] k|dfl0fstfsf nflu sDo'lg:6 cfGbf]ngsf k|flwsf/ k|fKt 7flgPsf g]tfsf ljrf/x¿nfO{ h:tfsf To:t} p4/0f ug]{ k|j[lQ xfjL /x\of] . To;dfly kl5Nnf] ;dodf t lrlgof“ sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] cGwfg's/0fsf] k|j[lQ xfjL eP/ uof] . olt;Dd ls ;kmn 7flgPsf] cfGbf]ngx¿n] k"j{dfGotfx¿df kl/dfh{g / ljsf; u/]/ xfl;n u/]sf] ;kmntfaf6 7Ls 9ª\un] kf7 l;Sg] sfd;d]t ePg . ;DalGwt d'n'ssf] ljBdfg kl/l:yltdf cfwfl/t ljlzi6 cg'ejx¿nfO{ ;d]t …;fj{ef}dÚ dfGg] k|j[lQ ljsl;t eP/ uof] . cf–cfkm\gf] d'n'ssf] ljlzi6tfdf cfwfl/t /x]/ dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf; ug'{kg]{ s'/fsf] dxŒjnfO{ vf;} Wofg lbOPg . olt;Dd k|To]s s'/fsf] åGåfTds 9ª\un] cWoog / ljZn]if0f ug'{kb{5 eGg] dfS;{jfbL b[li6sf]0fnfO{ ;d]t cGt/f{li6«o cg'ejnfO{ u|x0f ug]{ ;Gbe{df cfTd;ft\ ul/Pg . dfS;{jfb cfkm}“df lj1fg ePsfn] k|of]usf qmddf unt 7flgPsf kIfx¿ kl/dfh{g x'G5g\, ul/G5 . t/, k|of]usf qmddf unt k|dfl0ft ePsf sltko kIfnfO{ ;d]t x6fp“bf …u}/dfS;{jfbLÚ cf/f]k nfUg] eo Toltv]/ Hofb} anzfnL lyof] . o; k|sf/sf] l:yltdf dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf;sf] s'/f cfkm}“df r'gf}tLk"0f{ sfo{ lyof] .
To;}n], hgg]tf dbg e08f/Ln] g]kfnsf] sDo'lg:6 cfGbf]ngdf b]lvPsf] h8tf, cGwfg's/0f / ;ª\sL0f{tfnfO{ abNgsf nflu …l;4fGtsf] /ª v}/f] x'G5 / hLjgsf] /ª xl/of], efiffn] Jofs/0fnfO{ k5\ofp“b}g, Jofs/0fn] efiffnfO{ k5\ofpg afWo x'G5Ú h:tf v/f ljrf/x¿ k|s6 u/]/ dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf;sf] dfGotfnfO{ :yflkt ug]{ sf]l;; ug'{eof] . ;f]leot ;ª\3, rLg, leotgfd, sf]l/of, So'afnufotsf d'n'sx¿df ;DkGg qmflGtn] cjnDag u/]sf gof“ / l;h{gfTds ;f]rx¿nfO{ dxŒjsf ;fy cl3 ;fb}{ g]kfnL qmflGtsf] cfkm\g} df}lns af6f] agfpg'kg]{ s'/fdf pxf“n] hf]8 lbg'eof] . …zf:qLo /rgfsf] cGwfg's/0f u/]/ dfS;{jfbnfO{ vf]kfsf] eLd;]g agfpg vf]Hg]Ú k|j[lQsf] hgg]tf e08f/Ln] tLvf] cfnf]rgf ug'{eof] . o; cy{df dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf; g} hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] ljsf;sf] d'Vo cfwf/ xf] .
…g]skf -Pdfn]_ Zff:q / ;"qx¿sf nflu hLjgsf] alnbfg lbg] xf]Og, hLjgsf lglDt ;"q / zf:qx¿sf] /rgf ug]{ kf6L{ xf] . uNtL x'G5 ls eg]/ sfd} gyfNg] jf uNtL gxf];\ eg]/ zf:qdf eg]h:tf] dfq ug]{ / uNtL ePkl5 To;sf] lhDdf nufP/ cfkm" kG5g] kf6L{ xf]Og . sfd ug]{ cf“6 ug'{k5{, /rgfTds 9ª\un] sfd ug]{ z}nL ckgfpg' k5{ / uNtL eP ;Rofpg] tTk/tf / ;fx; b]vfpg'k5{ .Ú
– hgg]tf dbg e08f/L
;f]leot df]8]nsf] ;dfhjfbsf] c;kmntf M ;f]leot ;ª\3nufot k"jL{ o'/f]kdf Pskl5 csf]{ ub}{ ;dfhjfbL ;Qfx¿ c;kmn aGb} uO/x]sf ;dodf hgg]tf dbg e08f/Ln] cToGt cfTdljZjf;sf ;fy lgisif{ lgsfNg'ePsf] lyof]– …of] dfS;{jfbsf] c;kmntf xf]Og, ;f]leot df]8]nsf] ;dfhjfbsf] c;kmntf xf] .Ú ;f]leot df]8]nsf] ;dfhjfb o'4sfnLg cj:yfdf hlGdPsf] / o'4sfnLg ;dodf x'ls{Psf] lyof] . ljZjd} klxnf] of] ;dfhjfbL ;f]leot ;QfnfO{ ljZjo'4sf] cGTokl5 nf]stfGqLs/0f ul/g' kb{Yof] . ljZj k'“hLjfb;“usf] k|lt:kwf{df 9f]sf aGbsf] gLlt cjnDag ul/g', ;dfhjfbL cy{tGqsf] ljsf;sf ;Gbe{df >d l;h{gfTdstfsf] kIfnfO{ pk]Iff ul/g' / cfkm}“leqsf] nf]stfGqLs/0fsf] cefjdf zlQmsf] clt s]Gb|Ls/0f x'gfn] ;f]leot ;dfhjfb hgtfaf6 cnu–ynu eof] / hgc;Gt'li6sf] lg;fgf aGg k'Uof] . hgg]tf dbg e08f/Lsf] ljZn]if0f
lyof] M
…;dfhjfb lgdf{0fsf] k|lqmofdf lgoGq0f / ;Gt'ngsf] l:ylt sfod ug{ g;Sg', ;a} s'/fdf /fHosf] clts]lGb|t lgoGq0fsf] k|0ffnL sfod ug'{, pTkfbgsf k|To]s PsfOx¿df pQ/bfloTj ljsf; ug{ g;Sg', pTkfbsTj a9fpgsf lglDt k|f]T;fxg gx'g', gof“ gof“ k|ljlwsf] cg';Gwfg tyf ljsf; ug{ g;Sg', k'“hLjfb;“usf] k|lt:kwf{sf qmddf pTkGg x'“b} uPsf] gof“ kl/l:yltsf] d"Nofª\sg u/L /rgfTds 9ª\un] cl3 a9\g g;Sg', pTkfbg k|lqmofdf cGt/If]qLo k|lt:kwf{ ug]{ jftfj/0f l;h{gf ub}{ ;fwgx¿sf] kl/rfng ug]{ s'/fdf Wofg lbg g;Sg', ;d:t /fhsLo tyf cfly{s dfldnfdf ;d]t hgtfsf :jtGq OR5fx¿nfO{ cleJoQm x'g glbg', k|hftfGqLs/0f, sfg'gL /fh tyf kf6L{ Pjd\ /fHoaLrsf] ;DaGwsf] plrt Joj:yfkg gx'g' / cem /fHosf] s]Gb|Lo lgsfosf OR5fx¿nfO{ JolQm–JolQmsf] tx;Dd nu]/ anft\ :yflkt Pjd\ lgolGqt ug]{h:tf ljzfn gf]s/zfxLtGqsf clts]lGb|t lgoGq0f k|0ffnLn] ;f]leot ;dfhjfbsf] cfGtl/s hLjgnfO{ sdhf]/ agfof] . ;do 5“b} / 7Ls 9ª\un] o:tf sdhf]/Lx¿ x6fpg] sfd ePg .Ú
:jfefljs 5, hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] ljsf;df pQm 36gfsf] ulx/f] k|efj /x]sf] 5 .
dfS;{jfbL bz{gsf] ;xL k|of]u M hgtfsf] ax'bnLo hgjfb dfS;{jfbL bz{gdf cfwfl/t 5 . dfS;{jfbL bz{gsf ;Gbe{df :yflkt sltko dfGotfnfO{ ;d]t gof“ ;Gbe{df JofVof ug]{ / To;sf cfwf/df /fhgLlts ljrf/–l;4fGtnfO{ kl/isf/ ug]{ sf]l;; o;n] u/]sf] 5 . sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] ljsf;sf qmddf …¿k / ;f/aLrsf] cGt/;DaGwÚ / kl/jt{gsf] k|lqmofdf …lgif]wsf] lgif]w;DaGwL lgodsf] k|efj / e"ldsfÚsf ;Gbe{df /x“b} cfPsf] unt a'emfO, dfGotf / k|of]unfO{ :ki6 kfg]{ / ;Rofpg] sf]l;; ul/Psf] 5 . /, dfgj hfltn] ;Eotfsf] ljsf;sf qmddf cfh{g u/]sf hLjGt / d"Nojfg\ pknlAwx¿nfO{ k'/fgf] ;dfh Joj:yfsf] pkhsf ¿kdf lgif]w ug]{ / k"0f{tM c:jLsf/ ug]{ dfGotfnfO{ vl08t u/]sf] 5 .
hgg]tf dbg e08f/Lsf] dfGotf lyof]– …;dfh ljsf;sf qmddf dfgj hfltn] cfh{g u/]sf pknlAwx¿nfO{ ;j{xf/f >dhLjL ju{sf] d'lQm / ;d[l4sf nflu k|of]u ug{ ;lsG5 .Ú h;/L dfS;{n] x]u]nsf] åGåjfb / kmfo/afvsf] ef}ltsjfbsf] bz{g–l;4fGtdf /xg uPsf sdhf]/Lx¿nfO{ ;RofP/ åGåfTds ef}ltsjfb / P]ltxfl;s ef}ltsjfbsf] j}1flgs lrGtg k|0ffnLsf] ljsf; ug'{ eof], To;/L g} k'“hLkltju{n] cfkm\gf] ju{sf] ;]jf / :jfy{sf nflu k|of]u ub}{ cfPsf] dfgj hfltn] cfh{g u/]sf hLjGt / d"Nojfg pknlAwx¿nfO{ ;j{xf/f >dhLjL ju{sf] d'lQm / ;d[l4sf nflu k|of]u ug{ ;lsg] dfGotf cl3 ;fg'{eof] .
hgtfsf] ax'bnLo hgjfbn] /fHo;Qfsf] ¿k / ;f/sf] cGt/;DaGw / dxŒjsf af/]df gof“ b[li6sf]0f cl3 ;f/]sf] 5 . hgg]tf dbg e08f/L eGg'x'G5– …ax';ª\Vos hgtfsf] /fHo;Qf clwgfosjfbL /fHo;Qf xf]Og / x'g'x“'b}g .Ú o;n] ;j{xf/fju{sf] clwgfosTjsf] gfddf x'g] u/]sf] zlQmsf] clts]Gb|Ls/0fsf] cEof;nfO{ ;d]t abNg ;xof]u k'¥ofpg] 5 / ;f]leot df]8]nsf] ;dfhjfbn] h:tf] lgolt a]xf]g'{kg]{ b'Mvb cj:yfaf6 g]kfnsf] sDo'lg:6 cfGbf]ngnfO{ hf]ufpg] 5 .
…xfdL b]V5f}“, åGåjfb sfn{ dfS;{sf] cfk\mgf] cfljisf/ lyPg, ef}ltsjfb klg dfS;{sf] cfk\mgf] cfljisf/ lyPg . x]u]nsf] åGåjfb / kmfo/afvsf] ef}ltsjfbaf6 l;s]/ ltgLx¿df /x]sf a]7Ls s'/fnfO{ x6fp“b} dfS;{–Pª\u]N;n] åGåfTds ef}ltsjfbnfO{ cl3 a9fpg' eof] . ;dfhjfb / ;fDojfb klg dfS;{–Pª\u]N;sf] cfk\mgf] cfljisf/ lyPg . t/, pxf“x¿n] To;df j}1flgs b[li6sf]0f yk]/ ljsf; ug'{eof] . olb xfd|f] cNkdth:t} ;f“3'/f] j[Qdf v'lDrP/ cfk\mgf] cfljisf/ dfq cl3 a9fpg] ;f]rn] dfS;{–Pª\u]N; nfu]sf] eP cfh dfS;{jfb xfd|f] xftdf x'g] lyPg .Ú
– hgg]tf dbg e08f/L
g]kfnL ;dfhsf] ljz]iftf / ljlzi6tf M g]kfnL ;dfh x/]s lx;fan] ljljwtfo'Qm 5 . g]kfnL ;dfhsf] ljsf;sf cfkm\g}vfn] P]ltxfl;s ljz]iftf /x]sf 5g\ . PSsfO;f}“ ztfAbLdf cfP/ xfdLn] cjnDag ug{ uO/x]sf] ;ª\3Lo zf;gsf] cEof; cfheGbf @^ ;o jif{klxn] n'lDagLdf zfSo u0f/fHodf k|of]udf cfO;s]sf] lyof] . clxn] klg xfd|f] ;dfhsf sltko cflbjf;L hghfltx¿df ;fdflhs l/ltlylt a;fNg nf]stflGqs 9ª\un] cfkm\gf] cu'jf 5fGg] k|rng sfod} 5 . cfw'lgs g]kfnsf] ljsf;sf ;Gbe{df Pp6f sfnv08;Dd Pp6f dfGotf ;dfhdf xfjL x'g] / csf]{ sfnv08df csf]{ dfGotf xfjL x'g] cj:yf b]lvG5 . uf]vf{sf /fhf k[YjLgf/fo0f zfxn] g]kfnsf] ef}uf]lns PsLs/0fsf] cleofg ;'? u/]kl5 ;'uf}nL ;lGw gx'Gh]n;Dd g]kfnL ;dfhsf] d"n k|j[lQ b]zeQmk"0f{ cfGbf]ng lyof] . /fHosf] /Iff / ;Ldfsf] lj:tf/sf nflu x'g] o'4 / alnbfgx¿ g} Tolta]nfsf] ;dfhsf] uf}/jsf ljifo aGby] . ;'uf}nL ;lGwkl5 Tof] k|j[lQdf kl/jt{g cfof] . To;kl5sf lbgx¿df g]kfnL ;dfhsf] k|d'v k|j[lQ dfgjtfjfb / ;fdflhs ;'wf/ aGg k'Uof] . To; qmddf b]zsf ljleGg efux¿df ;fdflhs ;'wf/sf cfGbf]ngx¿ eP . lj=;+= !((& sf] ;lxbkj{kl5 g]kfnL ;dfhsf] k|d'v k|j[lQ k|hftflGqs cfGbf]ng aGg k'Uof] . clxn];Dd klg Tof] k|j[lQ hf/L 5 . o; k|sf/sf] l:yltdf juL{o tyf ;dflhs d'lQmsf nflu ;~rfng x'g] cfGbf]ng, k|hftfGqLs/0fsf] o; k|j[lQaf6 cnu /xg ;Qm}gYof] .
