;flxTo
:jtGqtfk|]dL ;Qfk|]dL ag]sf lyP
8f= w|'jrGb| uf}td
gzfdf s]xL t o:tf] ljz]iftf cyjf zlQm xf]nf, h;sf sf/0f dflg; o;sf] df]x kfzdf af“lwP/ cfÏgf] ;ayf]s Tofu]sf] b]lvPsf 5g\– 3/, kl/jf/, ;'v, r}g, jt{dfg / eljio . sxf“;Dd eg] :jf:Yo / k|f0f ;d]t afhL 7f]S5g\ . ;a} nf]s xfl/lbG5g\ o;sf] k|]dL ag]/ . gzfsf] bf; . s7k'tnL ag]/ a:5g\ . x/]s /S:ofxfn] s'g} g s'g} avt o:tf k|Zgsf] ;fdgf u/]sf] x'G5 . lsg x'G5 pm k/flwg, ljjz / ;Ddf]lxt < nl¶g] sf/0fn] ls b'Mvsf sf/0fn] < snf snfsf nflu eGg] nodf gzf gzfsf nflu jf o;sf kl5lNt/ s'g} cfGtl/s, dgf]j}1flgs / ef}lts ljjztf 5 < of] hfGg' cfjZos 5, dfG5] oyfy{af6 klG5g /S;L vfG5 ls oyfy{l;t d'7e]8 ug{ . knfogsf nflu jf cfTdljZjf; hufpgnfO{ . jf:tjdf ljleGg dflg; ljleGg sf/0fn] vfG5g\, hals ;dfg sf/0fn] dlb/fsf u'nfd aG5g\ . o:tf] km“:5g\ o;sf] aGwgdf To;kl5 lhp“b} lglSng} ;Sb}gg\ o; cGwf] s'jfaf6 . s]xL dflg; o; sf/0f vfG5g\ ls pgLx?l;t vfg'afx]s csf]{ s'g} sfd} x'“b}g . of] vfg] Pp6f ;fdGtL ts{ xf] . s]xL hgf k6\of/af6 d'lQm kfpgnfO{ vfG5g\ . w]/} dflg; ;+utdf vfg yfNb5g\ . sf]xL aGwgaf6 d'Qm x'g vf]H5g\, sf]xL aGwgsf] cfsif{0fdf vfG5g\ . w]/} dflg; z'4tfjfbL hLjgz}nLsf] k|ltlqmofdf gzfsf] c“ufnf]df af“lwg k'U5g\ . ul/aLn] klg dlb/f kfgsf nflu psf:5 / ;DkGgtfn] klg . ;'vn] k|]l/t ub{5 eg] b'Mvn] klg af]nfp“5 . dfG5] pNnf;df vfG5, ljnf;df vfG5, zf]sdf vfG5, kl/tfkdf vfG5 . dlb/fkfg …:6]6; l;Daf]nÚ klg xf] / abgfdL klg . Joj;fosf nflu clezfk klg / a/bfg klg . slxn]sfxL“ dlb/fkfgsf] cjlwdf 7"N7"nf sG6«fS6 x'G5g\, t/ o;} dlb/fn] dflg; lnnfd ePsf] b]lvPsf] 5, 6f6, aaf{b ePsf] b]lvPsf] 5 . cfsfz 5f]Psf] b]lvPsf] 5 eg] p“wf] d'G6f] v;]sf] klg . hf] jf:tljs dBkfgnfO{ o; b'lgof“sf] bfpk]rsf] lrGtf x'“b}g .
jf:tjdf /S;Lsf] axfgfdf d cfkm\g} ljZn]if0f ul//x]sf] 5' . cfkm\gf] af/]df ;f]Rbf nfU5, d]/f] hLjgdf …kfgÚ sf] k/fnnfO{ cfuf] w'jfpg] dfq a]/ lyof] . 3/sf] jftfj/0f cToGt z'4tfjfbL lyof] . ;do–;dodf ;gftg wd{, cfo{ ;dfh / hg} wd{sf] k|efj /x]sf] lyof] . 3/df s;}n] /S;L t s] r'/f]6 ;d]t km's]sf] lyPg, bfOsf] j}rfl/s ofqf jfdkGyb]lv yflnPsf] lyof] / Sofg8f k'u]/ To;sf] kl/0fltdf ePsf] lyof] . pxf“ cfh;Dd df5f df;' / dlb/fl;t j}kl/To sfod u/]/ a:g' ePsf] 5 . d]/f xh'/af / dfdfx? sd{sf08L a|fDx0f lyP, dfdf3/df Kofhl;t;d]t k/x]h ul/GYof] . dnfO{ s] eof], d h'¨fsf] /]vL cfpgf;fy r'/f]6 tfGg yfn], ljo/l;t ldqtf uf“:g yfn] . of] z'4tfjfbL jf jftfj/0fk|lt z'4 ljb|f]x lyof] ls ;do / pd]/sf] bafa . jftfj/0fdf s'g} ljif cjZo 3]l/Psf] lyof], h;n] ubf{ ;kgf b]Vg] cf“vf cGwf ePsf lyP . of]Uotfdfly l;kmfl/; JofKt ePsf] lyof] . lxhf]sf :jfwLgtf ;]gfgL Tofu / alnbfgsf] gub c;'Ngdf Jo:t ePsf lyP . :jtGqtfk|]dL ;Qfk|]dL ag]sf lyP . k|hftGqsf] h'g ;kgf a'g]sf] lyof], tL cfkm\g} cf“vf ;fd' rsgfr'/ x'“b} lyof] . Tof] e|i6frf/sf] k|zjsfn lyof] . ;dfhdf olt ljifdtf, olt k/fO{kg, olt v/fa lgot / :jfy{ nf]n'ktf klxn] lyPg . ;Qf, k"“hL :jfy{ / nf]n'ktfsf] gof“ d]/fy'g /]; yfln;s]sf] lyof] . k'/fgf d"No tLj|tf;fy Wj:t eO/x]sf lyP / gof“ d"No wld{tfn] cfsf/ lng ;ls/x]sf] lyPg .
