About Us  |  Send Us News  |  Advertise With Us  |  Contact Info  |  Feedback
 
 
 
 Nepalnews Search

Web nepalnews
Powered By:
Google
Budget 2006-07
 Publication
  Sandhya Times


 
 Font Download
  Kantipur
Preeti
Gauri
More Nepali Font
 Others
  Old Publications
China Radio

Hits FM 91.2
Municipal Poll 2062
Nepal Khabar
Nepal Stock Exchange
Nepali Headlines
Weekly Pollution Watch
Old Publications
 
 
 
cGt{jftf{
 
k|lta4tf–kqd} dfcf]jfbLaf6 uNtL ;Rofpg] k|lta4tf u}/ g]kfnLn] k|fKt u/]sf gful/stf vf/]h ul/g]

b:tfj]h

sf7df8f}+ . g]skf dfcf]jfbLn] ;+ljwfg;efsf] r'gfjsf] ;+3f/df cfP/ ljb]zL gful/sx¿n] g]kfnL gful/stf k|fKt u/]sf] :jLsf/ ug{ k'u]sf] 5 . o;df cfkm\gf] kf6L{sf] uNtL ePsf] s'/fnfO{ :ki6 ?kdf :jLsf/ gul/Psf] ePklg ljb]zLx¿n] hfn;fhL u/L g]kfnL gful/stf k|fKt u/]sf] :jLsf/ ul/g'n] g]skf dfcf]jfbL /fli6«otfk|lt ;+j]bgzLn ePsf] :ki6 x'G5 . r'gfjL 3f]if0ff kqsf ?kdf dfcf]jfbL x]8Sjf6/af6 ;fj{hlgs ul/Psf] #( k]h nfdf] k|lta4tf–kqsf] ;a} eGbf dxŒjk"0f{ c+z gful/stf ljt/0f ;DaGwdf ePsf] uNtLnfO{ ;Rofpg] dfcf]jfbLsf] k|lta4tfnfO{ lng ;lsG5 . k|lta4tf–kqsf ;a} ljifox¿ bz jif]{ hgo'4af6 vfl/P/ vfPsf] g]skf dfcf]jfbLk|lt cfzfjfbL g]kfnL hgtf ;a}sf lglDt dxŒjk"0f{ x'g;Sb5g\ eGg] 7fgL k|lta4tf–kqsf] ;Dk"0f{ c+z b:tfj]hsf ?kdf oxf“ k|:t't ul/Psf] 5 .

cfb/0fLo g]kfnL lbbLalxgL tyf bfh'efO{x¿

em08} ;f7L jif{b]lvsf] tkfO{+ xfd|f] ;kgf k"/f x'“b}5 . xfdLn] gof“ Oltxf; lgdf{0f ub}{ 5f“}+ . xhf/f}“+ jif{b]lvsf] k'/fgf] g]kfnL Oltxf;n] sf]N6] km]b}{ 5 . ;fdGtjfb / /fhtGqsf] sfnf] o'u ;dfKt x'“b}5 . xfdL k'“hLjfbL nf]stGq / u0ftGqsf] gof“ o'udf k|j]z ub}{5f“}+ . xfdL l5§} of] o'uLg kl/jt{gsf] lnvt tof/ ug]{ ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgdf hf“b}5f}“+ . g]kfnL hgtfdf lgxLt ;fj{ef}d Pjd\ /fhsLo ;Qfsf] pRrtd cEof; ub}{ g]kfnL Oltxf;df klxnf] k6s xfdL cfÎgf] efUo/]vf cfkm}“+ sf]g{ / cfÎgf] ;+ljwfg cfkm“}+ n]Vg ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgsf] ;+“3f/df 5f}““ . of] dxfg\ tyf P]ltxfl;s ca;/df ;+ljwfg;ef / u0ftGqsf] lglDt sl/a ^ bzsb]lv ;ª\3if{ ub}{ cfO/xg'ePsf tkfO{+x¿ ;a}nfO{ xfdL xflb{s clegGbg ub{5f}“+ / awfO tyf wGojfb 1fkg ub{5f}““ .