…s'g} klg b]zdf ;fdGtjfb–;fd|fHojfblj/f]wL qmflGt ;DkGg u/L :yflkt ul/Psf] gof“ Joj:yfsf] zf;g k|0ffnL PsbnLo x'G5 ls b'O{bnLo jf ax'bnLo x'G5 eGg] s'/f Toxf“sf] qmflGtsfnLg / To;kl5sf] ljlzi6 /fli6«o kl/l:yltn] lgwf{/0f ug]{ ljifo xf] . of], ;DalGwt b]zsf] ljz]if kl/l:yltdf cfwfl/t ljz]if gLltsf] ljifo xf] . xfdL lg/ª\s'ztf / lgb{nLotfjfbsf lj?4 bL3{sfnLg ;ª\3if{sf] Oltxf; ePsf] xfd|f] b]z ljBdfg ljz]iftfnfO{ ljZn]if0f u/]/ ax'bnLo k|0ffnL :yfkgf ug]{ s'/fdf b[9tfk"j{s plePsf 5f}“ .Ú
– hgg]tf dbg e08f/L
hgg]tf dbg e08f/Ln] g]kfnL ;dfhsf] of] ljz]iftf / k|j[lQnfO{ ulx/f] u/L cfTd;ft\ u/]/ g]kfnL qmflGtsf] cfkm\g} df}lns sfo{qmd x'g] s'/fdf hf]8 lbg'eof] / hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] gLlt tyf sfo{qmdsf] ljsf; ug'{eof] .
g]kfnsf] sDo'lg:6 cfGbf]ngsf ljlzi6 cg'ej M g]kfnsf] nf]stflGqs cfGbf]ngsf] k|f/lDes r/0fdf g} sDo'lg:6 cfGbf]ng ljsf; ePsf] xf] . !((& ;fndf ;xfbt k|fKt ug'{x'g] uª\ufnfn sDo'lg:6 ljrf/wf/faf6 k|efljt x'g'x'GYof] . g]kfnsf] klxnf] dhb'/ cfGbf]ngsf g]tf dgdf]xg clwsf/L ef/tdf cWoog/t /x“bf g} Toxf“sf] sDo'lg:6 cfGbf]ngdf cfa4 eO;Sg' ePsf] lyof] . ))& ;fnsf] hgcfGbf]ngeGbf k"j{ g} sd/]8 k'iknfnsf] g]t[Tjdf @@ clk|n !($( df sDo'lg:6 kf6L{sf] :yfkgf ePsf] lyof] . kf6L{ :yfkgfnuQ} g]skfn] hxf“lgof“ /f0ff zf;gsf lj?4sf] ;z:q cfGbf]ngnfO{ cl3 a9fpgsf nflu dxŒjk"0f{ e"ldsf lgjf{x u/]sf] lyof] . oBlk, Tolta]nfsf] sfª\u|];L g]t[Tjsf] sDo'lg:6lj/f]wL lrGtgsf sf/0fn] e"ldsf v]Ng lgs} sl7g ePsf] lyof] . To;kl5sf lbgdf g]skfn] d'lQm ;]gfsf] ljb|f]xnfO{ ;fy lbPsf] gfddf k|ltaGwsf] ;dgf ug'{ k¥of] . nfdf] ;do;Dd e"ldut ¿kdf kf6L{dflysf] k|ltaGwsf lj?4df j}wflgstfsf nflu ;ª\3if{ ug'{ k¥of] . )!) ;fndf sf7df8f“}df ;DkGg klxnf] gu/ lgjf{rgdf ;xefuL eP/ g]skfn] klxnf] :yfg xfl;n u/]sf] lyof] . ))& ;fndf /fhf lqe'jgn] cfkm}“n] u/]sf] 3f]if0ffaf6 kl5 x6\g ;'? u/]kl5 g]skfn] ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgsf kIfdf lg/Gt/ cfjfh p7fO/x\of] . ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgnfO{ c:jLsf/ ub}{ )!% ;fndf cfof]hgf ul/Psf] klxnf] ;+;bLo lgjf{rgdf gLltut c;xdlt sfod /fVb} sDo'lg:6 kf6L{ ;xefuL eof] / rf/ :yfgdf ljhoL eof] . )!& ;fnsf] kmf}hL sf08kl5 g]skfn] lg/ª\s'z /fhtGqsf lj?4 /fhgLlts :jtGqtfsf nflu lg/Gt/ ;ª\3if{ u¥of] . lg/ª\s'z k~rfotsf lj?4sf x/]s ;ª\3if{df g]kfnsf sDo'lg:6 / sDo'lg:6 ljrf/wf/faf6 k|efljt ljBfyL{x¿ cu|df]rf{df g} /x] . hgdt;ª\u|x / To;kl5sf lbgx¿df /fHo;Qfsf] tLj| bdgsf afah'b nf]stflGqs ultljlwnfO{ v'n]cfd ¿kdf cl3 a9fpg] s'/fdf sDo'lg:6x¿ cu|0fL /x] . kl5Nnf] ;dodf …hgkIfÚsf gfddf ul/Psf] k~rfotL r'gfjsf] pkof]u / /fli6«o k~rfotdf k'Ug ;kmn ePsf …hgkIfLoÚx¿sf] e"ldsf k|hftflGqs cfGbf]ngsf] ljsf;df dxŒjk"0f{ /x\of] .
log} cg'ejaf6 ;d[4 aGg k'u]sf g]kfnsf sDo'lg:6x¿n] )$^ ;fnsf] P]ltxfl;s hgcfGbf]ngdf ;+o'Qm jfddf]rf{ u7g u/]/ dxŒjk"0f{ e"ldsf v]n] . )$^ ;fnsf] P]ltxfl;s hgcfGbf]ngsf] ljsf;df tfTsflns g]skf -dfn]_ / To;sf dxf;lrj hgg]tf dbg e08f/Lsf] e"ldsf lgs} g} dxŒjk"0f{ /x]sf] lyof] . sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] k|hftflGqs wf/sf ¿kdf g]skf -Pdfn]_sf] ljsf; / g]kfnL qmflGtsf] sfo{qmdsf ¿kdf hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] ljsf;df g]kfnsf] sDo'lg:6 cfGbf]ngsf oL cg'ejx¿sf] :jfefljs ¿kdf ulx/f] k|efj /x]sf] 5 .
%= hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf ljz]iftf
hgtfsf] ax'bnLo hgjfb g]kfnL qmflGtsf] df}lns sfo{qmd x'g'sf ;fy} ljZj sDo'lg:6 cfGbf]ngsf ;Gbe{df Pp6f gof“ wf/sf ¿kdf /x]sf sf/0fn] o;sf cfkm\g}vfn] ljz]iftfx¿ /x]sf 5g\ . k|d'v ljz]iftfx¿nfO{ lgDg ¿kdf pNn]v ug{ ;lsG5 M
n of], …gof“ hgjfbL sfo{qmdÚsf] ;f/tŒj af]s]sf] ;fdGtjfb–;fd|fHojfblj/f]wL k'“hLjfbL hgjfbL u0ftGqfTds sfo{qmd xf] . ljrf/, ;ª\u7g / ;ª\3if{sf If]qdf ;d]t o; sfo{qmdn] gof“ dfGotf cl3 ;f/]sf] 5, h'g k|d'v gLlt tyf l;4fGtx¿df cGt/lglxt 5 . o; cy{df hgtfsf] ax'bnLo hgjfb sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] k|hftfGqLs/0fsf] gjLg dfGotf xf] . t;y{, of] g]kfnL ;+:s/0fsf] dfS;{jfb klg xf] .
n of] sfo{qmdn] ;dfhsf] ljsf;sf ljleGg P]ltxfl;s r/0fdf dfgj hfltn] cfh{g u/]sf hLjGt / d"Nojfg pknlAwx¿nfO{ pTkLl8t ju{, ;d'bfo / ;du| dfgj hfltsf] d'lQm / ;d[l4sf nflu k|of]u ug{ ;lsg] gof“ dfGotf cl3 ;f/]sf] 5 . pbfx/0fsf nflu hgtfsf] ax'bnLo hgjfbn] k“'hLjfbL k|hftGqsf] ljz]iftfsf ¿kdf :yflkt sltko dfGotfx¿nfO{ dfgj hfltsf] pknlAwsf ¿kdf u|x0f u/L ;j{xf/f >dhLjL ju{sf] d'lQm / ;d[l4sf nflu k|of]u ug{ ;lsg] dfGotfsf] ljsf; u/]sf] 5 . of] dfS;{n] x]u]nsf] åGåjfb / kmfo/afvsf] ef}ltsjfbaf6 l;s]/ åGåfTds ef}ltsjfbsf] ljsf; u/]h:t} cToGt dxŒjk"0f{ sfd xf] .
n of] sfo{qmd, dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf;sf] dfGotfdf cfwfl/t 5 . …h8;"qjfb / lj;h{gjfbsf] lj/f]w u/f}“, dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u u/f}“Ú eGg] pb\3f]ifsf ;fy o; sfo{qmdsf] ljsf; ePsf] xf] . dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf;sf ;Gbe{df hgg]tf dbg e08f/Ln] eGg' ePsf] 5– …sfd ug]{ cf“6 ug'{k5{, /rgfTds 9ª\un] sfd ug]{ z}nL ckgfpg' k5{ / uNtL eP ;Rofpg] tTk/tf / ;fx; b]vfpg' k5{ .Ú hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] sfo{qmd o:t} ;fx;sf] kl/0ffd xf] .Ú
n of] sfo{qmdn] dfgj ;dfhsf] kl/jt{g, ljsf; / cu|ultsf nflu ;dflhs lgoGq0f / ;Gt'ngsf] l;4fGtnfO{ cfTd;ft\ u/]sf] 5 . kf6L{ lgdf{0f, g]t[Tjsf] ljsf; / qmflGtdf ;d]t o;n] hgtfsf] ;r]tg e"ldsfnfO{ :yflkt ug{ vf]h]sf] 5 . o;n] zflGtk"0f{ ;ª\3if{sf ofjt\ ¿k / tl/sfnfO{ k|of]u ub}{ anft\ kl/jt{gnfO{ ;xh agfpg rfx]sf] 5 . qmflGtk"j{ dfq xf]Og, qmflGtkl5sf] cj:yfdf ;d]t o;n] cu|ufdL ;'wf/ / cfd"n kl/jt{gnfO{ ;dlGjt 9ª\un] cl3 a9fpg vf]h]sf] 5 . of] sfo{qmdn] åGåjfbsf] clgjfo{tf / ;j{JofkstfnfO{ ;}4flGts ¿kdf :jLsfg]{ dfq xf]Og, Jofjxfl/s ¿kdf ;d]t k|of]u ug{ vf]h]sf] 5 .
n of] sfo{qmdn] hgtf g} zlQmsf ;|f]t x'g\, /fHo Joj:yfsf] ;f/ g} hgtf / /fi6«sf] lxt Pjd\ sNof0f xf] eGg] dfGotfsf cfwf/df /fHo;QfnfO{ k|hftflGqs 9ª\un] ;ª\ul7t / kl/rflnt ug{ rfx]sf] 5 . o;n] ;a} vfn] ljz]ifflwsf/nfO{ cGTo ub}{ ju{, JolQm, kf6L{ / ;+:yf ;a}nfO{ ;+ljwfgsf] cwLg:y /fVg] / sfg'gsf] zf;g ;~rfng ul/g'kg]{ dfGotfnfO{ cjnDag u/]sf] 5 . To;sf cfwf/df k|lt:kwf{ / kxnsbdLsf] k|0ffnLnfO{ :yflkt ug{ rfx]sf] 5 . hahn] zlQmsf] clt s]Gb|Ls/0fnfO{ c:jLsf/ ub}{ zlQm k[ysLs/0f / ljs]Gb|Ls/0fsf] l;4fGtnfO{ cjnDjg u/]sf] 5 . /fhtGqsf] cGTokl5 ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+j}wflgs / sfg'gL ¿kdf :yflkt ug]{ k|lqmof cl3 a9\g nflu/x]sf] cj:yfdf o; s'/fsf] ;RrfOnfO{ ulx/f] u/L cfTd;ft\ ul/g'kb{5 .
n of] sfo{qmdn] b]z, sfn, kl/l:ylt cg'¿k :yflkt d"No / dfGotfx¿ ablnG5g\ / kl/dflh{t x'G5g\ eGg] dfGotfsf cfwf/df g]kfnL ;dfhsf] ljz]iftf Pjd\ ljlzi7tfnfO{ cl3 a9fpg vf]h]sf] 5 . o;n] lgif]wsf] lgif]w;DaGwL cjwf/0ffnfO{ ulx/fOsf ;fy cfTd;ft\ ub}{ ultzLn j:t'sf] ktgzLn kIfnfO{ 5f]8]/ ;'l:y/ kIfnfO{ sfod /fVb} ultzLn / ljsf;jfg kIfnfO{ cl3 a9fpg] ;Gt'ngsf/L dfGotf cl3 ;f/]sf] 5 . jt{dfg ;Gbe{df ;ª\3Lotf / ;dfj]zLsf] gLltsf] cf}lrTo / k|f;ª\lustfnfO{ klg o;} kl/k|]Iodf x]l/g'kb{5 .
n o; sfo{qmdn] ljZj kl/l:ylt cg'¿k sDo'lg:6 cfGbf]ngnfO{ /fli6«o :jfwLgtf / ;fdflhs d'lQm cfGbf]ng;“u uf“;]/ cl3 a9fpg rfx]sf] 5 . /fi6«jfb, dfgjtfjfb / hgjfbnfO{ g]kfnL ;dfhsf] ljz]iftf / ljlzi7tf cg'¿k cl3 a9fpg rfx]sf] 5 . hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] sfo{qmdn] cl3 ;f/]sf gLlt tyf l;4fGtx¿;DaGwL dfGotfx¿ ;ª\qmd0fsfnLg g]kfnL /fhgLltsf ;Gbe{df cem a9L ;fGble{s aGg k'u]sf 5g\ .
rf}w yk ljz]iftfx¿
– ;+ljwfgsf] ;jf]{Rrtf .
– ax'njfbL v'nf ;dfh .
– zlQm k[ysLs/0f .
– dfgj clwsf/sf] /Iff .
– ax'bnLo k|lt:kwf{sf] k|0ffnL .
– cfjlws lgjf{rg .
– ax'dtsf] ;/sf/, cNkdtsf] k|ltkIf .
– sfg'gsf] zf;g .
– hgtfsf] hgjfbL Joj:yfsf] ;'b[9Ls/0f .
– ljb]zL k'“hL / k|ljlw .
– Ifltk"lt{ .
– /fli6«o lxt cg'¿ksf] ljb]z gLlt .
– g]t[Tj / clwgfosTj .
– hgtfsf] ax'bnLo hgjfb .
^= hgtfsf] ax'bnLo hgjfbL qmflGtsf] l;4fGt
pTkfbs zlQm / pTkfbg ;DaGwaLrsf] cGt/lj/f]waf6 qmflGtsf] hGd x'G5 / qmflGtn] pTkfbs zlQmsf] ljsf;sf] :t/ cg'¿ksf] k|ultzLn pTkfbg ;DaGw sfod ub{5 . ;fdfGotof qmflGt;DaGwL cfdcjwf/0ff oxL xf] . ;fdGtjfbsf lj?4df o'/f]k / cd]l/sfdf k'“hLkltju{sf] g]t[Tjdf qmflGt ;DkGg eP/ k“'hLjfbsf] :yfkgf eof] . t/, >ddflysf] k'“hLklt ju{sf] lgd{d zf]if0f / >dhLjL hgtfdfly k'“hLjfbL ;Qfsf] lje]b / pTkL8gn] k“'hLjfblj?4sf] dfS;{jfbL lrGtg / qmflGtsf] gof“ l;4fGt hGd eof] . !(!& sf] ;f]leot ?;df ;DkGg ePsf] klxnf] ;dfhjfbL qmflGtsf] ;kmntfn] k'/fgf] vfn] k'“hLjfbL qmflGtsf 7fp“df ;fd|fHojfbsf lj?4sf] ;j{xf/f qmflGtsf] gof“ o'usf] yfngL ul/lbof] . ljZj zlQm ;Gt'ngdf cfPsf] x]/km]/ / kl/jt{g;d]tn] k5f}6] d'n'sx¿df ;d]t qmflGtsf] gof“ l;4fGtsf] ljsf; ckl/xfo{ aGb} uof] .
qmdzM
hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf cfwf/x¿
/fh]Gb| uf}td
;dfhdf ax'ntf 5, hLjgdf ax'ntf 5, k|s[ltdf ax'ntf 5, ax'ntflagf åGå x'“b}g / åGålagf k|ult jf ljsf; x'“b}g . ljsf; / cu|ultsf nflu k|s[ltaf6 k|lt:kwf{ ;'? x'G5 . /, k|lt:kwf{ eg]sf] ax'ntfdf g} x'g] s'/f xf] . k|lt:kwf{af6 g} >]i7tf xfl;n x'G5 . k|s[lt, hLjg / ;dfhsf] of] åGåfTds ;To /fhgLltdf klg nfu" x'G5 eGg'x'g] hgg]tf dbg e08f/Ln] g]kfnL ;dfhdf /x]sf ju{x¿sf] jf:tljs cGt/;DaGw / lj/f]wsf] ljBdfg :j¿knfO{ b[li6ut u/L ;dfhdf ju{x¿ /x];Dd ljBdfg ju{x¿sf leGgfleGg} /fhgLlts :jfy{ x'g' :jfefljs xf] . /, juL{o ;dfhdf juL{o b[li6sf]0f / /fhgLltx¿ x'G5g\ Pjd\ Pp6} ju{df klg /fhgLltdf ljljwtf / dte]b x'g;S5 eGg] lgisif{ lgsfNg'eof] . oxL lgisif{sf] 7f]; cleJolQm xf]– hgtfsf] ax'bnLo hgjfb .
kf6L{sf] rf}yf] /fli6«o dxflwj]zgåf/f kfl/t g]kfnL qmflGtsf] sfo{qmddf /fHo;Qf ;~rfngdf ax'bnLo k|lt:kwf{sf] cfjZostfsf] j}rfl/s jLhf/f]k0f u/L of] ;}4flGts cjwf/0ff k|:t't ePkl5 kf6L{sf] kf“rf}“ /fli6«o dxflwj]zgåf/f hahn] sfo{qmdsf] ¿k lnof] . /, 5}6f}“ /fli6«o dxflwj]zgaf6 g]kfnL qmflGtsf] df}lns l;4fGtsf ¿kdf :jLsf/ u/]kl5 cfh hah g]kfnL qmflGtsf] sfo{qmd / df}lns l;4fGtsf ¿kdf g]kfnL ;dfhdf :yflkt 5 . of] dfS;{jfbsf gfddf c“ufNg] u/]sf k'/fgf dfGotf / sfo{z}nLx¿sf] ljkmntfkl5 g]kfnsf] gof“ kl/l:yltsf] dfu cg'¿k dfS;{jfb–n]lggjfbsf] k'gMJofVof lyof] . of] dfS;{jfbnfO{ ;dsfnLg kl/l:yltdf k'gMkl/eflift ug'{kg]{ cfjZostfsf] tLj| cg'e"ltaf6 hGd]sf] gjLg lrGtg xf] . …l;4fGtsf nflu hLjg xf]Og, hLjgsf nflu l;4fGtÚ x'g'k5{ eGg'x'g] hgg]tf dbg e08f/Ln] dfS;{jfb / n]lggjfbsf cfwf/e"t s'/fx¿sf] dfu{bz{gdf dfS;{jfbsf] l;h{gfTdstfdf hf]8 lbg'eof] .
g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ngnfO{ d'n'ssf] k|hftflGqs cfGbf]ng;“u uf“:g'k5{ . sDo'lg:6 cfGbf]ngnfO{ k|hftflGqs cfGbf]ngaf6 k[ys\ /fVg ;lsGg . k|hftflGqs cfGbf]ng;“u guf“;Lsg d'n'ssf] sDo'lg:6 cfGbf]ng cufl8 a9\g ;Sb}g eGb} hgg]tf e08f/Ln] sDo'lg:6 cfGbf]ngleq /x]sf] h8tfnfO{ tf]8]/ zf:qLo dfS;{jfbL /rgfx¿leq l;h{gfTdstf vf]Hg'eof] / eGg'eof]– …h8;"qjfb / lj;h{gjfbsf] lj/f]w u/f}“ / dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u u/f}“ .Ú oxL qmddf ljsl;t ePsf] ljZjsf] kl/jlt{t l:ylt, ;dfhsf] ljsf;qmd, sDo'lg:6 cfGbf]ngsf] k|hftfGqLs/0f / g]kfnsf] kl/jlt{t gof“ kl/l:yltsf] dfucg'¿k hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] k|fb'ef{j eof] .
g]skf -Pdfn]_sf] /fhgLlts sfo{qmd / g]kfnL qmflGtsf] df}lns l;4fGt eg]sf] hgtfsf] ax'bnLo hgjfb xf] . of] ax'bnLo k|lt:kwf{ ePsf] /fhgLlts zf;g k|0ffnL;lxtsf] hgjfbL /fHo;Qf xf] . d'n'ssf] ljBdfg ;fdflhs–cfly{s Joj:yfsf] ¿kfGt/0fsf nflu qmflGtsf/L ljsNksf ¿kdf cl3 ;fl/Psf] hgtfsf] ax'bnLo hgjfbL sfo{qmddf cfly{s, /fhgLlts, ;fdflhs / ;f+:s[lts kIfsf ;fy} /fHoJoj:yfsf ljljw kIfx¿nfO{ ;d]l6Psf] 5 . o;df ax'bnLo k|lt:kwf{sf] /fhgLlts k|0ffnL;d]tsf df}lns ljz]iftf ;dfj]z ul/Psf 5g\ . of] ;fdGtjfb tyf ;fd|fHojfblj/f]wL sfo{qmd xf] . of] k'“hLklt ju{sf] clwgfosTj ePsf] Joj:yf xf]Og, hgtfsf] hgjfbL clwgfosTj ePsf] Joj:yf xf] .