;g\ krkGg–5kGgsf] j/k/ clns o:t} jftfj/0fdf d]/f] kl/ro df]xg /fs]zl;t eof] . ltgtfsf pk]Gb|gfy cOssf] efO g/]Gb| zdf{ sDo'lgi6 kf6L{sf] hnGw/ zfvfsf ;lrj x'g'x'GYof] . d]/f, bfO kf6L{sf sf8{ xf]N8/ ePkl5 g/]Gb| zdf{sf] xfdLsxf“ cfpg' hfg' yflnof] . d]/f lktf bfOsf] /fhgLlts ;lqmotfaf6 c;lhnf] dGg'x'GYof] . Tof] sDo'lgi6 cfGbf]ng bdg ug]{ ;do lyof] . g/]Gb| zdf{ 3/ cfP/ uPkl5 k|foM 3/df snx x'GYof] . g/]Gb| zdf{dfly k|zf;gsf] s8f b[li6 lyof] / v'lkmof ljefun] bfOnfO{ klg lrlGtt u/]sf] lyof] . v'lkmof ljefudf t}gfy lktfsf] Ps k"j{ bfOn] o; s'f/sf] ;"rgf lbPkl5 lktf cToGt qmf]lwt x'g'eof] . d]/f] g/]Gb| zdf{df ?lr lsg lyof] eg] pxf“ cZshLsf efO x'g'x'GYof] . cZshLsf] syf ;flxTodf hfnGw/sf uNnLx? u'l~ht x'Gy], pxf“sf] syf ;flxTosf] b'lgof“ dnfO{ cToGt cfTdLo / kl/lrt nfUbYof] . Ps lbg g/]Gb| zdf{n] atfpg'eof], cZshL slZd/af6 kms{+bf s]xL lbg hnGw/df df]xg /fs]zsxf“ a:g' x'g]5 . df]xg /fs]zl;t d]/f] ;fdfGo kl/ro lyof] . tLg}tfsf pxf“sf] …djfnLÚ zLif{s syf k9]sf] lyP“ .
h'g lbg cZshL hnGw/ k'Ug'eof], d klg pxf“sf] :jfutsf nflu :6]zg k'u]sf] lyP“ . :6]zgdf g/]Gb| klg b]lvg'eof], hf] Ps hgf /fd|f] xf]rf dflg;l;t :6ndf a;]/ lrof vfO/xg' ePsf] lyof] . g/]Gb|n] df]xg /fs]zl;t d]/f] kl/ro u/fpg'eof] .
…tkfO{+sf] syf djfnL dnfO{ lgs} /fd|f] nfUof] .Ú d}n] tTk/tf ;fy eg] . /fs]zhLn] cfkm\gf] afSnf] rZdfaf6 dnfO{ Hofb} ulx/f cf“vfn] x]g'{eof] clg eGg'eof], …djfnL ltdLn] sxf“af6 k9\g kfof}+ .Ú
d}n] atfOlbP“ .
…s] u5f}{ <Ú pxf“n] ;f]Wg'eof] .
…k9\5'Ú g/]Gb|n] atfpg'eof]
…s'g Snf;df k9\5f}+ <Ú
…OG6/df .Ú
…s'g sn]hdf <Ú
…8LPaLdf <Ú /fs]zn] pT;'stf;fy ;f]Wg'eof] …dnfO{ slxNo} b]v]sf 5f}+ Toxf“ <Ú
d}n] cgle1tf k|s6 u/] . ef]lnkN6 d cZshLnfO{ e]6\g /fs]zsxf“ df]8]n 6fpg uP“ . cZshLsf] OG6/Eo" lng] ?lr lyof], t/ s'g} k|Zg ;'lh/x]sf] lyPg . cZshLn] ;d:of xn ul/lbg' eof] . k|Zg klg n]vfOlbg'eof] / pQ/ klg, cem :jod\n] g} n]lvlbg'eof] . kl5 Tof] OG6/Eo" …;fKtflxs lxgb":yfgÚ df 5flkof] . :6]zgdf ePsf] /fs]z hL;“usf] Tof] kl/ro lj:tf/f] lj:tf/f] k|uf9 x'“b} uof] . pxf“nfO{ hnGw/ h:tf] ;x/df ge]6L kf7s km]nf k/]sf] lyof] . d pxf“sxf“ cfpg hfg yfn] . pxf“sf] k':tsfno klg lgs} ;d[4 lyof] . /fs]zn] cfkm\gf ;dsfnLg syfsf/af/] s]xL atfp“bf d Wofgn] ;'Gy] .d}n] OG6/ k/LIff kf; u/]kl5 Ps lbg /fs]zhL 6f“ufdf a;]/ xfd|f] 3/ cfpg'eof] . d To; avt r¨f p8fO/x]sf] lyP“ . dnfO{ b]v]/ pxf“ d';'Ss xf“:g' eof] . pxf“n] ;'emfj lbg'eof] aLPdf d}n] …cg;{Ú, lxGbL lng'kb{5 . d}n] atfP“, 3/df lxGbLsf] s'g} jftfj/0f 5}g . /fs]zhLn] eGg'eof], ToxL k9\g' kb{5 h;df ?lr 5 . o;kl5 3/sf] lj/f]w eP klg d}n] lxGbLdf gfp“ n]vfP“ .
-/ljGb| sflnofsf] …gfulnif 5'6L z/fjÚ af6 :jtGq c+z– k|:t'lt_
d'lQmsf :j/x¿
bLks ;fksf]6f
l;h{gfsf] clenfiff Ps k|sf/sf] /f]u /x]5– Pp6f dgf]/f]u . hf] la:tf/} ;lNsG5 / slxNo} lgEb}g . n]vs s'b]sf] s'b]s} x'G5, ;w}+;w}+ . t/ kfgLsf] ltvf{ df]xLn] d]6\b}g\ . dgel/ cg]s syf x'G5g\ . pkGof; / gf6s x'G5g\ . / ToxL s[lt cIf/df b]lvg yfN5g\ .