;j{k|yd, o; k'gLt cj;/df xfdL ;fdGtjfb, ;fd|fHojfb / /fhtGqsf lj?4 n8\bf–n8\b} cfÎgf] cd"No hLjg alnbfg ug{'x'g] ;Dk"0f{ 1ft–c1ft ;lxbx¿sf] :d/0f ub}{ jxf“x¿k|lt pRr ;Ddfg k|s6 ub{5f}““ . o; l;nl;nfdf xfdL ;fdGtjfb lj?4 klxnf] ljb|f]xsf] emG8f p7fpg] nvg yfkfdu/ / ;fyLx¿, !((& ;fnsf ;lxb uª\ufnfn >]i7 / ;fyLx¿ / @))& ;fnsf cfGbf]ngsf of]4fx¿sf] ;Demgf ub{5f}““ . xfdL eLdbQ kGt / ;xof]4fx¿sf] ;Ddfg ub{5f}““ / k~rfotL lg/ª\s'zsfnsf emfkf cfGbf]ngb]lv Clif b]jsf]6f…cfhfbÚx'“b} @)$^÷$& sf] cfGbf]ngsf ;lxbx¿sf] :d/0f ub{5f}“+ . o; qmddf zxfbt / alnbfgsf] k/Dk/fnfO{ g]kfnL Oltxf;sf] pTsif{df k'¥ofpg] g]skf-dfcf]jfbL_ sf] g]t[Tjdf ;~rflnt dxfg\ hgo'4 tof/Lsfnsf /fdj[If ofbj / hgo'4sf k|yd ;lxb lbnaxfb'/ /Dt]nnufotsf bzf}++xhf/ dxfg\ ;lxbx¿, xhf/f}+ a]kQfx¿ / 3fOt]x¿sf] xfdL ljz]if ;Ddfg ub{5f}““ . vf;u/L P]ltxfl;s hgo'4 / To;sf] hudf ;DkGg kl5Nnf] hgcfGbf]ngsf dxfg\ ;lxbx¿sf] alnbfgljgf clxn]sf] /fhgLlts kl/jt{g ;Dej lyPg eGg] tYonfO{ xfdL ;Demgf ul//xg]5f}““ / Oltxf;n] o'uo'u;Dd :d/0f ul//xg]5 .

;+ljwfg;ef lgjf{rgdfkm{t\ of] o'uLg kl/jt{gnfO{ ;+:yfut ug]{ P]ltxfl;s ca;/df gof“ g]kfn lgdf{0fsf] dxfleofgdf cu|0fL e"ldsf lgjf{x ub}{ cfO/x]sf] kf6L{ g]kfn sDo'lgi6 kf6L{ -dfcf]jfbL_ sf] tkm{af6 xfdL cfÎgf s]xL dxTjk"0f{ k|ltj4tfx¿ ;fj{hlgs ug{ rfxG5f}““ . ;+ljwfg;efsf] lglDt cu|0fL e"ldsf lgjf{x u/L ;aeGbf a9L alnbfg u/]sf] /fhgLlts zlQmsf] gftfn] ;+ljwfg;ef lgjf{rgdfkm{t\ gof“ nf]stflGqs / ;d'Ggt g]kfn lgdf{0f ug]{ sfo{of]hgf k|:t't ug{' xfdL cfÎgf] yk bfloTj 7fGb5f“}+ . gof“ g]kfnsf] lglDt gof“ ljrf/ / gof“ g]t[Tjsf] k|:tfj xfdL xfd|f cfb/0fLo dtbftf;dIf k|:t't ug{ rfxG5f}““ .

nf]stflGqs cfGbf]ng / ;+ljwfg;ef M Oltxf;n] s] eG5 <

;aeGbf klxn] Jft{dfgsf] oyfy{nfO{ a'‰g / eljiosf] dfu{lrq 7Ls;“u sf]g{ xfdLn] ljutsf] Oltxf;nfO{ /fd|/L s]nfpg}k5{ .