@)$^ ;fndf ;DkGg g]skfsf] rf}yf] dxflwj]zgn] hgjfbL Joj:yfsf] :yfkgfkl5 klg bnsf] :jtGqtfsf] cjwf/0ffnfO{ cf}krfl/s ¿kdf :jLsf/ u¥of] . ax'ntf;lxtsf] gof“ hgjfbL k|0ffnLsf] sfo{qmd cufl8 ;f¥of] . /, hah ToxL ax'bnLo k|lt:kwf{ ePsf] /fhgLlts zf;g k|0ffnL;lxtsf] hgjfbL /fHo;Qf xf] . hgtfsf] ax'bnLo hgjfb, b]zsf] sDo'lg:6 cfGbf]ngdf k|s6 eO/x]sf] ;ª\sL0f{, s§/kGyL, b':;fxl;s, gSsnjfbL pu|jfdkGyL cfTd;dk{0fjfbL / blIf0fkGyL cj;/jfbL k|j[lQlj?4 k|:t't dfS;{jfb tyf n]lggjfbsf] g]kfnL df}lnstfdf cfwfl/t l;h{gfTds k|of]u xf] . t;y{ klg of] l;4fGtsf s]xL bfz{lgs cfwf/x¿ 5g\ . hgtfsf] ax'bnLo hgjfbn] klxnf]rf]l6 qmflGtkl5 klg ;dfh Joj:yfdf x'g] åGånfO{ / To;sf] ax'njfbL rl/qnfO{ cf}krfl/s dfGotf k|bfg u/]sf] 5 . ;dfhdf x'g] zq'jt\ / ldqjt\ cGt/lj/f]wx¿ 5'6\ofPsf] 5 / zq'jt\ cGt/lj/f]wnfO{ klg ;+ljwfgdfkm{t g} tx nufpg] jf cfjZos k/] /fHosf] an k|of]u ug]{ / ;dfwfg vf]Hg] / ldqjt\ cGt/lj/f]wx¿nfO{ :jfefljs ¿kdf rNg lbg] / k|lt:kwf{ x'g lbg] s'/f hahsf] d'Vo s'/f xf] . o;n] hgtfsf] ;jf]{Rrtf / hgtfsf] ;fj{ef}d;Qfsf] ;Ddfg u/]sf] 5 . hah hgjfbL /fHoJoj:yfnfO{ k|hftfGqLs/0f ug]{, ax'bnLo k|lt:kwf{sf] Uof/]G6L ug]{ / sDo'lg:6 kf6L{n] s'g} klg axfgfdf clgjf{lrt ;Qf rnfpg gkfpg] s'/fsf] Uof/]G6L u/]sf] 5 . o;sf cnfjf hgtfn] hgjfbL ;dfhsf åGåsf ;jfndf, hgjfbL /fHosf] ;f/ cg'¿ksf] ax'bnLo k|lt:kwf{sf] ;jfnh:tf ljifodf cfkm\gf bfz{lgs ;f]rx¿ cufl8 ;f/]sf] 5, h;nfO{ lgDgfg';f/ ;"qa4 ul/Psf] 5 M
-s_ hahn] b]zsf] ljlzi6 kl/l:ylt cg';f/sf] qmflGtsf] df}lns l;4fGtsf] lg¿k0f u/]sf] 5 .
-v_ sDo'lg:6 cfGbf]ngnfO{ oxf“sf] k|hftflGqs cfGbf]ng;“u ljlwjt\ ¿kdf ;+:yfut u/]sf] 5 .
-u_ hgjfbL Joj:yfleqsf cGt/lj/f]wx¿nfO{ cf}krfl/s dfGotf k|bfg u/]sf] 5 .
-3_ ax'njfbsf] kIfkf]if0f u/]sf] 5 .
-ª_ hgtfsf] ;fj{ef}d;Qfsf] pRr sb/ u/]sf] 5 .
-r_ o;n] dfS;{jfbsf] /Iff / ljsf; ug]{ sfddf of]ubfg u/]sf] 5 .
-5_ hahn] clwgfosTj / /fHo;Qfsf] k'/fgf] Joj:yfnfO{ k'gMJofVof u/]sf] 5 . hahsf] d"n bfz{lgs cfwf/x¿ log} x'g\ .
hgtfsf] ax'bnLo hgjfb g]kfnL ;dfhdf ;~rflnt /fli6«otf / ;fdflhs Gofosf cfGbf]ngx¿, k|hftflGqs cfGbf]ng, g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ng tyf cfkm\g} kf6L{leq ;~rflnt ljrf/wf/fTds sfd, kf6L{sf] k|hftfGqLs/0fsf lglDt rflnPsf k|oTg / cGt/f{li6«o sDo'lg:6 tyf ;dfhjfbL cfGbf]ngsf cg'ejx¿sf] ljZn]if0fdf cfwfl/t 5 . of] dfS;{jfbnfO{ g]kfnL ;dfhdf l;h{gfTds 9ª\un] k|of]u ug]{ qmddf ljsl;t ePsf] df}lns l;4fGt xf] . o;sf cfºg} ;}4flGts tyf j}rfl/s cfwf/x¿ 5g\ . ltgnfO{ o;/L k|:t't ul/Psf] 5 .
-s_ o;n] dfS;{jfb, n]lggjfb / hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ g]kfnL qmflGtsf] dfu{bz{s l;4fGtsf ¿kdf :jLsf/ u/]sf] 5 .
-v_ o;n] cfºgf] 5'§} klxrfgsf ;fy k5f}6] d'n'sx¿sf] dfS;{jfbL k4ltsf cfwf/df ljZn]if0f cufl8 ;fb}{ ;DalGwt b]zsf] 7f]; l:ylt cg'¿k cfwf/e"t ;fdflhs rl/qsf] lg¿k0f u/]sf] 5 .
-u_ o;n] qmflGtsf] nIosf] ¿kdf ;fdGtjfb, bnfn gf]s/zfxL k'“hLjfb / ;fd|fHojfbdfly k|xf/ s]lGb|t ug]{ / To;sf] pGd"ng ug]{ s'/fnfO{ :ki6 u/]sf] 5 .
-3_ ;fdflhs d'lQm / /fli6«o :jfwLgtf xfl;n ug'{ o;sf] csf]{ nIo xf] .
-ª_ qmflGtsf] g]t[TjbfoL ju{ / zlQmsf ¿kdf ;j{xf/f >dhLjL ju{ / To;sf] dfS;{jfb– n]lggjfbsf] dfu{bz{gdf rNg] /fhgLlts kf6L{åf/f g]t[Tjsf] cleef/f axg u/L tbg'¿k ljsf; ug]{ s'/f :ki6 ul/Psf] 5 .
-r_ qmflGtsf] cfwf/e"t tyf lg0ff{os zlQmsf ¿kdf dhb'/, ls;fgx¿ / b[9 ;xof]uLsf ¿kdf lgDg k'“hLklt ju{sf cGo txx¿sf] e"ldsf Pjd\ dWod ju{ / /fli6«o k'“hLklt / wgL ls;fgx¿sf] bf]xf]/f] e"ldsf rl/qsf afah'b ;xof]uL e"ldsf :jLsf/ / pQm juL{o e"ldsfs} cfwf/df ;DalGwt ju{x¿nfO{ k|ltlglwTj ug]{ /fhgLlts, ;fdflhs jf juL{o ;ª\3x¿;“u ;DaGw lgwf{/0f ug]{ s'/f :ki6 ul/Psf] 5 .
-5_ hgtfsf] ax'bnLo hgjfbL qmflGtåf/f k'“hLklt ju{sf] clwgfosTj ePsf] k'“hLjfbL /fHo xf]Og / ;j{xf/f >dhLjL ju{sf] clwgfosTj ePsf] ;dfhjfbL /fHo klg xf]Og, ;fdGtjfb, ;fd|fHojfblj/f]wL ljleGg ju{, txsf cfdhgtfsf] ;+o'Qm hgjfbL clwgfosTj ePsf] t];|f] vfnsf] /fHo;Qfsf] :yfkgf ug'{kg]{ s'/f :ki6 ul/Psf] 5 .
-h_ o;df jt{dfg o'usf] gof“ qmflGt k'/fgf] o'usf] k'“hLjfbL hgjfbL qmflGth:tf] xf]Og / ;j{xf/f ;dfhjfbL qmflGt klg xf]Og, ;fd|fHojfb / ;j{xf/f qmflGtsf] gof“ o'udf ul/g] gof“ vfnsf] k'“hLjfbL hgjfbL qmflGtsf ¿kdf qmflGtsf] rl/q :jLsf/ ul/Psf] 5 .
-em_ ;fdGtjfb / ;fd|fHojfbsf] zf]if0f, pTkL8gsf cfwf/x¿ ;dfKt kf/]/ pTkfbs zlQmx¿nfO{ zf]if0faf6 d'Qm ub}{ cfly{s If]qdf lghL xf]Og . ;/sf/sf] k|wfg e"ldsfsf cfwf/df Psflwsf/ k'“hLjfbnfO{ ;dfKt ub}{ k'“hLnfO{ lgolGqt ¿kdf ljsf; ug]{ s'/fnfO{ p7fPsf] 5 .
-`_ cy{tGqdf /x]sf] /fhsLo If]qsf] e"ldsfnfO{ plrt 9ª\un] j[l4 ub}{ ;dfhjfbdf ;ª\qmd0f ug]{ ef}lts tyf ;f+:s[lts tof/Lsf af/]df :ki6 ul/Psf] 5 .
-6_ ju{;ª\3if{nfO{ cfwf/ agfP/ ;fdGtjfb / ;fd|fHojfblj/f]wL cfdhgtfsf] qmflGtsf/L ;ª\3if{dfkm{t qmflGtsf] ljho ug]{ af6f] lng' cfd¿kdf gof“ qmflGtsf l;4fGt x'g\ .
pTkfbs zlQm / pTkfbg ;DaGwaLrsf] cGt/lj/f]waf6 qmflGtsf] hGd x'G5 / qmflGtn] pTkfbg zlQmsf] ljsf;sf] :t/ cg'¿ksf] k|ultzLn pTkfbg ;DaGw sfod u5{ . ;fdfGotof qmflGt;DaGwL dfS;{jfbsf] cfdwf/0ff oxL xf] egL hgg]tf dbg e08f/Ln] l;4fGt;DaGwL cfºgf] b[li6sf]0f cufl8 ;fg'{ePsf] lyof], h'g s'/f cfh klg TolQs} ;fGble{s / pkof]uL /x]sf] 5 / hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] ;}4flGts / j}rfl/s cfwf/ klg oxL g} xf] .
hgtfsf] ax'bnLo hgjfb ;fdGtjfb, bnfn, gf]s/zfxL k'“hLjfb / ;fd|fHojfblj/f]wL sfo{qmd xf] . of] g]kfnL df}lnstfdf cfwfl/t qmflGtsf] sfo{qmd xf] . hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ g]kfnL qmflGtsf] df}lns sfo{qmd / l;4fGtsf ¿kdf :jLsf/ ul/Psf] 5 . hgg]tf dbg e08f/Lsf] g]t[Tjdf )$( df3 dlxgfdf ;DkGg kf6L{sf] kf“rf}“ /fli6«o dxflwj]zgaf6 xfdLn] hgtfsf] ax'bnLo hgjfbL sfo{qmdnfO{ g]kfnL qmflGtsf] df}lns sfo{qmdsf ¿kdf :jLsf/ u¥of}“ . …h8;"qjfb / lj;h{gjfbsf] lj/f]w u/f}“, dfS;{jfbsf] l;h{gfTds k|of]u / ljsf; u/f}“Ú eGg] d"n gf/fsf ;fy xfdLn] ;dfhjfb jf ;fDojfbnfO{ clwstd nIosf ¿kdf / Go"gtd sfo{qmdsf ¿kdf hahnfO{ cufl8 ;f/]sf xf}“ . To;} u/L )%$ df3df ;DkGg kf6L{sf] 5}6f}“ /fli6«o dxflwj]zgaf6 hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ g]kfnL qmflGtsf] df}lns l;4fGtsf ¿kdf :jLsf/ ug]{ 7x/ u¥of] / kf6L{sf] kf“rf}“ / 5}6f}“ /fli6«o dxflwj]zgotfsf cEof; / cg'ejsf cfwf/ / k[i7e"lddf )%( ;fndf cfof]lht kf6L{sf] ;ftf}“ /fli6«o dxflwj]zgn] hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ g]kfnL qmflGtsf] df}lns sfo{qmd / l;4fGtsf ¿kdf k'gMk'li6 ub}{ To;af6 lgb]{lzt eO/xg] k|lta4tf JoQm u/]sf] 5 . d'n'ssf] ljBdfg ;fdflhs, cfly{s cj:yfsf] ¿kfGt/0fsf nflu qmflGtsf/L ljsNksf ¿kdf cl3 ;fl/Psf] hgtfsf] ax'bnLo hgjfbL sfo{qmddf cfly{s, /fhgLlts, ;fdflhs, ;f+:s[lts kIfsf ;fy} To;df ax'bnLo k|lt:kwf{sf] /fhgLlts k|0ffnL;d]tsf df}lns k|s[ltsf ljz]iftf ;dfj]z ul/Psf 5g\ . h'g lgDgadf]lhd /x]sf 5g\ . /, cfhsf r'gf}tL / xf“sx¿nfO{ ;dfwfg ug]{ yk s]xL ljz]iftfx¿nfO{ ;d]t ;dfj]z ug'{ ;do ;fGble{s x'G5 .
-s_ ;+ljwfgsf] ;jf]{Rrtf M ;+ljwfg b]zsf] d"n sfg'g xf] / b]zsf] ;Dk"0f{ /fhgLlt, cfly{s lqmofsnfkx¿ / ju{sf] e"ldsf Pjd\ cGt/;aGwx¿sf] JofVof ug]{ b:tfj]h xf] . s'g} klg ju{, JolQm, ;+:yf jf kf6L{ ljz]if ;+ljwfgeGbf dfly /xGg . qmflGtsf/L ;Qf, hgtfsf] ;Qf klg ljwfgljxLg x'g'x'Gg . ;dfhsf] lg/Gt/ k|ultnfO{ ;+ljwfgn] lgsf; lbg'k5{ / ;+ljwfg ;jf]{Rr x'g'k5{ .
-v_ ax'njfbL v'nf ;dfh M of] hahsf] bf];|f] ljz]iftf xf], hah ax'njfb / v'nf ;dfhsf] kIfdf 5 . k|To]s JolQmnfO{ hgtf / /fi6«sf lglDt ;f]Rg] / af]Ng] tyf cleJolQm ug]{ :jtGqtf lbg'kg]{ s'/fdf hahn] :ki6 u/]sf] 5 .
-u_ zlQm k[ysLs/0fsf] l;4fGt M JolQm jf s'g} klg ;+:yfsf] xftdf zlQmsf] clt ljs]Gb|Ls/0f x'g'x'“b}g— . /fHo / kf6L{sf] aLrsf] leGgtf / cGt/;DaGwnfO{ 7Ls 9ª\un] ;~rfng ul/g'k5{ . /fHosf clwsf/nfO{ k|of]u ug]{ s]Gb|df k[ys\ lgsfox¿ x'g'k5{ .