To;a]nf au}+rfdf r/fx?n] uLt ufp“b}gy] . ufp“3/ ;'g;fg lyof] . clg x/]s lbg em'lQ v]Nb} cfpg] k/]jfx? k/k/ efUy] . l;ª\uf] j:tL g} ;Gqf;sf] sfnf] afbn cf]9]/ eP klg lgbfpg] sf]l;; ub}{ lyof] . clxn] kl5lNt/ kms]{/ x]bf{ b]lvG5– xfdL slt 8/nfUbf] 89]nf]df ;Ns]/ klg af“r]5f}+ . slj tyf gf6ssf/ zfb"{n e§/fO{{n] kl5Nnf] s[lt …af“;'/L cftª\sÚ df åGåsf sf/0f pAh]sf] ljs[lt, ;Qfef]s, lj;+ult / cGofo ptf/]sf 5g\ . / b]zdf kl/j{tgsf] nflu ePsf] cfGbf]ng klg ptfl/Psf] 5 gf6sdf . hgtfsf] nflu eg]/ ul/Psf] qmflGtdf xhf/f}+ dflg;n] Hofg u'dfPsf 5g\ . xfd|f dfgl;stfnfO{ oL s'/fn] 89fO/x]5g\ . gf6sdf b]zn] ef]u]sf] eUg tl:j/ ptfl/Psf] 5 .
k|ultjfbL gf6ssf] kl/j]z eGg'g} ljrf/wf/f, ju{ / ;fdflhs d'lQm xf] . zfb"{nsf gf6sdf klg ljrf/wf/f s]Gb|df 5 / juL{o Pj+ ;fdflhs d'lQmaf6 g} ;f“rf] :jtGqtf k|s6 x'g] s'/fdf gf6ssf/ ljZj:t b]lvG5g\ . e§/fO{ sxL“ n]V5g\– …w'n] gf6s ufp“, zx/, kxf8, t/fO{ hxf“ klg ;'xfpg] gfd . ;8s ePsf] / gePsf] 7fp“nfO{ klg ;d]6\g] gfd . gf6snfO{ dxnaf6 hgtfn] x/bd kl/>dsf nflu v]Ng] w'nf]df NofP/ v]nfpg] clek|fosf ;fy n]lvg] gf6s .Ú log} gf6sdfkm{t zfb"{n e§/fO{ klxnf] s[lt lnP/ kf7s;fd' cfPsf 5g\ .
…af“;'/L cftª\sÚ o:t} w'n] gf6sx?sf] ;+u|x xf] . w'nf] cyf{t hldg, hldg cyf{t cfd hgtfsf] cfwf/ . oL gf6s w'nf]df nl8a'8L ug]{, w'nf]df g} eljiosf] /]vflrq sf]g]{ w/tLk'q / k'qLx?sf] cfsf+Iffdf ;dlk{t 5g\ .
oL w'n] gf6sx?n] ;dfhdf b]lvPsf ljs[lt / lj;ª\ultdfly k|xf/ u/]sf 5g\ . …xfdL ePgf}+ eg] p;sf] Toqf klg x'g]5}g\ . xfdL dl/lbPgf}+ eg] p;sf] ;Qfsf] cy{ klg x'g]5}g\ . To;}n] xfdL p;sf nflu dl/lbg' k/]sf] 5 af“lrlbg' klg k/]sf] 5Ú -ufp“vfg] syf_ . k6s–k6s cfGbf]ngdf plePsf cfGbf]ngsf/Lsf] kL8fsf] k|ltlglwTj u/]sf] 5 of] ;+jfbn] .
af“;'/L cftª\sdf kGw| w'n] gf6s ;+ª\u|lxt 5g\ . oL gf6s !@ aif{sf] sfnv08df n]lvPsf] eP klg logLx?df ;fGble{stf b]lvPsf 5g\ . nf]stGq, ax'bnLo k|hftGq, nf]stflGqs u0ftGq h] elgP klg /fi6« / hgtfsf] cfsf+Iffsf] k"0f{ ;Daf]wg x'g af“sL /x]sf] cj:yfdf d~rgsf] nflu oL gf6s nfdf] ;do;Dd pko'Qm x'g]5g\ .
…c?sf nflu lgbfpg ;S5f} eg] cfkm\gf] nflu Ao"“lemg ;Sb}gf}“ < c?sf nflu lgbfpg ;Sg]x? cfkm\gf nflu Ao"“lemg klg ;Sg' kb{5Ú -d[To'qmd_ . oL ;+jfbn] dflg;sf] :jtGqtfk|ltsf] cfkm\gf] rfxgf af]n]sf 5g\ .
gf6sleq sfNklgs p8fgsf] df]x 5}g\, g t clt/l~ht 36gfx? g} b]vfOPsf] 5 . cgGtsf] b'MvfGt syf;“u;“u} hf]l8P/ cfPsf ofjt 36gf ljj/0fx?df b]zn] jt{dfgdf a]xf]l//x]sf] 3fp 5/k:6 eP/ k'm6]sf] b]Vg ;lsG5 . gf6sdf b]zdf k"0f{nf]stGq :yfkgfsf nflu ;x/sf ;8sx?df h'n'; / gf/f rln/x]sf] 5 . ufp“af6 lbgsf lbg x'nsf x'n o'jfo'jtL a]kQf ePsf 5g\ . b; jif]{ nfdf] ;z:q åGåsf] df/n] g/fd|f] l;t lynlynf] ePsf] g]kfnsf] ;fdflhs, /fhg}lts j[Qdf JofKt pb0btf / cg'zf;gxLgtfsf] lhp“bf] b:tfj]h xf] of] w'n] gf6s . uxg ljZn]if0fsf] k|:t'lt xf] gf6s . gf6sdf cfGbf]ngsf/Lsf] kL8f o;/L JoQm ePsf] 5– …dfG5]sf] /utsf] d"No kfgL klg x'g;S5 eg]/ ;Demf}tf ePsf] yfxf 5}g <====JofVof s] u/] eg] /ut / kfgL b'a} t/n 5g\ . vfnL /ª\u dfq km/s xf] .Ú -k“x]nf cf“vfx?_
sxL“ st} ;+jfbx? gsl;Psf x'g\ ls h:tf] nfU5 . clg slt 7fp“df lj;ª\ut ;+jfbsf] hf]8hf8df gf6snfO{ nDAofOPsf] 5 . / gf6s 6'ª\Uofpg] xtf/f]n] Psfw gf6s /fd|f] x'g] ;Defjgf x'“bfx'“b} klg sdhf]/ ePsf 5g\ .
…nl8/fv, ltdLx? nDk;f/ k/]/ nl8/fv . Tof] cfp“b}5 ltdLx?nfO{ s'lNrP/ km]l/ klg dfly hfg .Ú b]zdf ;+3Lo nf]stflGqs u0ftGq 3f]if0fkl5 klg, gf/fo0flx6Laf6 k"j{/fhfsf] jlxu{dgkl5 klg afn'jf6f/ ;Qfsf] em8ksf] ynf] ag]sf] 5 . ;+ljwfg;ef lg/Lx ag]/ x]l//x]sf] 5 6'n'6'n' . …e¥ofªÚ gf6ssf] of] ;+jfb ;fGble{s nfU5 .