k'/fgf] g]kfnsf b'O{{ 7"nf kxf8 M ;fdGtjfb / ;fd|fHojfb Gfof“ g]kfn lgdf{0f ug{ xfdLn] k'/fgf] g]kfnsf] ;xL lr/kmf/ ug}{k5{ . cflv/ xfdL g]kfnL ljZjsf ;aeGbf ul/a, k5f}6], k/lge{/ lsg / s;/L eof}+ < lsg xfd|f o'jfo'jtLx¿ b]zleq /f]huf/L gkfP/ nfvf}+sf] ;ª\Vofdf ljb]zlt/ ef}+tfl/g jfWo 5g\ < lsg clxn] klg xfd|f] b'O{{ ltxfO >dzlQm s[lifIf]qdf clNemPsf] 5 / ;odf krf;L hgf ufp“df a:5g\ < lsg xfd|f] cf};t cfly{s j[l4b/ hg;ª\Vof j[l4b/eGbf dfly p7\g ;ls/x]sf] 5}g < lsg xfd|f] 6fpsf]dfly ljb]zL C0fsf] ef/k|lt jif{ ylk+bf] 5 t/ xfd|f] ul/aL, a]/f]huf/L, k5f}6]kg, c;dfgtf / k/lge{/tf hxf“sf] txL+ 5 <

s] xfd|f] l:ylt ;w}““ o:t} lyof] < s] xfdLnfO{ k|s[ltn] g} 7u]sf] x'gfn] xfd|f] o:tf] a]xfn ePsf] xf] <

ljNs'n xf]Og . k|fs[lts ;Dkbfsf] lx;fan] xfdL ljZjsf ;aeGbf wgL b]zdWo]df ulgG5f}““ . hn, hldg, hª\un, hl8a'6L / d'VotM hgzlQmdf xfdL c;fWo} wgL 5f}“ . ltgsf] ;xL pkof]u x'g;Sg] xf] eg] xfdLn] 5f]6f] cjlwdf g} rfdTsfl/s ljsf; ug{ ;Sb5f}“ . vf;u/L xfd|f] lxdfn, kxf8 / t/fO{sf] cb\e't ef}uf]lns, h}ljs / kof{j/0fLo ljljwtfnfO{ ljsl;t lj1fg / k|ljlwsf] ;xL ;+of]hgdfkm{t\ PsLs[t ljsf; ug]{ xf] eg] xfdL ljZjs} ;DkGgtd\ b]z aGg ;S5f}“ .

To;/L g} Oltxf;df ;w}“ xfd|f] :yfg ljsf;sf] k'5f/df lyPg eGg] s'/f g]kfn / ;dsfnLg ljZjsf] t'ngfTds cWoogaf6 k'li6 x'G5 . b'O{{ c9fO;o jif{ klxn];Dd cyf{t\ g]kfndf cª\u|]h;“u ;'uf}nL–;GwL ePsf] a]nf / o'/f]kdf cf}Bf]lus qmflGt ePsf] a]nf;Dd g]kfn / ljZjsf cGo b]zsf] ljsf;sf] :t/ vf;} km/s lyPg . t/ ljut b'O{{;o jif{df Tolta]nf em08} xfd|} xf/fxf/Lsf] ca:yfdf /x]sf o'/f]k, cd]l/sf, ?;, hfkfg, rLgnufotsf b]zx¿ cfh ljsf;sf] r'r'/f]lt/ nDsb} 5g\ eg] xfdL dWoo'uLg k5f}6]kgdf g} ylRr/x]sf 5f}“ .

cflv/ o:tf] lsg / s;/L eof] < :ki6 5–cfGtl/s cfly{s–;fdflhs Joj:yf / /fHok|0ffnL tyf j}b]lzs ;DaGwdf /x]sf] lj;ª\ultsf] sf/0fn] g} o:tf] ePsf] xf] . vf;u/L ljut b'O{ c9fO;o jif{b]lv lg/Gt/ ¿kdf g]kfnL ;dfh ;d:ofsf b'O{ 7"nf kxf8n] lylrPsf] x'gfn] of] l:ylt pTkGg ePsf] xf] . klxnf] kxf8 cfGtl/s ¿kdf /fhtGqsf] g]t[Tjdf v8f ePsf] cfo{–v; pRr hftLo cxª\sf/jfbdf cfwfl/t PsfTds /fHo;Qf / ;fdGtjfbL pTkfbg k|0ffnL xf] . o;}sf] sf/0fn] ;dfhdf olt ljs/fn juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus, eflifs, wfld{s, ;f+:s[lts zf]if0f tyf pTkL8gsf] hfnf] tof/ ePsf] 5 ls To;n] ;du| ;fdflhs cu|udgsf] af6f] 5]ls/x]sf] 5 .