-3_ dfgj clwsf/sf] /Iff M hahn] dfgj clwsf/sf] /IffnfO{ Pp6f dxŒjk"0f{ tŒjsf ¿kdf ;dfj]z u/]sf] 5 .
-ª_ ax'bnLo k|lt:kwf{sf] k|0ffnL M ax'bnLo k|lt:kwf{sf] k|0ffnL ;ª\ul7t ¿kdf ljrf/, sfo{qmd / gLltx¿sf cfwf/df kf6L{x¿aLr k|lt:kwf{ ug{ kfpg] / hgtfsf] lg0f{o ;jf]{kl/ x'g] k|0ffnL xf] . of] k|0ffnLnfO{ Pp6f lg0ff{os dxŒjsf ¿kdf hahn] cfºgf] sfo{qmddf ;dfj]z u/]sf] 5 .
-r_ cfjlws lgjf{rg M hgtfn] g} klg Psk6s u/]sf lg0f{o ;w}“sf lglDt zfZjt x'g ;Sb}gg\ . To;sf/0f ax'bnLotfsf cfwf/df cfjlws lgjf{rg ug]{ k|0ffnL o;sf] csf]{ dxŒjk"0f{ ljz]iftf xf] .
-5_ ax'dtsf] ;/sf/ / cNkdtsf] ljkIf M ax'bnLo k4ltsf] Pp6f d"ntŒj ;ª\ul7t k|ltkwf{ xf] eg] csf]{ d"n tŒj ax'dtsf] ;/sf/ / cNkdtsf] ljkIf x'g] ;+j}wflgs Joj:yf xf] .
-h_ sfg'gsf] zf;g M s'g} klg JolQmdfly sfg'g cg';f/ clwsf/ k|fKt lgsfosf] cf}krfl/s lg0f{oaf6 dfq bl08t ug{ ;lsg], ;/sf/ / zlQm xftdf ePsf] s'g} klg lgsfo jf JolQmn] :j]R5frf/L 9ª\un] ug{ gkfpg] Joj:yf ul/Psf] 5 .
-em_ hgtfsf] hgjfbL Joj:yfsf] ;'b[9Ls/0f M s'g} l;4fGt cfu|x jf cg'lrt 9ª\un] s'g} klg gof“ Joj:yfnfO{ ;'b[9 ug{ ;lsGg . To;sf nflu ;do rflxG5, hgtfsf] hgjfbL ;Qfn] klg d"ne"t ¿kdf tLgj6f ljz]if cjlw kf/ ug'{k5{ M
klxnf] M k'/fgf] Joj:yfsf zf]if0f–pTkL8gsf cjz]ifx¿ ;a} If]qaf6 cGTo ug]{ sfddf s]lGb|t eP/ nfUg] cjlw .
bf];|f] M gof“ pTkfbg ;DaGwsf cfwf/df ;dfhdf ;a} If]qdf ef}lts / ;f+:s[lts b'j} lx;fan] ljsf; ug]{ s'/fdf s]lGb|t eP/ nfUg] cjlw . /,
t];|f] M ;dfhjfbdf ;ª\qmd0fsf lglDt s]lGb|t eP/ ef}lts tyf ;f+:s[lts tof/L ug]{ cjlw .
t/, o;f] ul//x“bf klg xfdL gof“ hgjfbL Joj:yfdf klg ax'bnLo k4lt ckgfpg k|lta4 5f}“ .
-`_ ljb]zL k'“hL / k|ljlw M /fli6«o lxtnfO{ Vofndf /fv]/ ljb]zL k'“hL / k|ljlwsf] nufgL ;+/If0f / pkof]u ug]{ gLlt lnOg]5 . kl/jlt{t cj:yfdf 9f]sf aGb u/]/ ;Dej 5}g .
-6_ g]t[Tj / clwgfosTj M qmflGt ;DkGg ug{ ;j{xf/f >dhLjL ju{sf] dfS;{jfbL–n]lggjfbL kf6L{sf] g]t[Tj clgjfo{ 5 t/ Tof] ;ª\3if{, ;]jf, kxnsbdL / k|lt:kwf{af6 dfq xftdf lng'k5{ . ;fdGtjfb / ;fd|fHojfb ;fdflhs d'lQm / /fi6«n] :jfwLgtf k|fKt ug]{ cfGbf]ngsf] dfu{bz{s l;4fGt dfS;{jfb–n]lggjfb xf] . o; qmflGtsf] g]t[Tj klg ;j{xf/f >dhLjL ju{n] dfq ug{ ;S5 .
-7_ Ifltk"lt{ M ;fdGtL zf]if0f, ;fdGtL e";DklQ / ;fdGtjfbnfO{ ;dfKt kfg]{ xfd|f] qmflGtsf] Pp6f cfwf/e"t p2]Zo xf] . ;fdGtL e":jfldTj ;dfKt ug]{, sfg'gåf/f gof“ xbaGbL lglZrt ug]{, qmflGtsf/L e"ld;'wf/ ug]{, o; qmddf qmflGtsf] ;dy{g ug]{x¿ wgL / dWod ls;fgx¿sf] xbaGbL hldg / bf]xf]/f] :jfldTjsf] cGt/n] ubf{ ;fgf e":jfdLx¿sf] hldgsf] sfg'g;Ddt oyf]lrt Ifltk"lt{ lbg] gLlt cufl8 ;fl/Psf] 5 .
-ª_ ljb]z gLlt M d'n'ssf] qmflGt / lgdf{0fnfO{ k|ToIf ;xof]u–;dy{g ug]{ b]zx¿ / c¿ ldq b]zx¿sf cfwf/df qmlds dxŒj lbP/ k~rzLnsf] l;4fGtsf cfwf/df ;DaGw :yfkgf / ljsf; ug]{ gLlt cufl8 ;fl/Psf] 5 .
-9_ nf]stflGqs u0ftGq M hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] cfdsfo{lbzfnfO{ nfu" ub}{ cufl8 a9\g] qmddf clxn] d'n'sdf nf]stflGqs u0ftGqsf] :yfkgf ePsf] 5 . hah g]kfnsf] nf]stflGqs qmflGtsf] cfdsfo{lbzf xf] eg] nf]stflGqs u0ftGq To;sf] cleGg cª\u xf] . cyf{t\, nf]stflGqs u0ftGq hahsf] /0fgLlts nIos} cleGg / clgjfo{ cª\u xf] . of] hahsf] dftxt x'G5 . nf]stflGqs u0ftGqn] g]kfnL ;dfhdf ;fdGtjfbsf] clw;+/rgfsf ¿kdf /x]sf] /fhtGqnfO{ ;dfKt u¥of] .
-0f_ ;dfj]zL nf]stGq M ljljwtfk"0f{ ;dfhdf lk5l8Psf ;fdflhs ;d"xx¿nfO{ klg /fHosf] d"n k|jfxdf ;fd]n ug{ nf]stflGqs ;dfj]zL agfpg clgjfo{ 5 . ;a} ju{ / hfltsf hgtfnfO{ cfºgf juL{o, hftLo, eflifs, ;f+:s[lts / If]qLo clwsf/x¿ pkof]u ug]{ / pgLx¿sf] klxrfg, k|ltlglwTj / kx'“r a9fpg ;dfj]zL nf]stGq a9L pko'Qm x'G5 .
-t_ ;ª\3fTds /fHo ;+/rgf M k'/fgf] ;fdGtL ;sf/fTds / s]Gb|Ls[t /fHo 9f“rfnfO{ Jofks ¿kdf k'gM;+/rgf u/L /fHooGq :jod\nfO{ nf]stfGqLs/0f ug]{ / ;a} ju{ / hfltsf hgtfnfO{ df}lns clwsf/sf] Uof/]G6L u/L If]qLo, hftLo, eflifs, juL{o, n}ª\lus / ;f+:s[lts clwsf/nfO{ ;'lglZrt ug'{k5{ . /, To;sf] ;+/rgfTds 9f“rf eg] d'n'ssf] ef}uf]lns, hg;fª\lVos, cfly{s, hftLo, eflifs, P]ltxfl;s / ;f+:s[lts jf:tljstfsf cfwf/df d'n'snfO{ ;ª\3fTds 9f“rfdf k'gM ;+/rgf ug'{k5{ .
-y_ nf]stflGqs cy{tGq M g]kfnL ;dfhaf6 ;fdGtjfbnfO{ ;dfKt kfg{ gof“ cfwf/df nf]stflGqs cy{tGqsf] lgdf{0f ug'{kb{5 . nf]stflGqs cy{tGq cfd¿kdf ldl>t cy{tGq x'g]5 . To;sf cfwf/x¿ /fhsLo If]q, lghL If]q / ;xsf/L If]q x'g]5g\ .
-b_ hgtfsf] ax'bnLo hgjfb M hah ;fdGtjfbnfO{ pGd"ng u/]/ k'“hLklt ju{sf] clwgfosTj ePsf] /fHo :yfkgf ug]{ geP/, ;fdGtjfb, ;fd|fHojfblj/f]wL cfdhgtfsf] ;+o'Qm /fHo :yfkgf ug]{ sfo{qmd xf] / of] g]kfnL qmflGtsf] df}lns l;4fGt klg xf] . ;doqmddf p7]sf /fhgLlts, cfly{s, ;f+:s[lts, eflifs, If]qLo, juL{o, n}ª\lus d'2fx¿nfO{ ;d]t ;Daf]wg ub}{ hahn] cufl8 a9\g'kg]{ cfjZostf /lx/xG5 .
cf7f}“ dxflwj]zg M sfo{stf{sf ;'emfjx?
-cfufdL kmfu'g %–!) ;Dd a'6jndf x'g uO/x]sf] g]skf -Pdfn]_ sf] cf7f}“ /fli6«o dxflwj]zgnfO{ Wofgdf /fv]/ xfdLn] lhNnf tx;Ddsf cu'jf g]tf–sfo{stf{x¿sf ;'emfjx? k|sflzt ug{ ;'? u/]sf 5f}+ . o; c+sdf pkTosfdf /x]sf g]skf -Pdfn]_ sf lhDd]jf/ g]tf–sfo{stf{x?nfO{ xfdLn] tLgj6f k|Zg ;f]w]sf lyof}+ M !_ kf6L{n] cl3 ;f/]sf] ;}4flGts, ;f+u7flgs / sfo{z}nLut k'gMu7gsf] d'2fnfO{ tkfO{+n] s;/L lng'ePsf] 5 < @_ g]skf -Pdfn]_ sf] dfu{bz{s l;4fGtsf ?kdf /x]sf] hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ cem ;d[4 agfpg s] ug'{k5{ < / #_ dxflwj]zgnfO{ Pstfa4 ?kdf ;DkGg ug{ s] ug'{k5{ < o; k[i7sf] ;+of]hg ;xsdL{ eb| zdf{n] ug'{ePsf] xf] ._
ljutsf ;a} u'6aGbL c;kmn eP
c?0f g]kfn
;lrj, jfudtL
) vf;u/L )^@÷^# sf] hgcfGbf]ngkl5 gof“ kl/j]zdf k|j]z u/]sf 5f}“ . /fhtGqsf] cGTo eP/ nf]stflGqs u0ftGqsf] :yfkgf ePsf] 5 . o;sf ;fydf w]/} s'/fx¿sf] kl/jt{g ePsf] 5 . xfn;Ddsf] g]kfnL Oltxf;df of] w]/} 7"nf] kl/jt{g xf] . @ ;o $) jif{b]lv /fh ub}{ cfPsf] /fhtGqsf] cGTo ePsf] 5 . :jfefljs ¿kdf o;n] ;fdflhs, cfly{s, ;f+:s[lts If]qdf klg c;/ kg{ ;S5 . clxn]sf] of] kl/jlt{t kl/l:yltdf Pdfn]n] g]t[Tj ug'{k5{ . g]t[Tjsf nflu Pdfn]n] To; cg';f/sf] ;ª\u7g lgdf{0f ug'{k5{ . o; cy{df ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nLsf] If]qdf k'gMu7gsf] gf/f lbP/ kf6L{nfO{ ;zQm agfpg'k5{ . k|:6 ¿kdf eGbf s'g} sld6Ldf s'g} dfG5] sltk6s;Dd a:g x'g] < ToxL dfG5] dGqL jf ;f+;b sltk6s;Dd eO/xg] eGg] ljifodf ax; rnfP/ ;ª\u7gnfO{ gof“ 9ª\un] n}hfg'k5{ . /fhgLltdf l/6fo8{ x'g gx'g] < of] ljifonfO{ 5nkmndf :yfg kfpg'k5{ . ;ª\u7gleqsf] hgjfbL s]Gb|LotfnfO{ kl/jt{gsf] cfjZostf kg]{ ls gkg]{ < oL ljifodfly ax; u/]/ ;ª\u7gnfO{ ;'b[9 kfg'{k5{ . lxhf] xfdL dxf;lrj k|d'v ;ª\u7gfTds :j¿kdf lyof}“ . ca xfdL s]Gb|b]lv tn;Dd ax'kbLo k4ltdf hfg'k5{ eGg] ;f]rfOdf 5f}“ .
) ;a} s'/f ultdf a'em\g'k5{, l:y/tfdf a'em\g' x'“b}g . hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ klg l:y/tfdf a'em] xfdL …8udfl6:6Ú x'G5f}“ . xfdLn] ljut !% jif{otf k|fKt u/]sf] pknlAw klg hahdf yKg'k5{ . clg dfq cfufdL r'gf}tL;“u h'Wg ;S5f}“ . To; cy{df hah uLtf xf]Og, k|of]u ug]{ l;4fGt x'g'k5{ .
) ljutdf ul/Psf u'6aGbLsf ;a} k|of]ux¿ c;kmn eP . ca xfdL u'6aGbLaf6 d'Qm eP/ kf6L{ ;ª\u7gdf Pstfa4 / ;'b[9 agfp“5f}“ . xfd|f] kf6L{leq :yfoL / ;+:yfut u'6aGbL x'“b}g . olb sf]xL u'6aGbLsf nflu cu|;/ x'G5 eGg] gof“ k':tfn] ;x“b}g . u'6aGbL Pp6f …P]h]?Ú xf], o;n] kf6L{nfO{ Wj:t kf5{ . xfdL ;a} ldn]/ gof“ kl/j]zdf of] dxflwj]zgnfO{ Pstfsf] dxflwj]zg agfpg rfxG5f}“ . lglZrt ¿kdf of] dxflwj]zgaf6 sfo{stf{n] k'gMu7gsf] ck]Iff /fv]sf 5g\ . To; cg'¿k k'gMul7t x'g g]t[Tj klg tof/ x'g'k5{ . hf] k'gMu7g x'g rfx“b}g, Tof] ;lsG5 .
g]t[Tjn] Tofu b]vfpg'k5{
/fh]Gb|k|sfz nf]xgL
;lrj, g'jfsf]6
) xfd|f] dfu{lgb]{zs l;4fGt hgtfsf] ax'bnLo hgjfb xf] . o;df s'g} kl/jt{gsf] cfjZostf 5}g . d'Vo s'/f xfd|f] ljrf/, ;ª\u7g, sfo{z}nL / lrGtgdf kl/jt{g h?/L 5 . g]tfb]lv sfo{stf{;Ddsf] sfo{z}nL abNg}k5{ . ca xfdLn] ;ª\u7g / g]t[Tj lgdf{0fdf ;f]Rg' cfjZos 5 . ;ª\u7g / g]t[Tj lgdf{0fsf nflu g]t[Tjdf gof“ k':tfsf o'jfx¿nfO{ cBfjlws gu/L x'“b}g . kf6L{ eg]sf] g} g]t[Tj xf] . g]t[Tj :jR5, TofuL / ;jn x'g'k¥of], h;n] tNnf]txsf sfo{stf{sf ;fy} cGo kf6L{df cfa4 /x]sfnfO{ klg cfslif{t ug{ ;sf];\ . xfd|f] kf6L{df oL s'/fx¿sf] sdL b]lvPsf] 5 . of] d]/f] JolQmut a'emfO dfq xf]Og . kf6L{ g]t[Tj kbsf nflu nfluk/]sf] eGg] tNnf] txsf sfo{stf{sf] aflx/L a'emfO 5 . o;f] ePsf] x'gfn] tNnf] txsf sfo{stf{x¿df ;d]t h;/L klg g]t[Tjdf k'u]/} nfesf] kb xfl;n ug'{k5{ eGg] dfgl;stf ljsl;t ePsf] 5 . g]t[Tjdf k'lu;s]kl5 cfnf]rgfn] klg s]xL km/s kfb}{g eGg] ;f]rfO JofKt 5 . To;/L g} cg'zf;gxLgtfsf] s'/f k|d'v ag]/ cfPsf] 5 . sfuh / a'sn]6df agfOPsf] cfrf/;+lxtfn] dfq kf6L{nfO{ cg'zfl;t agfpg ;Sb}g . xfd|f] kf6L{df gLltsf] sdL 5}g t/ ;f“lRrs} Jojxf/df nfu" u/fpg sl7g 5 . ;j{k|yd, g]t[Tj g} cg'zfl;t x'g'k5{ . To;kl5 dfq} sfo{stf{nfO{ cfrf/;+lxtfdf af“w]/ cg'zfl;t agfpg] xf] . sdhf]/ sfo{z}nLsf sf/0fn] Pdfn]n] cfkm\gf] df}lnskg u'dfp“b}5 . xfd|f] …:k];Ú u'Db}5 . cu|ufdL kl/jt{gsf gfddf dfcf]jfbL;“u ;xsfo{ ubf{ cfkm\gf] klxrfg u'Db} uPsf] sfo{stf{sf] cg'ej 5, h:tf] lxhf] k|hftGqsf gfddf g]kfnL sfª\u]|;;“u rflxg] eGbf a9L ;xsfo{ ubf{ s]xL ;d:of b]lvof] . t;y{, Pdfn]sf] :ki6 klxrfg h?/L 5 . dxflwj]zgn] Tof] cefjnfO{ k"lt{ u/]/ cfkm\gf]kg lbg ;Sg'k5{ .