…ahfp † af“;'/L ahfpm==† of] 7fp“nfO{ af“;'/Lsf w'gx?n] u'~hfodfg agfpg'k5{ .Úe§/fO{n] slx“ of] ;+jfb n]v]sf 5g\ . dgdf 7"n} wSsf k}bf eP h:tf] eof] . dg Pstdf;sf] eof] . x'g klg xf] åGåsf a]nf uf]nL / nf7Ln] dfG5] df/]sfx?nfO{ af“;'/Lsf Gofok|]dL w'gn] sxL“st} 5'“b}g . ltgLx?nfO{ af“;'/Lsf Gofok|]dL w'g cft+sk"0f{ nfUg ;S5g\ . ;fob To;}n] nv]snfO{ oL zAbn] 5f]Psf 5g\ . n]vssf] dg 3f]r]sf 5g\ .
clxn] kl/l:ylt hl6n 5, b]zdf xToflx+;fsf z[+vnf aGb eP klg rf/}lt/ lg/fzf / sfnf] cGwsf/ kf]lvPsf] 5 . gf6ssf/n] Tof] lg/fzfaLr klg cfzfsf ls/0f vf]hL u/]h:tf] nfUof] gf6sdf . gf6sdf ;dfhsf] b'Mv, j]bgf 5 / 5 ljb|f]x klg . gf6s k"/} kl9;s]kl5 s] nfUof] eg] ca b]zsf ;a}n] zflGtsf] af“;'/L vf]hL ug'{k5{ . ;a} af“;'/Ljfbs aGg}k5{ / hgtfn] ahfPsf] Tof] dL7f] af“;'/Lsf] w'gn] c/fhstf, czflGt, cGofo / cft+snfO{ lgd"{n kfg}{ k5{ . zfb"{n e§/fO{sf] ;kgf To;lbg k'/f x'g]5 .
spkt.deepak@gmail.com
zf:qLo ;+uLt sfo{qmd ;DkGg
…;a}sf nflu zf:qLo ;+uLtÚ eGg] gf/f;lxt k+= ;Togf/fo0f rf}w/L :d[lt k|lti7fgsf] cfof]hgfdf ut zlgaf/ nlntk'/sf] 6+ufnl:yt dLggfy dlGb/ kl/;/df zf:qLo ;+uLtsf] sfo{qmd ;DkGg eof] . sfo{qmdsf] pb\3f6g cu|h ;+uLlt1 Pj+ jl/i7 tanfafbs xf]dgfy pkfWofon] udnfdf kfgL xfn]/ ug'{eof] .
gjk|ltefx?sf] k|ltef k|:km'6g ug]{ / zf:qLo ;+uLtsf] k|;f/ k|;f/ ug]{ p2]Zon] cfof]lht sfo{qmddf gjk|ltefsf ;fy;fy} ;+uLtsf If]qdf Vofltk|fKt snfsf/x?n] cfkm\gf snf k|:t't u/]sf lyP .
dlxnf tanfjfbgtkm{ ;+:s[lt >]i7n] cfkm\gf] snf k|:t't u/]sL lyOg\ eg] bofxl/ v8\sf / hok|sfz hf]zLn] o'un tanfjfbg k|:t't u/]sf lyP . sfo{qmddf jl/i7 zf:qLo ufos k|e'/fh 9sfnn] /fu odg k|:t't ug'{ePsf] lyof] . pxf“nfO{ jl/i7 tanfjfbs /ljgnfn >]i7n] tanfdf ;fy lbg'ePsf] lyof] . k|lti7fgn] x/]s tLg dlxgfsf] klxnf] zlgaf/ zf:qLo ;+uLtsf] sfo{qmd ;~rfng ug]{ atfPsf] 5 . of] k|lti7fgåf/f cfof]lht klxnf] sfo{qmd xf] .
kqsf/sf] lgo'lQm, a9]sf] tna tyf bz} eQf / d]6«f] PkmPdsf] Joj:yfkgsf] ;du| ;'wf/;lxt & a'“b] dfu /fVb} ut ebf} @# ut]b]lv cfGbf]ngdf plqPsf] d]6«f] PkmPd k|lti7fg zfvfsf] kqsf/ Pj+ ;~rf/sdL{sf] dfusf] cem} ;Daf]wg ePsf] 5}g . cfkm\gf] dfusf] a]jf:tf ePsf] / dxfgu/sf k|x/Ln] tfgfzfxL z}nLdf /]l8of]sf] 6«fG;ld6/ nuL /]l8of]sf] k|;f/0f aGb u/fPsf]df g]kfn kqsf/ dxf;+3 d]6«f] PkmPd k|lti7fg zfvfn] eT;{gf u/]sf] 5 .
g]kfnsf] cGtl/d ;+ljwfgdf ;"rgfsf] xs df}lns xssf] ?kdf /x]sf] yfxf x'“bfx'“b} klg dxfgu/sf] k|d'v tyf ldl8of k|d'vn] qmdzM lbg]zs'df/ yklnof / xl/s'df/ >]i7sf] k|ToIf lgb]{zgdf /]l8of] k|;f/0f eO/x]sf] cj:yfdf 5fkfdf/ z}nLdf /]l8of]sf] 6«fG;ld6/ lnP/ uO{ csf]{ df3 !( sf] ememNsf] lbPsf] pgLx?n] atfPsf 5g\ .
g]kfndf ‘/’ sf] rnv]n
;/f]h/fh clwsf/L
ef/tLo :jfy{nfO{ kbf{k5fl8 /x]/ ;3fpg' ef/tLo afx\o u'Ktr/ ;+:yf l/;r{ P08 PgfnfO{l;; ljª\ …/Ú sf] k|d'v sfo{ xf] . o;sf nflu g]kfnl:yt ef/tLo /fhb"tfjf;, jL/uGhl:yt dxfjfl0fHo b"tfjf;, s]xL u}/;/sf/L ;+:yf / ljleGg lhNnfdf ef/tLo ;]gfdf sfd ug]{ g]kfnLsf nflu k]G;g ljt/0f tyf cGo ;xof]u pknAw u/fpg eGb} ul7t …l8l:6«s ;f]Nh/ af]8{Ú x¿df ljleGg cfj/0fdf sl/a @ ;o …/Ú sf u'Ktr/x¿ vl6Psf] g]kfnL ;'/Iff clwsf/Lx¿sf] cg'dfg 5 . pgLx¿nfO{ ;3fpgsf nflu …/Ú n] g]kfn clw/fHoe/ sl/a Ps xhf/ kf“r :yfgLo Ph]G6;d]t tof/ ul/;s]sf] 5 .