kmn:j¿k cfh ax';ª\Vos >dhLjL ls;fg, dhb'/ / a]/f]huf/ o'jfx¿ r/d ul/aL, ef]s, /f]u, clzIff / rf}tkmL{ pTkL8gaf6 u|l;t 5g\ . o'uf}+b]lv a;f]jf; ub}{ cfO/x]sf dw];L, hghflt / eflifs ;d'bfox¿ PsfTds /fHosf] r/d hftLo / eflifs pTkL8gdf 5g\ . cfwf cfsfz, cfwf wtL{ cf]u6\g] dlxnfx¿ lkt[;QfTds zf]if0fsf] hf“tf]d'lg lkl;“+b} cfPsf 5g\ . kxf8 / dw];sf blntx¿ Dfg'jfbL 5'jf5't k|yfaf6 cfqmfGt 5g\ . d'VotM dw]; / b]z}e/ 5l/P/ /x]sf d'l:ndx¿ lxGb" wfld{s cxª\sf/jfbaf6 kLl8t 5g\ . s0ff{nL, ;]tL–dxfsfnL / lxdfnL e]udf a;f]jf; ug]{x¿ r/d If]qLo pTkL8gsf lzsf/ ag]sf 5g\ . ufp“df a;f]jf; ug]{ ax';ª\Vos hgtf lah'nL, kfgL, af6f]3f6f], lzIff, :jf:Yo h:tf ;a} cfw'lgs ;]jf;'ljwfaf6 al~rt eP/ dWoo'uLg ca:yfdf af“Rg jfWo 5g\ .

g]kfn / g]kfnL hgtfnfO{ lyRg] bf];|f] kxf8 j}b]lzs ;fd|fHojfbL zf]if0f–pTkL8g xf] . ;'uf}nL–;GwLb]lv otf g]kfnnfO{ cw{–cf}klgj]l;s ;fª\nf]df af“lw/fVg] c;dfg ;GwL–;Demf}tfx¿ emg\emg\ ylk++b} u}/x]sf 5g\ . lj:tf/jfbsf ¿kdf JoQm x'g] j}b]lzs x:tIf]k / pTkL8gsf] of] k|lqmofdf ef/tLo Psflwsf/ k'“hLjfb xfd|f nflu k|d'v jfws / ;d:of /x“b} cfPsf] 5 . Psflt/ g]kfnsf k|fs[lts ;fwg;+|f]t / cfly{s ;Dkbfdfly ljb]zLx¿sf] Psflwsf/ sfod x'g] sfo{ eO/x]sf] 5 eg] csf]{lt/ g]kfnLx¿sf] yfKnf]df C0fsf] ef/ ylk+b} 5 / j}b]lzs Jofkf/ 3f6f r'ln++b} u}/x]5 . of] k/fwLgtf / k/lge{/tfsf] b'irqmsf] kl/0ffd:j¿k b]zsf pBf]uwGbfx¿ Rff}k6 ePsf 5g\ . b]zleq pTkfbgzLn /f]huf/Lsf] cefjdf jif]{gL nfvf}+ o'jfx¿ ljb]lzg jfWo 5g\ . af}l4s knfogsf] qmd 8/nfUbf];“u a9\bf] 5 . b]zdf sld;gtGq / e|i6frf/sf] hfnf] df}nfp“b} uPsf] 5 . To;}sf] cf8df km:6fPsf] ;fgf] e'O“km'§f ju{ cyf{t\ bnfn tyf gf]s/zfxL k'“hLkltju{n] b]zsf] zf;g;Qf / cy{tGqdfly xfnLd'xfnL ub}{ u}/x]sf] 5 .

;fdGtjfb / ;fd|fHojfb ¿kL g]kfnsf] cu|udgsf ca/f]ws oL b'O{ 7"nf kxf8nfO{ kG5fP/ ;a} juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus, wfld{s, ;f+:s[lts pTkL8gnfO{ cGTo u/L /fHosf] hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqfTds 9f“rfdf ¿kfGt/0f ug{' nf]stflGqs cfGbf]ngsf] tTsfnLg k|d'v sfo{ef/ xf] . ;fy} /fli6«otf / u0ftGq g]kfnL nf]stflGqs cfGbf]ngsf b'O{ cljefHo kxn' x'g\ / oL b'O{dWo] PsnfO{ pk]Iff u/]/ b]zdf ljBdfg ;d:ofsf] lbuf] ;dfwfg ;Dej 5}g eGg] xfd|f] s6' oyfy{ xf] .