) hgtfsf] ax'bnLo hgjfb Pp6f dfu{lgb]{zs l;4fGt xf] . o;nfO{ ;do cg';f/ cBfjlws ug{ ;lsG5 . d"n¿kdf ax'bnLo k|lt:kwf{af6 qmflGtsf/L kl/jt{g ug]{ hahsf] dfGotf xf] . d}qLk"0f{ k|lt:kwf{nfO{ cfTd;ft\ u/]/ /km\tf/df kl/jt{g ug'{k5{ . hahsf] ;}4flGts ;f/df kl/jt{g cfjZostf 5}g . t/, ;do cg';f/ sfo{z}nLdf kl/jt{g ug'{k5{ . Pdfn]df k|z:t} TofuL / ;fx;L g]tf–sfo{stf{x¿ 5g\ . xfdLn] Pdfn]sf] klxrfgnfO{ lbg ;Sg'k5{ . lxhf]sf] nf]stflGqs cfGbf]ngdf ;a}eGbf a9L Pdfn]sf g]tf–sfo{stf{ ;8sdf n8] t/ g]tf sfª\u]|;nfO{ agfOof] . cfh klg kl/jt{gsf gfddf Pdfn]sf] hah cfTd;ft\ ul/;s]sf] dfcf]jfbLnfO{ g]tf agfO“b}5 . ca hahdflysf] ax;eGbf cfkm\gf] cl:tTjnfO{ ;'b[9 ug]{ dxflwj]zgsf] h?/L 5 .
) xfdL ax'bnLo hgjfbnfO{ k|of]u ul//x]sfn] kf6L{leq klg cfGtl/s k|lt:kwf{ h?/L 5 . pTs[i6tfsf nflu of] k|lt:kwf{sf] cfjZostf kb{5 . c:j:y k|lt:kwf{nfO{ lg:t]h kfg{ Pp6f Jojl:yt cfrf/;+lxtf tof/ kf/]/ ;a}n] kfngf ug'{k5{ . dxflwj]zgkl5sf] xf/lhtnfO{ ;a}n] :jLsf/ ug'{k5{ . kl/0ffdk|lt g]tf / sfo{stf{ k"jf{u|xL x'g'x'“b}g . JolQmsf] gfddf ljrf/sf] n]k nufP/ u'6–pku'6 x'g'x'“b}g . o;f] elg/x“bf xfdL;“u cl3Nnf] dxflwj]zgsf tLtf cg'ejx¿ klg 5g\ . To; dxflwj]zgdf k/flht ePsfx¿ klg sf7df8f}“ k'u]/ s]Gb|Lo sld6L ;b:osf] x}l;otdf k'u] . t;y{, lgjf{rgsf] k|lt:kwf{df k/flht x'g]x¿nfO{ s]Gb|Lo sld6L ;b:o agfp“bf pgLx¿sf] ljkIfdf dt xfNg]x¿n] /fd|f] dfGb}gg\ . ljutsf] unt sfo{z}nL of] dxflwj]zgdf bf]xf]l/g'x'“b}g .
Psdtsf] ck]Iff
s'nk|;fb e§
k"j{;lrj, /;'jf
) kf6L{sf] /fli6«o sfo{stf{ e]nfkZrft\ ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nLsf] If]qdf k'gMu7gsf] cfjfh pl7/x]sf] 5 . k'gMu7gsf] cfjZostf tNnf] :t/sf] sld6Lb]lv dflyNnf] :t/sf] sld6L;Dd xfdLn] b]lv/x]sf 5f}“ . lsgeg], o;f] ul/Pg eg] Ps JolQm dfq} Pp6f kbdf a;]/ lg/ª\s'z g]t[Tj ;w}“el/ /lx/x\of] eg] To;n] lg/ª\s'ztf nfb\5 . Pp6} dfG5] g]t[Tjdf eP To;sf] jl/kl/ /x]sf sfo{stf{x¿n] dfq} cj;/ k|fKt ub{5g\ . lglZrt dfG5]n] dfq} g]t[Tj rnfpg] k|of; u5{g\ . t;y{, ;du|df cGo sfo{stf{x¿ k5fl8 k5{g\ . of] sfo{z}nLdf kl/jt{g x'g'k5{ . oyfl:yltd} /xg] xf] eg] kl/jt{gsf] ;Defjgf /x“b}g . sfo{z}nL Jojxf/df g} ;'lw|g'k5{ .
) hah 7Ls 5 . o;nfO{ 7Ls 9ª\un] kl/rflnt ug{ g;s]sf] xf] ls h:tf] cfef; eO/x]sf] 5 . kf6L{af6 of] ;}4flGts ¿kdf dfq} hah eGg], sfo{stf{x¿;“u dfq /fd|f] s'/fx¿ ug{] t/ g]tfx¿ cfkm}“df hahaf/] :ki6 gePsf] xf] ls eGg] dx;'; oltv]/ eO/x]sf] 5 . o;nfO{ cem dha't agfpg'k5{ . lsgeg], aGb'ssf] gfnaf6 /fHo;Qf sAhf ug{ egL lx“8]sf dfcf]jfbLx¿ t !@ jif{kl5 hahnfO{ :jLsfg{ cfOk'u]sf 5g\ . To;sf/0f hahsf] ;fGble{stf slt 5 eGg] o;n] klg k':6\ofO{ ul/;s]sf] 5 . kf6L{nfO{ ;'b[9 agfpg hahsf] d"ndd{ a'em]/ tNnf] :t/sf hgtfsf] 3/3/df a'emfpg h?/L 5 .
) dxflwj]zgsf] ;“3f/df cfOk'Ubf u'6–pku'6n] cToGt ;d:of kfl//x]sf] 5 . o;af/] dxflwj]zgk"j{ g]tf tyf sfo{stf{aLr cGt/lqmof, 5nkmn rnfpg'k5{ . cfdsfo{stf{x¿n] g]tfx¿nfO{ u'6aGbL gu/Lsg hfg cfu|x ug'{k5{ . sfo{stf{x¿sf] s'/fnfO{ h;n] a]jf:tf u5{g\, tL g]tf x'g ;Sb}gg\ . xfd|f] rfxgf eg]sf] kf6L{sf] cf7f}“ dxflwj]zgdf g]tfx¿ Psdt eP/ hfpmg\ eGg] g} xf] .
kbdf xf]Og, ljrf/df k|lt:kwf{
;'jf; sdf{rfo{
;lrj, l;Gw'kfNrf]s
) g]skf -Pdfn]_sf] /fli6«o sfo{stf{ e]nfkl5 ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nLsf] If]qdf Jofks k'gMu7g ug]{ lg0f{o ul/Psf] 5, of] cToGt} ;fGble{s / ckl/xfo{ 5 . b]zdf /fhtGqsf] cGTokl5 Jofks kl/jt{g ePsf] 5 . kl/jt{g;“u} k|z:t ;Defjgfsf 9f]sfx¿ v'n]sf 5g\ . lxhf];Dd /fhtGqnfO{ g]kfnL qmflGtsf] k|d'v cGt/lj/f]wsf] JofVof u/]/ Pdfn]n] cfkm\gf] gLlt, sfo{qmd / of]hgf to u/]sf] lyof] . ca km/s 9ª\un] hfg'kg]{ cfjZostf 5 . ))^ ;fndf xfd|f cu|hx¿n] u/]sf] ;fdGtjfbsf] JofVof k'/fgf] eO;s]sf] 5 . To; cg'¿k kl/jt{gsf] cfjZostf b]lvPsf] xf] . xfd|f] kf6L{ hLjgleq klg k/Dk/fb]lv g} Ps JolQm zlQmzfnL x'g] Joj:yf 5 . To;nfO{ klg kl/jt{g u/]/ k|lt:kwf{Tds /fhgLlt cjnDag u/]kl5 ;fd"lxs g]t[Tjsf] cjwf/0ff klg cfjZos 5 . ca xfdLn] Ps JolQmsf] g]t[Tj xf]Og, ax'kbLo g]t[Tjsf] ck]Iff u/]sf 5f}“ . ;f/df gLlt, ;ª\u7g / sfo{z}nL abn]/ pGgt vfnsf] ax; l;h{gf x'g'k¥of] . xfd|f] sfo{z}nLdf klg w]/} vf]6 b]lvP . g]t[TjnfO{ w'/L agfP/ kf6L{ rNof] / p208tf xfjL eof] . t;y{, oL ;d:ofsf] tTsfn ;Daf]wg u/]/ kf6L{nfO{ ;xL dfu{lgb]{z ug]{ dxflwj]zgn] 7f]; kxn u/f];\ .
) hgtfsf] ax'bnLo hgjfbn] clxn]sf] qmflGtnfO{ ;Daf]wg gu/]sf] eGg] xf]Og . s]xL s'/f cBfjlws ug]{ s'/frflx“ a]Un} xf] . kl/jlt{t kl/l:yltdf s]xL km]/abn x'g' klg cgf}7f]rflx“ xf]Og . hah k|ltkflbt x'“bf /fhtGqnfO{ :jLsf/]/ To;lj?4 cfGbf]ng 5]8]sf] cj:yf lyof] . hgtf k/Dk/fut ax'bnLo k|hftGqk|lt w]/yf]/ ¿kdf ljZjf; u/]sf] cj:yf lyof] . clxn] xfdLn] dflgcfPsf] k|hftGqsf] b[li6sf]0fdf kl/jt{g cfO;s]sf] 5 . cfwf/e"tdf hah 7Ls x'“bfx'“b} klg bz jif{leq w]/} km]/abn eO;s]sf] 5 . clxn] xfdLn] /fhgLltsf ;fy} cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0f / e"ld clwsf/;lxt hgtfsf] clwsf/ ;'lglZrt ug{ ;Sg'k5{ .
) ljutsf] dxflwj]zgdf w]/} tLtf cg'ejx¿ eP . unt tŒjx¿ ;zQm / cb[Zo 9ª\un] k|s6 eP . casf] dxflwj]zgdf p7\g] :jtGq ljrf/nfO{ lglZrt ;do;Ddsf nflu cfpg lbg'k5{ . ax; ;lsPkl5 plrt l;4fGtnfO{ cfTd;ft ug{ ;a} kIf tof/ x'g'k5{ . o;sf nflu g]t[Tjn] ;dod} Wofg k'¥ofpg'kg]{5 . g]t[Tjn] klg of] s'/f a'em] x'G5 ls Pdfn]sf tNnf] txsf ;a} sfo{stf{x¿ ;}4flGts ¿kn] ;r]t / hfgsf/ 5g\ . h'g s'/f ev{/} ;lsPsf] /fli6«o sfo{stf{ e]nfaf6 g]t[Tjn] klg a'lem;s]sf] x'g'k5{ . kf6L{ dxf;lrjnufotsf] g]t[Tjn] To; e]nfdf s]xL s'/f :jLsf/]sf] tYon] klg ;f]sf] k'li6 u5{ . g]t[Tjaf6 unt 9ª\un] u'6–pku'6 agfpg] unt sfo{ g]t[Tjaf6} x'g] u/]sf] 5 . o;kfln klg g]t[Tjn] olb ToxL uNtL bf]xf]¥ofp“5 eg] sfo{stf{n] 5f8\b}gg\ . casf] dxflwj]zg g]t[Tjsf nflu xf]Og, ljrf/ / l;4fGtsf nflu x'g'k5{ eGg] g]tfb]lv sfo{stf{;d]tn] a'em] x'G5 .
tnsf s'/f ;'Gg] kl/kf6L sd 5
s[i0fk|;fb ;fksf]6f
;b:o, jfudtL
) k'gMu7gsf] s'/f ubf{ ;ª\u7gfTds 9f“rfdf kl/jt{gsf] h?/L 5 . lxhf] xfdL PsfTds 9f“rfsf] /fHok|0ffnLdf lyof}“ . )^@÷^# sf] hgcfGbf]ngkl5 ;+ljwfg;efn] d'n's ;ª\3Lo /fHosf] ¿kdf ljsl;t x'g] 3f]if0ff ul/;s]sf] 5 . o; kl/l:yltdf xfd|f] kf6L{ ;ª\u7g klg ;ª\u7gfTds 9f“rfd} ljsl;t x'g'k¥of] . Jofjxfl/s / ;}4flGts lx;fan] klg k'gMu7g x'g h?/L 5 . xfd|f] Jojxf/ / sfo{z}nLdf klg ;ª\3Lo cg's"nsf] x'g'k¥of] . ljrf/sf lx;fan] xfdL hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ dfu{lgb]{zg l;4fGtsf] ¿kdf lnPsf 5f}“ . clxn] cfly{s, ;fdflhs / ;f+:s[lts ¿kfGt/0fsf] s'/f p7]sf] 5 . of] klg hahn] g} k"/f u5{ . hahn] lglb{i6 u/]sf nIo xfl;n ug{ sfo{z}nLdf klg kl/jt{g ug'{kg]{ b]lvG5 . ;Dk"0f{ sfd s]Gb|n] lglb{i6 ug]{ k|0ffnLnfO{ 5f8]/ ljs]Gb|Ls/0fsf] cfjZostf 5 . :yfgLo txsf hgtfsf] s'/f klg ;'Gg] kl/kf6Lsf] sdL 5 . ;ª\u7gfTds lx;fan] kf6L{ lqmofzLntfsf] cfjZostf 5 .
) hahn] hgtfnfO{ cfwf/e"t ¿kdf lgb]{zg ul//x]sf] 5 . o;nfO{ ;d;;fk]If agfpg s]xL s'/f ck8]6 klg ug'{k¥of] . hahsf] l;4fGtdf s]xL kl/jt{g ug}{ x'“b}g eGg] klg xf]Og . d"n ¿kdf hahsf] /fhgLltdf s]xL kl/jt{g gu/]/ cfwf/e"t ju{sf hgtfnfO{ s;/L ;fj{ef}d, ;fwg;|f]t ;DkGg agfpg] / kf6L{sf] lglb{i6 nIo k|fKt ug{ sfo{gLlts x]/km]/ ug{ ;lsG5 .
) dxflwj]zgdf g]t[Tj ljleGg u'6–pku'6df kl/0ft x''G5 . dxflwj]zgdf /fd|f] ljrf/ lnP/ eP klg pku'6sf] ¿kdf x]l/G5 . /fHo ;~rfngsf] qmddf k|ltkIfsf /fd|f ;'emfjnfO{ ;d]t ;dfj]z u/]/ cl3 al9;s]sf] cj:yfdf kf6L{leq klg of] cEof;sf] h?/L b]lvPsf] 5 . /fd|f] s'/fsf] cjnDag ug{ g]t[Tj tof/ /xg'k5{ . km/s ljrf/nfO{ u'6pku'6sf] b[li6n] x]l/g'x'“b}g . o;n] gsf/fTds s'/fsf] hGd lbG5 .
;dfj]zLs/0fdf Wofg lbg'k5{
uf]ljGb g]kfnL
;b:o, jfudtL
) k'gMu7gsf] ;Gbe{df ;ª\u7gfTds z}nLsf] tf}/–tl/sfsf] cfjZostf dx;'; ul/Psf] 5 . xfd|f] kf6L{leqsf sltko :yfoL, ;Nnfxsf/, s]Gb|Lo, c~rn / lhNnf sld6Lx¿ klg lgjf{lrt geP/ dgf]gog ug]{ k|lqmof 5 . dgf]gogsf] k|lqmofn] kf6L{leq klg k|hftflGqs cEof; ePg . o;n] ubf{ sfo{If]qsf] cefj b]lvof] eg] g]tf–sfo{stf{aLrsf] ;DaGw klg 3lgi6 x'g ;s]g . k'gMu7gsf gfddf ;a} sld6Lx¿ hgtf;“u k|ToIf ;/f]sf/ /fVg] x'g'k5{ . ;ª\u7gleq ;a} ju{ / If]qsf] k|ltlglwTjsf] cfjZostf 5 . )^@÷^# sf] hgcfGbf]ngkl5 ;a} hgtfn] ;fj{ef}d ePsf] dx;'; u/]sfn] ;a}sf] k|ltlglwTjsf] ;'lglZrttf ug'{k5{ .
) xfdL hahsf] cfwf/df plePsf 5f}“ . o;nfO{ Jofjxfl/s sfof{Gjogdf Nofpg ;a} ju{sf hgtfsf] ;xeflutf rflxG5 . of] ljifo yKg'k5{ . hahn] cfjlws lgjf{rgsf] s'/f p7fPsf] 5 . lgjf{lrt lgsfodf s;/L ;a} ju{sf] k|ltlglwTj agfpg] eGg] s'/fsf] hahn] ;'lglZrt ug'{k5{ . clxn] dlxnf, blnt, hghfltsf] ;dfj]zLs/0fsf] ljifo ;dfj]z x'g'k5{ .