s"6gLlts txaf6 cfpg] ljb]zL bafa aflx/ k|ToIf ¿kdf b]lvG5 t/ u'Ktr/ ;+:yfsf ultljlwaf/] w]/} dflg; / sltko cj:yfdf ;/f]sf/jfnfx¿ g} a]va/ x'g;S5g\ . o;sf/0f klg s"6gLltseGbf u'Ktr/ ;+:yfaf6 x'g] x:tIf]k a9L vt/gfs dflgG5 . To;}n] ef/tn] klg cfkm\gf :jfy{ k"/f u/fpg …/Ú dfkm{t g} a9L v]n v]Nb} cfPsf] 5 . s'g} d'n'snfO{ cl:y/ agfO/fVg /fhgLlts ult/f]wsf ;fy} hftLo ljefhg, cfly{s k/lge{/tf / obfsbf cfk/flws tŒjx¿nfO{ klg k|>o lbg] u/]sf] 5 …/Ú n] . g]kfnL u'Ktr/x¿sf cg';f/ clxn] t/fO{df ;z:q ;ª\3if{ ul//x]sf ljleGg ;d"xx¿nfO{ xltof/, cf>onufotsf s'/fdf …/Ú n] ;xof]u ul//x]sf] 5 .
g]kfnnfO{ s;/L x'G5, ef/tLo ;'/Iff 5ftfleq /fVg] …/Ú sf] k|d'v /0fgLlt ePsf] g]kfnL ;]gfsf] u'Ktr/ lgsfo ;}lgs u'Ktr/ lgb]{zgfnodf sfd ul/;s]sf Ps pRrkb:y ;}lgs clwsf/L atfp“5g\ . )%^ k'; ( ut] OlG8og Pc/nfOG;sf] ljdfg ckx/0fkl5 t …8an r]lsª\Ú k|0ffnL ckgfP/ g]kfnsf] Ps dfq cGt/f{li6«o ljdfg:ynsf] ;'/Iff dfldnfdf x:tIf]k ul/;s]sf] 5 ef/tn] . g]kfnsf] ;'/Iff Joj:yf sdhf]/ ePsf] axfgfdf cfkm\gf ljdfg k|j]zcl3 p;n] 5'§} ;'/Iff hf“r ug{ yfn]sf] xf], hxf“ clxn] ;'/Iff hf“rsf gfddf …/Ú sf u'Ktr/x¿ a:5g\ . To;afx]s ljleGg Jofkfl/s cfj/0fdf klg ljdfg:ynleq …/Ú sf u'Ktr/x¿ /x]sf 5g\ .
g]kfnL u'Ktr/ clws[tx¿sf cg';f/ g]kfndf …/Ú sf] lj:tf/sf] csf]{ gd'gf xf] aLkL sf]O/fnf g]kfn–ef/t k|lti7fg, h;n] g]kfnsf k|fl1s lbdfudf ef/tLo k|efj km}nfpg] sfd ul//x]sf] 5 . æcd]l/sL hf;';L ;+:yf ;LcfO{Pn] ;g\ Ú&) sf] bzsdf ef/tdf ufGwL lk; kmfpG8];gnfO{ dfWod agfP/ k|f]h]S6 a|x\dk'q gfdsf] hf;';L cleofg rnfPh:t},Æ Ps hfgsf/ eG5g\, æef/tLo afx\o hf;';L ;+:yf …/Ú n] klg aLkL sf]O/fnf g]kfn–ef/t k|lti7fgdfkm{t g]kfnsf k|f1nfO{ ef/tLo bf; agfO/x]sf] 5 .Æ
g]kfnsf] xsdf t kl5Nnf lbgdf …/Ú kbf{k5fl8 dfq ;Lldt 5}g . …/Ú sf sltko ultljlw ;fj{hlgs h:t} 5g\ . h:tf] ls )^% ;fpg $ ut]sf nflu tf]lsPsf] /fi6«klt kbsf] lgjf{rgsf a]nf …/Ú n] v]n]sf] e"ldsf . ;fpg @ ut] a]n'sL;Dd g]skf Pdfn] / g]skf dfcf]jfbLaLr /fi6«kltdf Pdfn] k"j{dxf;lrj dfwjs'df/ g]kfnnfO{ ;3fpg] / Pdfn]n] k|wfgdGqLdf dfcf]jfbL cWoIf k'iksdn bfxfn …k|r08Ú sf] g]t[Tj :jLsfg]{ ;xdlt alg;s]sf] lyof] . t/, ;xdltnuQ} …/Ú sf g]kfn ld;g k|d'v cfnf]s hf]zL k|r08 lgjf; afn'jf6f/ k'uL dfcf]jfbL g]t[Tj;“u e]6 u/] . PsfPs dfcf]jfbL g]t[Tjn] Pdfn];“usf] ;xdlt eª\u u/L gjhgjfbL df]rf{sf cWoIf /fd/fhfk|;fb l;+xnfO{ /fi6«klt kbdf p7fpg] lg0f{o u¥of] .