) ljutdf xfdLn] dxflwj]zgnfO{ Pstfsf] dxflwj]zg eg] klg of] ;Dej ePg . casf] dxflwj]zgdf g]t[Tjn] ;femf ljrf/ agfP/ sfo{stf{dfem Pstfsf] cg'e"lt u/fpg h?/L 5 . sfo{stf{x¿ klg efj'stfnfO{ 5f8]/ Jofjxfl/s aGg'kg]{ cfjZostf 5 . kf6L{ g]t[Tjn] hlxn] klg g]t[Tj ;DxfNg n'5fr'“8L u/]sf] b]lvG5 . ljrf/sf] b[li6n] sfo{stf{x¿ klg ljjfbdf kg{ ;S5g\ . ljrf/sf gfddf ljjfb ug'{x'“b}g . Pp6} ljrf/df Pstfa4 eP/ uPdf xfdL cu|ufdL /fhgLlts lbzfdf k'Ug]5f}“ .
ljrf/ ;fk6L lng'kb}{g
uf]s'n af:sf]6f
;lrj, sfe]|
) ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nLsf] k'gMu7g s]Gb|Lo sld6Låf/f /fli6«o e]nfdf dxf;lrjsf] k|ltj]bgdf plNnlvt ljifo xf] . of] h?/L ljifo klg xf] t/ o;sf] kl/efiff c:ki6 5 . k'gMu7gsf] ;Gbe{df Pp6f gf/fnfO{ ;"qa4 ug{ vf]lhPsf] 5 t/ To;n] …s] / s:tf]Ú k'gMu7g eGg] :ki6 5}g . o;n] e|d klg kfg{ ;Sg] 5 . ljrf/df kl/jt{g eg]kl5 g]skf -Pdfn]_sf] clxn]sf] ;du| hLjgnfO{ g]t[Tj ug]{ ljrf/ eg]sf] hgtfsf] ax'bnLo hgjfb xf] . o;}df k'gMu7gsf] dfu ug{ vf]lhPsf] xf] eg] of] a9\tf uDeL/ ljifo aGg hfG5 . o;sf/0f st} hah c;kmn eof] eGg] ;Gb]z lbg vf]h]sf] t xf]Og < dnfO{ nfU5, Pdfn] s;}sf] ljrf/rflx“ ;fk6L lng'kg]{ txdf k'u]sf] 5}g .
) hah s'g} wd{zf:q, s'/fg jf j]b t xf]Og . of] dfS;{jfbL lj1fgdf 6]s]/ g]kfnsf] ;Gbe{df g]kfnL qmflGtnfO{ g]t[Tj ug{sf lglDt cufl8 ;fl/Psf] df}lns ljrf/, sfo{qmd / l;4fGt xf] . sltkonfO{ ;+ljwfg;ef r'gfjdf kf6L{n] xf¥of], To;}n] of] km]n eof] eGg] nfu]sf] 5 eg] Tof] e|d xf] . Pp6f r'gfj xfg]{ / lhTg]l;t hahsf] s'g} ;fOgf] / ;DaGw 5}g . o;sf] ;DaGw t g]kfnL qmflGtnfO{ g]t[Tj ug{] ljrf/, l;4fGt, sfo{qmd, gLlt, sfo{z}nL, ;ª\3if{ / /fhgLlt;“u dfq 5 . o;sf] d'Vo r'/f] ;fdflhs / kf6L{ hLjgsf] If]qdf kxnsbdL, k|lt:kwf{ / >]i7tf xfl;n ug{df s]lGb|t 5 . r'gfj lhTg' / xfg'{df hahsf] gLltsf] s'g} vf]6 5}g . xfdL v6\b}gf}“, gLltnfO{ Jojxf/df ptfb}{gf}“, hahsf] ;ª\u7gfTds sfo{lbzfnfO{ ;dfTb}gf}“ / To;nfO{ Jojxf/df Nofpg ;Sb}gf}“ eg] Tof] g]tf / sfo{stf{sf] bf]if xf] . sfo{z}nLsf] bf]if xf] . s;}n] hahdf ;ª\3Lotf, ;dfj]zLs/0fsf] kIf 5}g eGg] s'/f p7fPsf 5g\ t/ Tof] s'g} l;4fGt xf]Og . of] t zf;gsf] :j¿kl;t ;DalGwt ljifo xf] . s;}n] oL kIfnfO{ ;dfj]z u/]/ hah k"0f{ x'G5 eGg] nfu]sf] 5 eg] Tof] a]t's xf] . s'g} 36gf;“u hahsf] ;dLIff x'g ;Sb}g . o;af6 xfdL unt lgisif{df k'U5f}“ . t;y{ kl/dfh{g g} x'“b}g eGg] s'/f unt xf] . t/, /fd|f] agfpg] gfddf hahl;t /fhgLlts ljrf/ / l;4fGtl;t ;fOgf] g} g/fVg] s'/f ylkof] eg] hahnfO{ ;'Gb/ agfpg] gfddf pm“6 agfpg k'U5f}“ xfdL .
) /fli6«o sfo{stf{ e]nfdf …u0f]z k|j[lQÚsf] s'/f p7fOPsf] 5 . sfo{stf{x¿n] u0f]z k|j[lQ u/] xf]nfg\ . t/, g]tfx¿df klg …lzj–kfj{tLÚ k|j[lQ xfjL 5 . hf] cfkm\gf] jl/kl/ 3'D5, To;nfO{ dfq} cfkm\gf] 7fGg] k|j[lQnfO{ cGTo ug'{k5{ t/ clxn];Dd To:tf] k|j[lQ cGTo ePsf] 5 ls 5}g, s]Gb|Lo sld6Laf6 vf]Hg'k¥of] . kf6L{ v'nf kl/j]zdf cfPkl5 xfn;Dd tLgj6f dxflwj]zg ePsf 5g\ . kf“rf}“ dxflwj]zgdf ljrf/, sfo{gLlt / sfo{qmdx¿sf] ljrf/wf/fTds ¿kdf :j:y k|lt:kwf{ eof] . 5}6f}“ dxflwj]zgdf hahsf] sfo{qmdnfO{ l;4fGtsf ¿kdf n}hfg] ls gn}hfg] eGg] s'/fdf ax; eof] . t/, kl/0ffddf xfdL ax;sf] pN6f] lbzf ;dfTg k'Uof}“ . /, dxfsfnL ;lGw /fi6«3ftL ls /fi6«jfbL eg]/ 5nkmn ug{ yfNof}“ . cGttM kf6L{ ljefhg ul/of] . ;ftf}“ dxflwj]zgdf kf6L{leq k|hftfGqLs/0fsf] d'2f p7fof}“ . ;+ljwfg;ef 7Ls ls a]7Ls eGg] s'/f p7\of] t/ To;df 5nkmn gu/L xfdL cWoIffTds jf dxf;lrj s'g k|0ffnLdf hfg] eGg]lt/ lx“8\of}“ . kf6L{ cflv/ rf}af6f]df pleP/ uGtJo la/fPsf] ofqLem}“ aGof] . ljifo p7fg eP t/ ;xL 9ª\un] xfdLn] cjt/0f ug{ ;s]gf}“ . x'“bf–x'“bf ax; eof] eg] kf6L{ km'6\5 eGg] gfddf ax;nfO{ /f]Sg / kf6L{ sAhf ug]{ unt rLh klg ckgfOof] . o;kN6 klg csf]{ uNtL ug{ yflnof] eg] tLgj6f If]qsf k'gMu7gsf] d'2f p7fpg] t/ To;df 5nkmn ug{ g;Sg] x'g;S5 . o:tf] unt rLhsf] k|f/De klg b]lvg yfn]sf] 5 . xfdL sxf“ k'Ug yfln;Sof}“, xfdL eg] s'grflx“ kb zlQmzfnL x'g] eg]/ ax; s]lGb|t ug{ vf]lh;Sof}“ . o:tf] eof] eg] kf6L{ vfN8f]df hfG5 . dxflwj]zg gu/] klg x'G5 .
g]t[Tj hgtfdf hfg'k5{
u'? a'nf{sf]6L
;lrj, wflbª
) d"ntM dxflwj]zg ljwfg lgdf{0f, gLlt / g]t[Tj lgdf{0fdf s]lGb|t /xG5 . kl/jlt{t kl/l:yltdf ;ª\u7g ;'b[9Ls/0fnfO{ ljz]if dxŒj lbP/ hfg'k5{ eGg] xfd|f] a'emfO 5 . ev{/} ;DkGg /fli6«o sfo{stf{ e]nfn] klg ablnPsf] o; kl/l:yltdf ;ª\u7gnfO{ r':t–b'?:t agfpg'k5{ eGg] cfjfh a'nGb ePsf] 5 . g]t[Tjdf uPkl5 dl/sf6] klg kb g5f8\g] / kl5Nnf] lk“9LnfO{ 7fp“ glbg] k|j[lQ dflyb]lv tn;Dd b]lvPsf] 5 . ;ª\u7gdf Pp6} JolQm ljut s]xL ;dob]lv /x“b} cfPsf] 5 . ca To;nfO{ cGTo ug'{k5{ . hahsf] l;4fGt cf]em]ndf 5, hals hahsf] gSsnL ¿k PSsfO;f}“ ztfAbLsf] hgjfbsf] gf/fdf dfcf]jfbL klg 3'ldlkm/L hahnfO{ cfTd;ft\ ul/;s]sf] 5 . hahsf] kof{Kt JofVof x'g kfPg . xfdL ljutdf b"/ufdL l;4fGtnfO{ gp7fP/ n6\kl6Psf] l:ylt b]lvof] . ;ftf}“ dxflwj]zgdf ;+ljwfg;efsf] d'2f p7fP klg ;dod} af]Ng ;s]gf}“ . clxn] ;+ljwfg;efdfkm{t nf]stflGqs u0ftGqsf] :yfkgf ePsf] 5 . o; cj:yfdf kf6L{sf] g]t[Tj g]tf–sfo{stf{x¿dfem hfg] kl/l:ylt l;h{gf ug'{k5{ . g]t[Tjdf uO;s]kl5 tn gemg]{ k|j[lQ 5 . Pdfn]df tNnf] txsf] jf:tljstf ga'em]/} g]t[Tjn] of]hgf / /0fgLlt agfpg] k|yfsf] klg cGTo x'g'k5{ eGg] xfd|f] ck]Iff 5 . sDtLdf klg s]Gb|Lo sld6L ;b:ox¿n] lkmN8df sfo{stf{sf] ;d:of a'em\g'k¥of] . /fhwfgL / To;df klg s]Gb|Lo sfof{nosf] jl/kl/ 3'Dg] g]t[Tjsf] ljsNk casf] dxflwj]zgn] lbg ;Sg'k5{ .
) hgtfsf] ax'bnLo hgjfb cfkm}“df k"0f{ eO;s]sf] 5}g . of] tof/ ePsf] l;4fGt xf] / o;nfO{ gof“ bz{gsf ¿kdf ljsl;t ug'{k5{ . sDo'lg:6x¿ klg ax'bnLo k|lt:kwf{df uP/ hgtfsf] zf;g;Qf k|fKt ug{ ;S5g\ eGg] l;4fGtnfO{ Jojl:yt ug'{kg]{ cfjZostf 5 . xfd|f] g]t[Tj o;k|lt ;hu x'g'k5{ . lsgeg], sDo'lg:6 dfq xf]Og ;+;f/sf s'g} klg tfgfzfxx¿ PsbnLo ¿kdf rNg ;Sb}gg\ . yKg'kg]{ w]/} s'/fx¿ 5}gg\ . clxn]sf] ;ª\3Lotf, hftLotfh:tf s'/f hahn] ;d]6\g ;s]g eGg] s'/f cfkm}“df unt 5 . of] ts{ sDo'lg:6lj/f]wL / /fli6«otfnfO{ sdhf]/ agfpg] v]n xf] . t/ klg o;df u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{nufotsf s]xL ljifo ;d]6\g ;lsG5 .
) xfdLn] /fli6«o sfo{stf{ e]nfdf klg cf7f}“ dxflwj]zgdf Pp6} k|ltj]bgsf ;fy g]tfx¿ cfpg'k5{ eg]sf 5f}“ . casf] dxflwj]zgdf k|ltj]bg cnu–cnu cfpg x'“b}g . ljutsf] tLtf] cg'ej bf]xf]l/Pdf Pdfn]sf] /fhgLlt g} cf]em]ndf kg{ ;S5 . To;sf nflu dxflwj]zgdf k|ltj]bg k|:t't ug'{cl3 g]t[Tjn] a'“bfut ¿kdf ax;sf] yfngL ug'{k5{ . clg, a'“bfut ¿kd} dtbfg u/]/ pGgt vfnsf] k|ltj]bg k]; ug'{kg]{ cfjZostf 5 . o:tf] k|ltj]bg ;a}sf] / ;femf xf];\ eGg] xfd|f] sfdgf 5 . g]tfx¿n] ljutaf6 kf7 l;Sg'k5{ eGg] xfd|f] cfu|x 5 . km/s k|ltj]bgs} sf/0f 5}6f}“ dxflwj]zgdf kf6L{ km'6\of] . cGttM ;ftf}“ dxflwj]zgdf ldNof] . kf6L{ Pstf g]tfx¿sf] aLrdf eP klg sfo{stf{df o;sf] cg'e"t ePg . h;sf sf/0f c;Gt'i6 sfo{stf{sf] Ps ;d"xsf] 7"nf] lx:;f dfcf]jfbLdf k|j]z u¥of] . ax'bnLo k|lt:kwf{df ljZjf; u/]/ dfcf]jfbL v'nf k|lt:kwf{df cfP klg g]kfndf Pp6} l;4fGtsf b'O{ sDo'lg:6 kf6L{ ePsf 5g\ . of] r'gf}tLsf] ;fdgf u/]/ kf6L{nfO{ ;d[4 ug{ kf6L{ g]t[Tj Ps eP/ hfg'sf] ljsNk 5}g .
km/s ljrf/k|lt ;lxi0f' x''g'k5{
cfgGb kf]v/]n ;b:o, jfUdtL
) dxflwj]zg kf6L{ hLjgsf] lg/Gt/ k|lqmof xf] . kf6L{sf] gof“ gLlt / sfo{qmd cufl8 a9fpg of] cfjZos x'G5 . cf7f}“ dxflwj]zgsf] cf/Deb]lv g} kf6L{df k'gMu7gsf] d'2f ax;sf ¿kdf rln/x]sf] 5 . kf6L{ sfo{stf{x¿ ljrf/ / sfo{z}nLdf k'gMu7gsf] dfu ul//x]sf 5g\ . kf6L{ g]t[Tjn] klg o;nfO{ :jLsf/]sf] 5 . sfof{Gjog x'G5 ls x'“b}g eGg] s'/f dxŒjk"0f{ xf] . ljrf/s} k'gMu7g ubf{ s]df ug]{ xf] eGg] k|Zg c:ki6 5 . xfd|f] kf6L{df sfo{z}nLsf] kl/jt{gsf] cg'e"lt 5}g . xfdLx¿ oL ;a} s'/f ;d]l6Psf] cflwsfl/s b:tfj]hsf] k|tLIffdf 5f}“ . of] dxflwj]zg xfd|f] klxrfgsf] dxflwj]zg xf] . clxn] dfcf]jfbL / Pdfn] b'O{ ;dfgfGt/ sDo'lg:6 kf6L{ eP/ plePsf 5g\ . t;y{, of] dxflwj]zg Pdfn]sf] >]i7tf, kxnsbdL / d"nwf/ agfpgsf nflu x'g'k5{ .
) g]kfnsf sDo'lg:6 kf6L{x¿ ax'njfbL lrGtgdf cfPsf 5g\ . h'g s'/f hgg]tf dbg e08f/Ln] k|ltkfbg ul/;Sg'ePsf] 5 . Pdfn] ToxL dfu{df 5 . ca of] ljrf/df sxf“ k'gMu7g x'g] xf] eGg] s'/f a'em]sf] 5}g . ;dfj]zL /fhgLltafx]s hahdf yKg] cGo ljifo 5}gg\ . a? hahnfO{ ;d[4 ug'{k5{ . t/, ;d[l4sf gfddf kl/dfh{g x'g'x'“b}g . lsgeg], hahsf] ljrf/n] rf}tkmL{ g]t[Tj ul//x]sf] 5 .
) dxflwj]zgdf Pp6} b:tfj]h cfpg] cfzf 5 . sfo{stf{x¿ klg oxL ;f]rdf 5g\ . ;f/ ¿kdf Ps¿ktf geP b:tfj]h km/s cfpg klg ;S5 . To;df 8/fpg' kb}{g . olb km/s dt cfP klg km/s dt /fVg]nfO{ lsgf/f nufpg] ;+:s[lt xfdLleq} 5 . km/s ljrf/df ax; rnfP/ ;a}sf] ljrf/ ;d]6\g'k5{ . h'g s'/fdf hahn] klg hf]8 lbPsf] 5 . hahsf] ;fª\u7lgs / l;4fGteGbf s'g} sdhf]/L 5}g . l;4fGt / ;ª\u7gnfO{ lhtxf/sf] ljifo agfpg' x'“b}g . ljrf/nfO{ ha/h:tL u/]/ 6'ª\Uofpg' x'“b}g . km/s ljrf/sf k|:tf]tfnfO{ klg ;Ddfg ug'{k5{ . o;f] ubf{ ljutsf] uNtL bf]xf]l/“b}g . of] dxflwj]zgdf sfo{stf{x¿ klg Ifdtf / ljrf/sf] lx;fan] ;'b[9 aG5g\ .
ljrf/df dte]b b]lv+b}g
s}nfz 9'ª\u]n
;lrj, /fd]5fk
) kf6L{sf] ;ª\u7g gof“ lz/faf6 x'g'k5{ eGg] rrf{ 5 . k'gMu7g eg]/ kf6L{sf] ;ª\u7g / sfo{z}nLdf gof“kg lbg vf]h]h:tf] nfU5 . clxn] kf6L{sf ;fd' b]lvPsf r'gf}tLnfO{ ;fdgf ug{ sfo{z}nL / of]hgfdf gof“kg Nofpg vf]lhPsf] 5 . ljz]iftM dfcf]jfbLdf b]lvPsf] pu|jfbL ;f]r / Jojxf/nfO{ lrg{ h?/L 5 eg] csf]{lt/ k|hftGqjfbL u7aGwgsf gfddf x'g;Sg] oyfl:yltjfbL ;f]rsf] lj?4 klg ;r]t /xg h?/L 5 . k'gMu7gsf] gf/f dxflwj]zgsf] ;“3f/d} p7]sfn] g]t[Tjdf k"/} gof“kg cfpnfh:tf] dnfO{ nfu]sf] 5}g . g]t[Tjdf s]xL km]/abn x'g] b]lvG5 . sfo{z}nLsf] s'/f ubf{ kf6L{ ;'ljwfef]uL, ;x/d'vL ePsf] 5 . ca hgkIfLo sfo{z}nL cjnDag u/]/ cufl8 a9\g h?/L 5 .
) hah ;fGble{s l;4fGt xf] . o;nfO{ cem Jofks agfP/ cfdhgtf;dIf n}hfg ;lsG5 . k|sf/fGt/n] lx+;fsf] af6f] /f]h]sf] dfcf]jfbLn] klg hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf] d"n dd{– ax'bnLo k|lt:kwf{nfO{ :jLsf/ ul/;s]sf] cj:yf 5 . oBlk, hahsf] kof{Kt JofVof x'g ;ls/x]sf] 5}g . hah Pdfn]sf] k'“hL xf] eGg] s'/f hgtfnfO{ a'emfpg ;lsPsf] 5}g .
) l;4fGttM xfd|f] kf6L{df u'6–pku'6 x'“b}g . casf] dxflwj]zgdf b'O{ ljrf/ cfpg ;Sb}g . t/ klg dxflwj]zgsf a]nf g]tfx¿sf] aLrdf ljefhg x'g;S5 . t/, ljrf/ / l;4fGtsf] If]qdf dte]b 5}g . d"n s'/f, kf6L{nfO{ alnof] agfP/ n}hfg'k5{ . kbLo ;+/rgfafx]s xfd|f] kf6L{df km/s ljrf/ /fv]/ ljefhg x'g] s'g} ;ª\s]t 5}g .
Ps JolQm Ps kb x'g'k5{
v]d nf]xgL
;b:o, jfUdtL
) k'gMu7g jt{dfg ;dosf] dfu cg'¿k kf6L{nfO{ ljrf/, gLlt / Jojxf/nfO{ ¿kfGt/0f ug]{ k|lqmof xf] . xfdLn] clxn];Dd cjnDag u/]sf] ;ª\u7gsf] 9f“rf, sfo{z}nL / sfo{qmd nf]stGq k|flKtcl3s} 5g\ . nf]stGq k|flKtkl5 ;a} hgtf clwsf/d'vL ePsf 5g\ . o:tf] clwsf/sf] vf]hL eO/x]sf] a]nf ;ª\u7gsf] lgdf{0f / sfo{z}nL klg km]g'{k5{ eGg] dfu pl7/x]sf] cj:yf 5 . ;a}sf] of]Uotf, IfdtfnfO{ ;d]6]/ ;ª\u7g lgdf{0f ug'{k5{ / kf6L{nfO{ dha't agfpg'k5{ eGg] xfd|f] ck]Iff 5 . ca xfdLn] sfo{ ug]{ z}nLdf kl/jt{g x'g'k5{ . dflysf] lgb]{zgdf sfd u/] ;a} 7Ls x'g] / tNnf] txsf sfo{stf{n] dfGg}kg]{ cj:yf x'g'x'“b}g . tNnf] txsf dflg;sf] efjgfnfO{ ;d]6]/ n}hfg'k5{ . xfdL k|ultzLn eg]/ lx“8]sfn] xfdLleq} klg nf]stflGqs ;+:sf/ cjnDag ug'{k5{ . cj;/ gkfPsf] / aflx/ /x]sfx¿nfO{ klg plrt :yfg lbg'k5{ . xfdLleqsf] ;fdGtjfbL ;+:s[lt TofUg'k5{ . ;do;fk]If agfpg hahnfO{ klg ck8]6 u/]/ n}hfg'k5{ . lxhf] ;QfkIf / k|ltkIf eGg] lyof] . ca ;dfj]zL cjwf/0ff ljsl;t ePsf] 5 . oL ljifo yKg'k5{ . clg dfq xfdL Jojl:yt / ;zQm x'g ;S5f}“ . kf6L{leq klg ;xdlt / ;xsfo{ ug'{k5{ . kf6L{leq k'gMu7gsf] s'/f p7]sf] 5 . ca dxf;lrj jf cWoIf dfq} ;j{];jf{ x'g] Ps kb xf]Og, ax'kbsf] Joj:yf x'g'k¥of] . Ps JolQm Ps kbsf] gLlt cjnDag ckl/xfo{ eO;s]sf] 5 . ;+;bLo / kf6L{ut kbsf] ljifodf :ki6 gLlt Nofpg'k5{ . ;+;bLo kb eg]kl5 x'?Ss} x'g] / kf6L{sf] kb eg]kl5 vf; rf;f] glbg] k|j[lQ a9]sfn] of] kbsf] ljifodf ;dfof]hg ug'{k5{ . xfd|f] clxn]sf] sfo{z}nL e2f 5 . o;nfO{ abn]/ 5l/tf] / sfdofjL agfpg'k5{ . casf] xfd|f] z}nL efjgfTds eGbf Jofjxfl/s agfpg h?/L 5 .
) hah klg dfS;{jfbsf] ;do;fk]Ifsf] pkh xf] . of] ;w}“el/ crn /xG5 eGg] xf]Og . hah kfl/t ePkl5 !* jif{sf] ;do k|fKt ePsf] 5 . To;otf Jofks kl/jt{g cfPsf] 5 . casf] cu'jfO hahn] ug'{k5{ . o;n] klg k|lt:kwf{sf] /fhgLlt u/]sf] 5 . hahn] NofPsf] ax'dtsf] ;/sf/ / cNkdtsf] k|ltkIf eGg] gf/fnfO{ ;do;fk]If agfpg ;dfj]zL cjwf/0ff cufl8 ;fg'{k5{ .
) Pdfn] olta]nf ;a}eGbf 7"nf] r'gf}tLdf 5 . o;cl3sf ;+ljwfg;ef r'gfjaf6 xfdL t];|f] zlQmdf ws]lnPsf 5f}“ . oBlk, of] zlQm g} lg0ff{os xf] . Pdfn]lagf zflGtk|lqmof / ;+ljwfg n]vgsf] sfo{ k"/f x'“b}g eGg] k'li6 eO;s]sf] 5 . dxflwj]zg /fd|f] cj;/ xf] . kf6L{leq 5nkmn x'g' k|hftflGqs rl/q g} xf] . kf6L{leq v}nfa}nf Nofpg] sfd s;}n] ug'{x'“b}g . ljrf/ /fVg] qmddf k|lqmofut uNtL klg ug'{x'“b}g . g]tfx¿n] klg ljrf/ lbg ;Sg'k5{ . cfPsf] ljrf/ kfl/t ePkl5 ;a} Pstfa4 eP/ hfg'k5{ . dxflwj]zgdf g]tfx¿n] kb / ljrf/sf] bfaL ug'{ :jfefljs xf] . t/, pxf“x¿n] klg k|hftflGqs cEof;d} cfpg'k5{ . sfo{stf{n] klg ;f]r]/ dxflwj]zgdf hfg'k5{ . sfo{stf{x¿ tLy{ofqL ag]/ cu'jfnfO{ dfq} k5\ofO/xg' x'“b}g . dxflwj]zgdf /fli6«o / kf6L{ut :jfy{ k|ltljlDat x'g'k5{ . xfdL bL3{sfnLg ;f]rsf ;fy cl3 hfg ;Sg'k5{ .
ljsNksf] u'~hfo; 5}g
ljb'/ ;fksf]6f
;b:o, jfUdtL
) /fli6«o sfo{stf{ e]nfkZrft\ ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nLdf k'gMu7gsf] s'/f h'g p7]sf] 5, o;df cln k|:6 x'g dg nfu]sf] 5 . k'gMu7g eg]sf] lj36g ePsf] ljifosf] csf]{ u7g ug{] ljifo xf] . ljrf/sf] lx;fan] hahnfO{ ;d[4 agfpg'k5{, k'gMu7g xf]Og . lsgeg], hah lglj{sNk l;4fGtsf ¿kdf :yflkt eO;s]sf] 5 . o;nfO{ ;d[4 agfpg] s'/f clxn]sf] cfjZostf xf] . sfo{gLltsf] ;jfnsf] s'/f klg ;xL 5 t/ o;sf] sfof{Gjogsf ;Gbe{df sxL“st} sdhf]/L eP To;sf] ;dLIff ug{ cfjZos 5 . k'gMu7gsf] h'g ;f]r cfPsf] 5, of] eg]sf] lj3l6t ljifonfO{ k'gM u7g ug]{ ljifo xf] . hahnfO{ ;d[4 agfpg] ;jfndf lxhf] gp7]sf ljifo cfh p7]sf 5g\ . /fHosf] k'gM;+/rgfsf] ;Gbe{, ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg / gof“ ;+ljwfg agfpg] s'/f / u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{ s'/f klg gof“ ljifo x'g\ . oBlk, oL haheGbf aflx/sf ljifo eg] xf]Ogg\ . log} cfwf/df hahnfO{ ;d[4 agfpg' clxn]sf] cfjZostf xf] . hahsf] sfo{gLltsf] ;jfndf 5}6f}“ / ;ftf}“ dxflwj]zgaf6 hahsf] sfo{gLltnfO{ h'g ¿kdf lg0f{o u/L cufl8 a9fPsf lyof}“ . sfo{gLltnfO{ ablnPsf] cj:yfdf gof“ 9ª\un] k'gM ;f]Rg h?/L 5 . kf“rf}“ dxflwj]zg ljrf/sf] dxflwj]zg aGg;Sof] . 5}6f}“ /fli6«o ;Dd]ng sfo{gLltsf] ;jfndf ax; x'g vf]h] klg hlt x'g'kYof]{, Tolt ax; / ljrf/df s]lGb|t x'g ;s]g . h;sf] sf/0f kf6L{ ljefhgsf] tx;Dd k'Uof] . ;ftf}“ dxflwj]zgdf sltko ljifox¿ h:t} ;+ljwfg;efsf] ljifo p7] klg xfdLn] lg0f{o ug{ ;s]gf}“ . h;sf] sf/0f ;+ljwfg;efsf] gf/f tTsfn xfd|f] gf/f aGg ;s]g . h;sf] sf/0f ;+ljwfg;efdf xfdLn] g/fd|f] k/fho ef]Ug'k¥of] . ;ftf}“ dxflwj]zgdf cGt/kf6L{ nf]stGqsf s'/f p7] klg kf6L{leqsf] nf]stfGqLs/0fsf] s'/f p7]g / 5nkmnsf] ljifo klg ag]g . cf7f}“ dxflwj]zg gLlt / g]t[Tjdf gLltut 5nkmnsf cfwf/df a9L ;do s]lGb|t ug{ cfjZos 5 . hahnfO{ ;d[4 agfpg ablnPsf] kl/l:yltdf sfo{gLltnfO{ yk Jojl:yt agfpg] d"n ljifo aGg'k5{ .
) hah ;do ;fGble{s ljifo xf] . o;sf] ljsNksf] s'g} u'~hfo; g} 5}g . hahsf] sfo{gLltnfO{ sfof{Gjog ug]{ ;Gbe{df b]lvPsf sdhf]/L / q'l6x¿nfO{ b]vfP/ hahsf] cf}lrTodf k|Zg ug{] s'/f cToGt c;fGble{s / u}/;}4flGts ljifo xf] . sfo{gLltsf] sfof{Gjogsf ;jfndf b]lvPsf sdhf]/Lx¿sf] oyfy{k/s ;dLIff ug'{ g} ;a}eGbf plrt x'g]5 . d"ntM cf7f}“ dxflwj]zg ljrf/sf] dxflwj]zg agL gLltut 5nkmn u/]/ ljz]if dxflwj]zgsf] ¿kdf ;DkGg x'g'k5{ .
) u'6aGbL cGTosf nflu …ljrf/ / l;4fGtdfÚ lg;ª\sf]r 5nkmn x'g h?/L 5 . ;ª\u7gfTds If]qdf of]Uotf / Ifdtf cg';f/ lhDd]jf/Ldf k|d'vtf lbg'k5{ . d"ntM g]t[Tjn] sfo{stf{nfO{ cfkm\gf] eGbf kf6L{sf] agfpg kxn ug'{k5{ . sfo{stf{n] g]tfsf] jl/kl/ /xg'eGbf hgtfsf] dfemdf /xg] s'/fnfO{ k|fyldstf lbg'k5{ . g]t[Tj sfo{stf{ / hgtfsf] ljZjf;n] dfq :yflkt x'g;S5 . g]t[Tj kb geP/ hgtf / sfo{stf{x¿sf] cf:yfk'~h x'g ;Sg'k5{ . o;n] g} kf6L{leqsf] u'6aGbLnfO{ ;dfKt kfg{ ;xof]u u5{ .
;do;fk]If ;'wf/ h?/L
sdn ;''g'jf/
;b:o, jfUdtL
) xfd|f] kf6L{sf] :yfkgfsfnb]lv g} xfdL ljleGg sf]0faf6 ;'wf/ u/]/ oxf“;Dd cfOk'u]sf 5f}“ . cf7f}“ dxflwj]zgsf] ;“3f/df cfP/ k'gMu7gsf] gf/f p7fpg'n] klg kf6L{leq ;do;fk]If ;'wf/sf] cfjZostf b]vfPsf] 5 . of] k'gMu7gn] kf6L{nfO{ cem alnof] / ;zQm agfpg ;xof]u k'¥ofp“5g\ . kf6L{ ;zQm ePdf xfdL d'n's / hgtfsf nflu sfd ug{ ;kmn /xG5f}“ . ljrf/sf] lx;fan] xfdLn] kf“rf}“ dxflwj]zgb]lv hgtfsf] ax'bnLo hgjfbnfO{ cjnDag ul//x]sf 5f}“ . o;df s'g} k'gMu7gsf] cfjZostf 5}g . ;ª\u7gfTds ¿kn] dxf;lrj ;j]{;jf{ /xg] k/Dk/f lyof] . ca of] k4lt tf]8]/ cWoIffTds x'g] ck]Iff 5 . o;af/] ca a:g] s]Gb|Lo sld6Lsf] a}7sn] lg0f{o lng] 5 . kf6L{sf] ;ª\u7gfTds 9f“rfsf] k'gMu7gaf/] 5nkmn eO/x]sf] 5 .
) hah xfd|f] sfo{gLlt xf] . o;df clxn];Dd s'g} ljjfb 5}g . xfd|f] sfo{z}nL / ;ª\u7g abn]/ dfq} hfg'k5{ . ca xfdL ;ª\u7gsf] 9f“rf, b[li6sf]0f / ljrf/df ;zQm eP/ hfg'k5{ . hgo'4sf] af6f] 5f8]/ dfcf]jfbLsf] v'nf /fhgLltkl5 pgLx¿ anhkm\tL 9ª\un] k|:t't ePsf 5g\ . o; cj:yfdf xfdL ;zQm 9ª\un] k|:t't eP/ hfg'k5{ .