Pdfn] g]tfx¿n] …/Ú k|d'vsf] bafasf sf/0f dfcf]jfbLn] /fi6«klt÷pk/fi6«klt lgjf{rgsf nflu Pdfn];“usf] ;xsfo{ tf]8]sf] ;fj{hlgs ¿kd} atfO;s]sf 5g\ . /fi6«kltdf /fd/fhfnfO{ p7fpg] lg0f{o kf6L{ut ePsfn] o;df s'g} afx\o zlQmsf] e"ldsf gePsf] atfP klg dfcf]jfbLn] ;f] lbg …/Ú k|d'v;“usf] e]6sf] s'/f n'sfPg . km/s slt 5 eg], …/Ú k|d'vn] tTsfnLg k|wfgdGqL lul/hfk|;fb sf]O/fnfnfO{ g} /fi6«klt agfpg] k|:tfj lnP/ cfPsf] dfcf]jfbL bfaL 5 .
g]kfnL ;]gfdf ;d]t …:6fkm sf];{Ú nufotsf tflndsf axfgfdf …/Ú sf] 3';k}7 /x]sf] pRrkb:y ;}lgs clws[tx¿ g} atfp“5g\ . g]kfnsf nflu …/Ú sf tTsfnLg k|d'v kLs] xld{h y/ª\sg -hf] kl5 …/Ú d'Vofnos} k|d'v eP_ t g]kfndf /x“bf g]kfnL ;]gfsf tTsfnLg n]km\l6g]G6 s0f]{n lbnLkzdz]/ /f0ffsf] ljzfngu/l:yt 3/df ef8fdf a;]sf lyP . g]kfnL ;]gfsf] hg]{naf6 cjsf;k|fKt /f0ff k"j{k|wfg;]gfklt wd{kfnj/l;+x yfkfsf HjfO“ x'g\ . /f0ff kf]v/fdf k[tgfklt /x“bf /fhgLlts jQmJo lbPsf sf/0f ljjfbdf ;d]t tflgPsf lyP .
ef/tn] afx\o d'n'sdf d"ntM /fhgLlts hf;';L ug{sf lglDt tof/ kf/]sf] u'Ktr/x¿sf] kmf}h …/Ú g]kfndf emG8} $) jif{b]lv ;lqmo 5 . )@% c;f]h ^ ut] o;sf] :yfkgf x'g'k"j{ g]kfndf cfO{aLsf hf;';x¿ ;lqmo x'Gy] . clxn] klg g]kfndf cfO{aLsf] cnUu} ;~hfn 5 t/ a9L ;lqmo …/Ú g} b]lvG5 . Tof] ;lqmotf olt 5 ls, Ps ;'/Iff clwsf/Lsf zAbdf, æg]kfnsf] /fHo;Qf ;~rfngb]lv ;fdfGo gful/ssf] hLjgofkg;Dddf …/Ú sf] k|efj b]lvG5 . cem egf“}, g]kfnLsf] ;fdfGo 3/af/b]lv b/af/;Dd …/Ú sf] ;xh kx'“r 5 .Æ /fhtGqs} cGTo eO;s]sf] cj:yfdf /fhfs} af;:yfgsf ¿kdf t clxn] s'g} b/af/ 5}g t/ cGo y'k|} o:tf /fhgLlts b/af/ 5g\, hxf“ …/Ú sf] ;xh kx'“r :yflkt 5 .
-ev{/} ;fj{hlgs ePsf] hf;';Lsf] hfnf] k':tsaf6 ;Dkflbt c+z _
blntn] af“r]sf] lhGbuL
bLks ;fksf]6f
j]bk'/f0f t vn{Kk} vf5g\
uf]nwf/fsf] lj/f]w u/]5g\
a'l4 klg Ps 8f]sf] 5 tLgsf]
x'nrfn t lgSs} dHhfsf] 5
u/u] sfdLsf af/] ufp“sf lhDdfjfnn] ;f]w]sf] k|Zgdf wDa/] gfdsf blntsf] pQ/ lyof] of] . @))# ;fndf afUn'ªaf6 eut;j{lht ljZjsdf{n] klxnf]k6s blnt cfGbf]ng ;'? u/]sf lyP . /u/u] sfdLsf gfdn] lrlgPsf pgL r]tgzLn / ljb|f]xL :jefjsf lyP .
o;} ljifoj:t'af6 bngsf] p7fg ul/Psf] 5 . @))& ;fnb]lvsf] bngsf] syf ;d]l6Psf] bng oyfy{sf] k[i7e"lddf pleP/ hgtfdfem cfPsf] 5 . o;df g]kfnsf ;a} ufp“x?sf] syf ldl;Psf] 5 . cyf{t\ dfG5]sf] xf]Og leGg 5f“ofsf] .
dfly–dfly c?x?
tn d 5' 5f“of PSn}
hGd p:t} d[To' p:t}
af“Rg'kg]{ 9+u a]Un}
bngdf k|:t't >j0f d'sf?ªsf] uLtn] klg of] k|:6 kf5{ .
g]kfnsf] lgdf{0fsf] qmddf blnt ju{nfO{ ;don] k5fl8 kfl/lbof] . logLx?s} cfwf/df ;dfhdf 7"nf elgPsfn] / zf;g u/]sfx?n] slxNo} of] ju{ k5fl8 kg'{sf] sf/0f vf]h]gg\ . a? otf cfP/ of] ju{sf] ul/aL / lk5l8kg w]/}sf] dfuL vfg] ef“8f] ag]sf] 5 . t}klg p:t} 5, blnt lhGbuL, blnt b}lgsL .
g]kfnL Oltxf;sf] Pp6f sfnv08sf] zf]if0f, bdg / pTkL8gnfO{ k|ltlglwTj u/]sf] bngn] blntsf] cf“vfaf6 ;dfhnfO{ lrofPsf] 5 . nueu cfwf ztfAbLsf] g]kfnL ;fdflhs kl/j]znfO{ kbf{df ptfl/Psf] bngn] To;a]nfsf] ;f+:s[lts kIfnfO{ /fd||f];“u phfu/ u/]sf] 5 .
ljleGg ;dosf /fhgLlts cfGbf]ng, ;fdflhs kl/jt{g, ;f+:s[lts kl/jt{gdf To;a]nfsf blntn] v]n]sf] e"ldsfnfO{ bngdf ;d]l6Psf] b]lvG5 . 6]lnz[+vnfdf xl/x/ g]kfn, a? rf/kf6] d'l8g tof/ 5g\ t/ cfkm"n] ue{jtL agfPsL cfÏg} blnt k|]ldsf 5f]8\g tof/ 5}gg\ . ljleGg b'Mv / si6 ef]Ub} cfÏg} lk|o;L;fy cs}{ ufp“ k'u]sf] xl/x/ g]kfn blnt ag]/ hLjg ToxL u'hf5{g\ / ToxL d5{g\ klg .
bngdf @)!^ ;fnsf] latf{ pGd"ng, ufp“ kms{ cleofgnufotsf blnt cfGbf]ngn] :yfg kfPsf] 5 . bngn] xfd|} b]zleqsf] Pp6f ju{sf] ljs/fn lhGbuLnfO{ b]vfPsf] 5 . 36gfsf 6'qmfx?df st} 5f]/fnfO{ :s'n k9fpg lnP/ lx+8]sf blnt afa' 5g\, :s'n k'¥ofPkl5 c? hfltsf 5f]/fx/ 3/leq / blnt hfltsf 5f]/fx? eg] 3/ aflx/ v'Nnf rf}/d} a;]/ k9\g'kg]{ rng 5, st} afx'gsf 5f]/f n8]s} sf/0f blnt afnsn] a]:;/L s'6fO vfPsf 5g\, st} lbgel/ afx'gsf] Hofnf dhb'/L u/L yfs]sf] / a]n'sf b'Mv la;fpg /S;L vfOPsf] 5 . ufp“sf d'lvofsf] v]tdf Pp6L blnt r]nLn] sfd u/]sf] dfq xf]Og, d'lvofsf] cf]5\ofg aGg' k/]sf] klg o;df b]vfOPsf] 5 .
ufp“sf d'lvof;“usf] c;Gt'li6 bngsf kfqn] /S;L;“u kf]v]sf 5g\ . 3/ uP/ >LdtLnfO{ s'6\5g\ / ?G5g\ /ftdf . cJoQm kL8f o;/L kf]lvPsf] 5 bngdf . ul/an] d'lvof;“u C0f dfUg hf“bf …dx“uf] Aofhb/df C0f lbG5'Ú eg]kl5 /dfP/ kms{bf blntsf] ;f]emf]kg klg b]lvG5 . ;"qj4 ?kn] k|:t't ul/Psf b[Zox?n] 36gfnfO{ o;/L /f]rs agfPsf] 5 .
clxn]sf bz{snfO{ o;df k|of]u ePsf] njhn] cgf}7f] cg'ej lbG5 . To;df Ps k|sf/sf] ld7f; 5 . kf]zfsdf klg lgb]]{zsn] Wofg k'¥ofPsf 5g\ . Toxf“ b]lvPsf y'k|} cjf]w cg'xf/df blntsf] ;f]emf]kgf 5, blntsf] uGw .
kj{tsf] vf}nfnf“s'/L, b'n'{ª, s':df ahf/, r'jfnufotsf :yfgdf 5fof+sg ul/Psf] o; z[+vnfdf :yfgLo snfsf/sf] afx'Notf 5 . o;sf] 5fof+sg sf7df8f}+ / afUn'ªdf klg ePsf] lyof] . 36gfqmd;“u} e]ife'iff, efiffz}nL, /xg;xg Pj+ k|j[lQ kl/jt{g x'“b} uPsf 5g\ . vf“8Lsf] sk8faf6 ag]sf ef]6f], s5f8, n+uf}6L, wf]tLaf6 bf}/f;'?jfn x'“b} o;sf kfqx? kfOG6;Dd cfOk'u]sf 5g\ .
hfu/0f ldl8of ;]G6/åf/f lgld{t of] 6]lnz[+vnfdf gljg ;'Aaf lgb]{zg, cg'k a/fnsf] sfl:6ª lgb]{zg Pj+ cfx'ltsf] n]vg /x]sf] 5 . h;df o'jfk':tfdf lr/kl/lrt snfsf/ e"if0f kf]v/]n, b]zeQm vgfn, lbof df:s], alatf zdf{, clgn kf08], dcf]T;] u'?ª, ;'bz{g yfkfnufotsf tLg ;o snfsf/sf] clego /x]sf] 5 .
@))& b]lv @)%@ ;fn;Ddsf /fhgLlts Pj+ ;fdflhs kl/jt{g, To;df blntn] k'¥ofPsf] of]ubfg, pgLx?df a9\b} uPsf] r]tgf:t/ clg /fd|f] t ljBfno aflx/ a;]/ k9\g] blnt afnaflnsf ljBfnoleq a;]/ k9\g yfNg'b]lv blntnfO{ dlGb/ k|j]z u/fpg';Ddsf 36gfqmd ;d]l6Psf] lgb]{zsn] atfPsf 5g\ .
blnt d'lQmsf nflu u}/blntn] rnfPsf] cleofgg} bngn] p7fPsf] d'Vo ljifoj:t' xf] . bngdf e"if0f kf]v/]n, cg'k a/fn, alatf zdf{, lbof df:s]sf] clego a]hf]8 5 . o;df b]vfOPsf] s'/Llt, s';+:sf/, cGofo Pj+ cTofrf/, bdg h:tf sf/0fn] x/]ssf] dg b'MV5 .
6]lnz[+vnfdf sltko blntn] hft 9f“6]/ ufp“af6 ;x/ k;]sf b[Zo tTsfnLg ;fdflhs cj:yfsf] Pp6f lrq0f xf] . Pp6} ;dfhdf a:g] sf]xL 7"nf] clg To:t} dfG5] sf]xL ;fgf], of] s:tf] Gofo xf] < otf cfP/ ;x/df klg hftLo ;d:of TolQs} 5 . hft 9f“6]/ x'“b}g a? d'lQmsf nflu n8\g'k5{ eGg] ;Gb]z 6]lnz[+vnfdf lbOPsf] 5 .
slt w]/} blntx?n] zf;sx?sf] kmf];|f] clenfiffdf cfÏgf ;kgfx? b]v]/} hLjg latfP . cflv/df 6]lnz[+vnf t sf7df8f}+sf] nflu xf], bngaf6 k|fKt dgf]/~hg sf7df8f}+jf;LnfO{ xf], t/ hLjg af“Rg] t blntn] xf] . blntsf] t hLjg g xf] . bngdf ePsf] >j0f d'sf?ªsf] uLt ;Demgf x'G5 M
dfG5]eGbf dfG5] ;fgf]
of] s:tf] rng
of] bng====
;|f]tfn] ;/n uLt vf]Hg yfn]
df]xg /fO{
hLjg ;/ntftkm{ ws]ln“b}5 . dgf]/~hgsf cgf}7f tl/sf lj:tfl/t eO/x]sf 5g\ . uLt ;+uLt klg dgf]/~hgsf] Pp6f kf6f] xf] . of] kf6f]n] klg ;do;“u} cfkm\gf] d'xf/ kl/jt{g ul//x]sf] 5 . klxn] klxn]sf] uLt–;+uLt / clxn] alg/x]sf] uLt ;+uLtdf stf xf] stf km/s 5 . Ps t klxn]sf] uLt ;+uLtnfO{ k|ljlwn] ;fy lbPg . nfOe cr]i6«df /]s8{ ul/GYof] . t/ Tof] ;do clxn] b"/ ePsf] 5 . klxn] uLt ;'Gg] ;|f]tfx?n] klg uLtdf /; vf]Hby] . d]nf]8L vf]Hby], ;flxTo vf]Hby] To;}n] Tolta]nfsf uLtx?df /; e]l6GYof], zAb ;+of]hgdf klg Wofg Tolts} lbOGYof] .