) xfd|f] /fli6«o sfo{stf{ e]nfn] o;af/] ;'emfj k]; ul/;s]sf] 5 . k|:t't ul/Psf ;'emfjx¿df dflyaf6} ljleGg pku'6df ljefhg eP/ ;d:of b]lvPsf] pNn]v ul/Psf] 5 . g]t[Tjn] klg To;nfO{ :jLsfl/;s]sf] 5 . /, cab]lv kf6L{leq s'g} k|sf/sf] u'6–pku'6df gnfUg], Pstfa4 eP/ kf6L{nfO{ ;zQm agfpg] k|0f ePsf] 5 . ;+ljwfg;efsf] r'gfjdf xfdLn] ;f]r] cg'¿ksf] ;kmntf k|fKt ug{ g;s]kl5 7"nf] wf]sf xft nfu]sf] 5 . t;y{, g]tfb]lv sfo{stf{;Ddsf] x}l;otn] s;}n] klg ;fgfltgf s'/fdf ljjfb u/]/ ljeflht x'g'x'“b}g . o:tf ;fgf s'/fx¿df ljjfb lgsfn]/ o;kflnsf] dxflwj]zgdf ljefhg b]lvg' x'“b}g . o;kflnsf] dxflwj]zgdf sfo{stf{x¿n] :jtGq ¿kdf dtbfg u/]/ gof“ g]t[Tj r'Gg]5g\ .]
sfo{z}nL k|d'v ;d:of
5f]jfª t]lGhª tfdfª
;lrj, /;'jf
) ljrf/sf lx;fan] xfdLhlt alnof] sf]xL klg 5}g t/ g]tf / sfo{stf{x¿sf] sfo{z}nL cToGt k'/fgf] 5 . g]skf -Pdfn]_n] cª\uLsf/ u/]sf] …ljrf/ / l;4fGtÚn] ljho k|fKt ul//x]sf] 5 . t/, xfdLn] xfd|f] dfu{l;4fGtn] ;kmntf k|fKt ul//x]sf] kIfnfO{ hgtfdfem k'¥ofpg] ;jfndf slxNo} klg Wofg lbPgf}“ . k'/fgf] 9ª\un] xfdLx¿ cem} klg lx“l8/x]sf 5f}“ . o;sf nflu gof“ 9ª\un] gLlt agfpg'k5{ eg] rf“8} agfpg'k5{ . g]tf, sfo{stf{x¿n] hgd'vL eP/ sfd ug'{k5{ . xfdL ljutsf] eGbf km/s 9ª\un] hgtfsf] 3/3/;Dd k'Ug'k5{ . sdhf]/ aGb} uO/x]sf] ;ª\u7gfTds l:yltnfO{ ;'b[9 agfpg kxnsbdL lnP/ cufl8 a9\g'k5{ . gof“ ;Gb]z af]s]/ hgtfsf] 3/3/df k'Ug'k5{ . To;sf nflu xfdLn] xfd|f] ;ª\u7g / sfo{z}nLnfO{ kl/dfh{g ug'{k5{ .
) hahsf] cf}lrTodfly k|Zg ug'{eGbf klg g]tf–sfo{stf{x¿sf] sfo{z}nL g} clxn]sf] k|d'v ;d:of xf] . hahh:tf] ;dofg's"n / lglj{sNk ljrf/ t s]xL klg 5}g . t/, g]tfx¿ s]Gb|d'vL aGg], ufp“d'vL / lhNnfd'vL gaGg] k|j[lQn] o;sf] sfof{Gjogsf] ;jfndf ;d:of pTkGg ePsf] 5 . xfd|f]h:tf] hgjfbL s]lGb|t kf6L{df lhNnfb]lv s]Gb|;Dd ljrf/sf] cfbfg–k|bfg ug]{ ;jfn sdhf]/ /x]sf] 5 . hahåf/f lgb]{lzt gLltx¿nfO{ Jojxf/d'vL agfpg g;lsPsf] ;TonfO{ xfdL ;a}n] :jLsf/ ug'{k5{ . g]tf, sfo{stf{ / cGo hgtfaLrdf rnfOg] ljrf/sf] ax; / To;nfO{ ;dGjo u/]/ dfq hahnfO{ ;'b[9 agfpg ;lsG5 .
) /fhgLltdf ;a}eGbf /f]uL rLh u'6aGbL xf] . o;sf] lg¿k0f ug{ g]tf–sfo{stf{x¿aLr ax; / 5nkmn kof{Kt dfqfdf x'g'k5{ . sDo'lg:6 kf6L{leq ljrf/sf] dGyg x'G5 / x'g'k5{ . t/, s;}n] km/s k|:tfj lnof] eGb}df To;nfO{ lj/f]w ug'{x'“b}g . sfo{stf{af6 To:tf] k|sf/sf] bafad"ns ultljlw ;~rfng ul/g'k5{ . xfdL;“u 5}6f}“ dxflwj]zgsf] tLtf] oyfy{nfO{ ;lDe“mb} cfufdL lbgdf u'6ut /fhgLltnfO{ k"0f{ ¿kdf lgif]w ul/g'k5{ . /fhgLltdf 6Ls] k|yfsf] klg cGTo x'g'k5{ .
ljrf/sf] k'gMu7gsf gfddf axlsg' x'“b}g
b]jzª\s/ kf}8]n
;b:o, jfUdtL
) k'gMu7gsf] s'/f d}n] a'em]sf] 5}g . lxhf] g]skf -Pdfn]_sf] gLlt )^# h]7 $ ut] cfP/ /fHon] :jLsf¥of] . /utdf g'xfP/ cfPsf] dfcf]jfbLn] klg Pdfn]s} af6f] k5\ofO/x]sf] 5 . ca xfdL ljrf/sf] k'gMu7gsf gfddf csf]{lt/ hfg'x'“b}g . xfd|f] ljrf/ k'gMu7g xf]Og, Jojl:yt ug'{k5{ . ;ª\u7g / sfo{z}nLdf k'gMu7g cfjZos 5 . k'gMu7g lg/Gt/sf] k|lqmof xf] . ;+ljwfg;efn] /fHo k'gM;+/rgfsf] 3f]if0ff ul/;s]kl5 /fhgLlts 9f“rf klg abNg'k5{ . casf] sfo{z}nL s]Gb|d'vL geP/ hgtf / e"uf]nd'vL x'g'k5{ . olb dfq eP klg kf6L{ ;zQm x'G5 lsgeg] Pdfn];“u ePsf] sfo{stf{sf] zlQm c¿ s'g} kf6L{df 5}g .
) hahn] ax'njfbL ;dfh :jLsf/]sf] 5 . sDo'lg:6 kf6L{ juL{o x'G5 . clxn] h'g hftLo, If]qLo gf/f p7fPsf 5g\, of] s]xLsf] :jfy{sf cfwf/df p7fOPsf] xf] . ;ª\3Lotf / hftLotf klg juL{o cfwf/d} ;d]6\g'k5{ . xfdLn] kf“rf}“ dxflwj]zgb]lv g} hftLo d'2fnfO{ k|fyldstfsf ;fy p7fO/x]sf 5f}“ .
) dnfO{ o;kflnsf] dxflwj]zg Pstfsf] dxflwj]zg x'G5 eGg] nfU5 . xfd|f] ljrf/df s'g} ljefhg 5}g . xfd|f] ljrf/ abNg] u/L k'gMu7g ug]{ eg]sf] klg 5}g . gk'u]sf] s]xL s'/fx¿ yKg] dfq eg]sf] xf] .
;ª\u7g / sfo{z}nLdf k'gMu7g
z]/axfb'/ tfdfª
;b:o, jfUdtL
) vf;u/L kf6L{sf] cf7f}“ dxflwj]zgdf ljrf/sf] dfldnfdf k'gMu7gsf] h?/L 5}g . clxn]sf] ;Gbe{Dff g]kfnL qmflGtsf] ljrf/ hgtfsf] ax'bnLo hgjfb g} xf] / Tof] clxn] g]kfnL qmflGtsf] l;4fGt klg ePsf] 5 . To;nfO{ ;do;fk]If / ;d[4 kfb}{ nfg'kg]{ eg] b]lvG5 . hxf“;Dd ;ª\u7g / sfo{z}nLsf] k'gMu7gsf] s'/f 5, Tof] eg] cf7f}“ dxflwj]zgsf] k|d'v Ph]G8f aGg'kb{5 . kf6L{sf] xfn} ;DkGg /fli6«o sfo{stf{ e]nfdf k|:t't Pjd\ kfl/t k|ltj]bgdf :ki6tfsf ;fy oL ljifox¿df s'/f p7]sf] 5 . dnfO{ nfU5, dxflwj]zgdf o; ljifodf klg Jofks ¿kdf ax; x'g]5 . jt{dfg ;ª\u7gfTds 9f“rf / sfo{z}nLdf Jofks kl/jt{g x'g] s'/fdf cfdsfo{stf{x¿ ljZj:t;d]t 5g\ .
) ljrf/, ;ª\u7g / sfo{z}nL klg ;do;fk]If x'G5 . clxn]s} ;ª\u7gfTds l;4fGt / sfo{z}nL s'g} a]nf k|efjsf/L lyof] . ;dofg';f/ kl/dfh{g u/]/ nfg g;Sg' dfq sdhf]/Lsf] kIf xf] . ljrf/sf] dfdnfdf Pdfn]n] lnPsf] ljrf/ g} clxn] ;do ;fGble{s 5 . ljrf/ cg';f/sf] ;ª\u7g x'g;s]g eg] ;xL ljrf/ klg nfu" ug]{ ;Gbe{df sdhf]/Lx¿ b]vf kb{5g\ / ljrf/ cg';f/sf] nIo k|fKt ug{ sl7gfOx¿ pTkGg x'g;S5g\ . clxn]sf] nf]stflGqs u0ftGqfTds zf;g k|0ffnLdf ;dfj]zL ;dfg'kflts s'/fx¿ pl7/x]sf] ;Gbe{df hgjfbL s]Gb|Lotfsf] ;ª\u7gfTds l;4fGt ;ª\u7gsf] dfldnfdf nfu" gx'g ;S5 . To;}n] ;dosf] dfusf] sf/0fn] ;ª\u7g / sfo{z}nLdf kl/jt{g ug'{ h?/L b]lvPsf] xf] . o;nfO{ k|efjsf/L agfpg klxn] xfdL hahsf] l;4fGtk|lt k|lta4 x'g' h?/L 5 . of] qmflGtk"j{sf] sfo{qmd xf] ls qmflGtkl5sf] sfo{qmd xf] eGg] ljifodf :ki6 x'g'kb{5 . sfo{stf{ / hgtfnfO{ :ki6tfsf ;fy k|fKt ug{ rfx]sf] nIosf af/]df ;r]t agfpg'kb{5 . nIo k|fKt ug]{ sfo{gLltn] g} sfo{z}nL aGg] ePsfn] ;f]xL cg';f/sf] ;ª\u7gfTds 9f“rf agfpg'kb{5 . nIo ls6fg ePkl5 To;k|lt b[9 /xg] xf] eg] ;ª\u7g / sfo{z}nL :jtM k|efjsf/L x'G5 . ha sDo'lg:6 kf6L{x¿df nIosf k|lt pbf/ jf ;+zf]wg x'g yfN5, ta ;a} If]qdf ;d:of k}bf x'g] ub{5 . To;sf/0f of] dxflwj]zg nIo lgwf{/0f ug]{ dxflwj]zgsf ¿kdf klg x'g'kb{5 .
) g]kfnL qmflGtsf] sfo{qmd s'g} h8;"q xf]Og, ;do;fk]If x'g'kb{5 . o;sf] dtna o;sf] d"n efjgf / dd{nfO{ g} kl/jt{g ug'{ eg] sbflk x'“b}g . t/, l;4fGtn] hgtfsf] hLjgnfO{ cfTd;ft\ u5{ ls ub}{g < s'g} klg l;4fGt hgtfsf] hLjgeGbf sbflk 7"nf] / zfZjt x'g ;Sb}g . To;}n] x/]s l;4fGtx¿ hgtfsf] hLjg;“u k|ToIf ¿kdf ;/f]sf/ /fVg] x'g'kb{5 . hahnfO{ klg g]skf -Pdfn]_n] hgtfsf] hLjg;“u k|ToIf ;/f]sf/ /fVg] l;4fGtsf ¿kdf cufl8 ;f/]sf] l;4fGt xf] . kf“rf}“ dxflwj]zgdf o;nfO{ g]kfnL qmflGtsf] df}lns sfo{qmdsf ¿kdf hgg]tf sd/]8 dbg e08f/Ln] cufl8 ;fl//x“bfsf] kl/j]z / clxn]sf] kl/j]z w]/} km/s eO;s]sf] 5 . clxn] xfdL b]znfO{ ;ª\3Lo 9f“rfdf nfg] s'/fdf k|lta4 5f}“ . s]jn s:tf] eGg] dfq ljifodf ax; ul//x]sf 5f}“ . Tolta]nf /fhtGq cGTosf] gf/f xfdL;“u lyof] eg] clxn] /fhtGq ;dfKt eP/ b]z u0ftGq eO;s]sf] cj:yf 5 . To;}n] of] ;a} cj:yfx¿sf] uxg ljZn]if0f h?/L 5 / ToxL cg';f/ hahnfO{ ;d[4 agfpg'kb{5 . hahsf] cfly{s kIf s:tf] x'g] < ;fdflhs kIf s:tf] x'g] < /fhgLlts kIf s:tf] x'g] < ;f+:s[lts kIfdf /fHo k'gM;+/rgfsf] ljifodf s] b[li6sf]0f x'g]b]lv lnP/ hghflt, blnt, dlxnf, dhb'/ / ljleGg ju{, k];f / Joj;fodf ;+nUgx¿sf af/]df b[li6sf]0f s] x'g] < eGg] ljifodf ca uxg ax; h?/L 5 / cf7f}“ dxflwj]zgn] o;sf af/]df l5gf]kmfgf] ug'{kb{5 . Pdfn] ;a}sf] Kof/f] kf6L{ agfpg o;df sxL“st} vf]6 /x]sf] 5 eg] ;Rofpg tof/ x'g'kb{5 . Pdfn]df hghflt lsg nfUg] < blnt lsg nfUg] < dhb'/ lsg nfUg] < ljleGg ju{ / k];f Joj;fosf dflg;x¿ lsg nfUg] < eGg] ljifodf plrt ;dfwfg g} jf:tjdf hahsf] ;d[4tf xf] . ;fy;fy}, hahn] dfgj hLjgnfO{ s] lbG5 < eGg] s'/fsf] ls6fgL ug{ ;Sg'kb{5 . s'g} l;4fGtn] dfgj hLjgdf s'g} ;/f]s/ /fVb}g jf ;Lldt 3]/f]df dfq /xG5 eg] Tof] …l;4fGtÚ l;4fGtsf ¿kdf g/x]/ s]jn a'l4 ljGof; ug]{ ;fdfu|L dfq aGb5 . ca hah Pdfn]sf] dfq k]jf x'g' x'“b}g . of] x/sf]xL g]kfnL hgjfbL qmflGtsf kIfw/x¿sf] l;4fGt aGg'kb{5 eGg] dnfO{ nfUb5 . o;/L g} hah ;d[4 x'“b} Ps kf6L{sf] ;LdfeGbf aflx/ lg:sG5 / b]zsf] ;LdfnfO{ ;d]t gf3]/ of] PSsfO;f}“ ztfAbLsf] gof“ l;4fGtsf ¿kdf km}lng]5 .
) s'g} klg ;ª\u7gx¿df To;sf] ;ª\u7gfTds rl/q s:tf] 5 < To;n] To;leq sfd ug]{ JolQmx¿sf] b[li6sf]0f alg/x]sf] x'G5 . x/]s ;ª\u7gx¿df tNnf] txdf w]/} kbx¿sf] aLrdf w]/} dflg;x¿ ;“u;“u} ldn]/ sfd u5{g\, ha lj:tf/} kbx¿ ;f“3'l/“b} ;f“3'l/“b} hfG5g\, ta s'g} ;do Pscsf{sf nflu Hofg g} lbg kl5 gkg]{x¿ Pscsf{sf] Hofg} lng kl5 kb}{gg\ . of] s6' ;To xf] . dxflwj]zgdf ax'kbsf] s'/f p7]sf] 5 . of] g9f“6L eGg' kb{5, of] g]t[Tjsf] Joj:yfkg g} xf] . ;a} kbx¿df dxflwj]zg k|ltlglwx¿aLraf6 k|ToIf lgjf{rg ug{'kb{5 / dxflwj]zg k|ltlglw ePkl5 ;a}nfO{ r'Gg] / r'lgg] clwsf/ x'g'kb{5 . s'g} ;ª\u7g jf kf6L{df g]t[Tjsf] ;xL Joj:yfkg x'g ;s]g eg] Toxf“ cGt/snx hlGdG5 . kf6L{sf] cf7f}“ dxflwj]zg Pstfsf] dxflwj]zg agf];\ eg]/ g} /fli6«o sfo{stf{ e]nfdf b]zel/sf sfo{stf{x¿n] Pp6} Pstfsf] /fhgLlts ljrf/ / b:tfj]h cfcf];\ eGg] dfu u/]sf] xf] . Pstfsf] dxflwj]zg agfpg ;a}eGbf klxn] g]tfx¿ xflb{s aGg ;Sg'kb{5 . g]t[Tj ju{sf] g} k|d'v e"ldsf x'g] ePsfn] dxflwj]zg s:tf] agfpg] eGg] k|d'v xft g]t[Tj ju{df /xG5 . To;sf] s]xL c+z sfo{stf{ klg ePsfn] d ;a} ;fyLx¿nfO{ ;f“Rr} cf7f}“ dxflwj]zgnfO{ xflb{s / Pstfsf] dxflwj]zg agfpg ;a}n] cf–cfkm\gf] 7fp“af6 Pp6f cleofgsf ¿kdf nfUg cg'/f]w ug{ rfxG5' / dxflwj]]zgnfO{ cfdg]kfnLsf] rf;f]sf] ljifo agfpg;d]t cg'/f]w ub{5' . hxf“;Dd ljutsf dxflwj]zgx¿ xflb{s ePg ls eGg] egfO;“u d ;xdt 5}g . lsgeg], g]skfsf] :yfkgfb]lv g} j}rfl/s dte]b eof] eg] kf6L{ g} cnu ePsf 5g\ t/ j}rfl/s dte]b geO{ ePsf dxflwj]zgx¿ eg] s'g} ;do s'g} sd/]8x¿sf] emLgfdl;gf u'gf;fafx]s dxflwj]zgx¿ eg] ;f}xfb{ g} x'g] u/]sf] b]lvG5 .