clxn] ljsl;t ePsf] uLtx?df w]/} e]/fO6Lx? kfpg ;lsG5 . klZrdf z}nLsf] k|efjdf ¥ofk lxkkk, An'h, hfh, 6]led]6n, /s, l;Dkn kk cflb ljwfx? tGg]/L k':tfdf rNtLdf 5g\ . To:t} k'/fgf uLtx?nfO{ k'gM gof“ ;+uLt ;+of]hgdf /]s8{ u/fpg] rng klg rn]sf] 5 . To;nfO{ …l/ldS; ;+uLtÚ eGg] ul/G5 . / ahf/df clxn] lj:tfl/t l8h] ;+:s[lt klg df}nfp“bf] 5 . x'g t :j/ ;d|f6 gf/fo0fuf]kfnn] klg klZrdf ;+:s[ltsf] l;sf] u/]sf lyP . pgsf] …dnfO{ g;f]wÚ / …dnfO{ dfkm ul/b]pmÚ oL b'j} uLtx? klZrdf z}nLdf ag]sf] 5 . klZrdf afhf klg k|of]u ug]{ sf]l;; ePsf] 5 . oBlk Tof] uLtdf d]nf]8L, zAb ;+of]hg Tolta]nfsf ;'ud ;+uLtsf] eGbf a9L cy{k"0f{ /x]sf] lyof] .
g]kfndf kkuLtsf] klxnf] ufos cf]dljqmd lji6nfO{ dflgG5 . pg} lji6n] )#& ;fndf ;'? u/]sf] kk ;+uLt cfh;Dddf emg} ;/ntftkm{ pGd'v 5 . ;/ntfsf] gfddf …P afp eft vfg cfpmÚ h:tf /f]Psf] uLtx? klg ahf/df lgl:sPsf lyP . clxn] ;'ud ;+uLtdf klg zAbx? ;/n vf]Hg yflnPsf] 5 . clwsf+z uLt ;+uLt ;/n / ;lhnf] lsl;dsf] aGg] u5{g\ To:t} uLtx? a9L nf]slk|o klg eO/x]sf 5g\ .
clxn] ahf/df lxkkk, ¥ofk, /s, x]led]6n uLtx?sf] ahf/ /fd|f] 5 . nfO6 kksf] klg cj:yf g/fd|f] 5}g . o:tf uLtx? ;/n x'G5g\ . ;/n zAb / ufpg ;lhnf] o:tf uLtx?sf] ljz]iftf xf] . o:tf] uLtx?sf] sG;6{df tGg]/L k':tfsf >f]tfx?sf] pNn]Vo pkl:ylt x'G5 . cem lel8of] ;+:s[lt;“u} lxkk lel8of] b]vfpgfn] bz{s o'jfo'jtLx? To:t} 8]«;ckd} sG;6{x?df pkl:yt x'G5g\ . t/ tL ;+uLtsf] ;f+uLlts ;f“emx?df o:tf o'jfx?sf] pkl:ylt sd / pd]/ 9Ns]sf k':tf w]/} ;xefuL x'G5g\ . o;f] elg/x“bf pd]/ 9Ns]sf k':tf rflx“ >f]t} x}gg\ eGg] klg p7\g ;S5 . ckjfbnfO{ 5f8]/ pd]/ 9Ns]sf k':tf eg]sf] ;+uLt ahf/df sd vlr{g] u|fxs x'g\ hlt tGg]/L k':tf x'G5g\ .
tGg]/L k':tfnfO{ g} eg]/ ;'ud ;+uLtsf e/kbf]{ ufos uflosfx?n] cfkm"nfO{ kl/jt{g ul//x]sf 5g\ . ;'ud ;+uLtsf e/kbf{ ufos /fds[i0f 9sfnn] kl5Nnf] b'O{j6f PNadaf6 Ps b'O{j6f uLtdf cfkm\gf] 6«ofs kl/jt{g u/]sf 5g\ . /fh]z kfon /fO{n] klg kl5Nnf] ;dodf cfkm"nfO{ kl/jt{g ug{ sf]l;; u/]sf x'g\ . To:t} cfgGb sfsL{, od a/fnh:tf ufosx?n] cfÏgf] …6«ofsÚ kl/jt{g u/L ;/n zAb ePsf] Ïo'hg ;+uLttkm{ 9Ns]sf 5g\ .
cfw'lgs xf];\ of kk, cfhsf] tGg]/L k':tfdf ;/n uLt vf]Hg] rng} rn]sf] 5 . sltko cj:yfdf ufosx?n] cy}{ gnfUg] zAbx? klg uLt agfP/ /fd|} rn]sf] klg kfOPsf] 5 . t/ h] xf];\, uLt klg Pp6f ;flxTo g} xf] . ;/n zAb ;+of]hgn] uLtsf] …l6pgÚ cfkm}+ l;h{gf u5{ . zAbsf] afGsLn] klg Pp6f uLtnfO{ cd/ / :t/Lo agfpg 7"nf] e"ldsf v]N5 . t/ ;|f]tfx?sf] OR5f :t/Lo uLtdf dfq} x'“b}g . pgLx? h:tf] 36gfn] k|efj kf¥of] To:t} lsl;dsf] uLt OR5f cg';f/ ;'Gg] u5{g\ . hlt hlt ;do ws]ln“b}5 plg g} ;|f]tfx? ;/n uLt ;+uLtsf] cfzf ul//x]sf x'G5g\ . km/s lsl;dsf] uLt rfxG5g\ . To;nfO{ ufosx?n] cfTd;ft ug'{ h?/L 5 .
-rai_mohan_5000@yahoo.com