nf]stflGqs cfGbf]ng M hgo'4 / hgcfGbf]ngsf] ;+of]hg /fhtGqfTds ;fdGtL lg/ª\s'z /fHo;Qfsf lj?4 g]kfnL hgtfn] ljut ;f7L jif{b]lv lg/Gt/ ;ª\3if{ ub}{ cfO/x]sf 5g\ . ;ª\3if{sf] :j¿k eg] slxn] ;z:q / slxn] lgz:q /x“b} cfPsf] 5 . hgtfsf] ;ª\3if{sf] g]t[Tj slxn] ;+;bjfbL ;'wf/jfbL /fhgLlts zlQmn], slxn] sDo'lgi6 qmflGtsf/L /fhgLlts zlQmn] / slxn] b'j}n] ;+o'Qm ¿kdf ub}{ cfO/x]sf 5g\ . ;dfhsf] ax'juL{o ;+/rgfcg'¿k nf]stflGqs cfGbf]ngdf ljleGg k]zfut, hftLo, eflifs ;d"xx¿,hgjuL{o ;ª\u7gx¿ / gful/s cfGbf]ngsf/Lx¿;d]tsf] dxTjk"0f{ of]ubfg x'g] u/]sf] 5 .

;fdGtL lg/ª\s'z /fHo;Qfsf lj?4 ;aeGbf klxn] @))& ;fndf k'“hLjfbL ;+;bLo nf]stGqsf] kIfw/ g]kfnL sfª\u|];n] xltof/j4 ;ª\3if{ u/]sf] xf] . k/Gt' ;f] ;ª\3if{ /fHo / ;dfhsf] cu|ufdL ¿kfGt/0fljgf aLr}df ;fdfGo /fhgLlts ;'wf/;lxtsf] ;Demf}tfdf 6'ª\UofOPsf] / ;]gf tyf xltof/sf] Joj:yfkg 7Ls;“u gul/Psf] x'gfn] /fhtGqsf] g]t[Tjdf ;fdGtL lg/ª\s'ztf gof“ 9ª\un] hf/L /x\of] .

@)!& ;fnkl5sf] tL;jif]{ k~rfotL lg/ª\s'zsfndf klg g]kfnL sfª\u|];n] k6sk6s ;z:q ;ª\3if{sf] cEof; u¥of] . k/Gt' p;sf] cGt/lgxLt pbf/ ;fdGtL / bnfn tyf gf]s/zfxL k'“hLjfbL rl/qsf sf/0fn] p;n] slxNo} klg ;fdGtL /fhtGq;“u lg0ff{os ;ª\3if{ ug{ ;s]g . cflv/df @)## ;fnkl5 p;n] slyt ……/fli6«o d]nldnfkÚÚ sf] gfp“df /fhtGq;“u cfTd;dk{0f ug]{ 3f]lift gLlt g} lnof] .

ljeflht ljleGg sDo'lgi6 36sx¿n] k~rfotLsfne/ ;fdGtjfb / /fhtGqsf lj?4 cfcfÎg} 9ª\un] zflGtk"0f{ / ;z:q ;ª\3if{sf] k|oTg u/] . tLdWo] xfnsf] Pdfn]sf] k"j{ ¿k tTsfnLg df–n] ;d"xn] emfkfdf rnfPsf] ;z:q ;ª\3if{ k|d'v /x\of] . t/ ;f] ;d"xsf] g]t[Tjdf cfPsf] j}rfl/s ljrng :j¿k cfd"n kl/jt{gsf/L Ph]G8f / ;z:q ;ª\3if{sf] af6f] 5f]8L Tof] qmdzM ;'wf/jfbL ;ª\3if{df ;Lldt x'gk'Uof] . @)$^ ;fnkl5 Pdfn] gfds/0f ePsf] Tof] ;d"x cGttM …ax'bnLo hgjfbÚ gfp“sf] ;+;bLo k'“hLjfbL sfo{qmd cª\uLsf/ ub}{ k'“hLjfbL ;'wf/jfbL lsQfdf pleg k'Uof] .

@)$^ ;fnsf] /fhgLlts kl/jt{gkl5 klg ;fdGt, gf]s/zfx / bnfn k"“hLkltju{sf] lxt ug]{ /fHosf] cfwf/e"t ;fdGtL / lg/ª\s'ztfjfbL rl/qdf vf;} kl/jt{g x'g ;s]g . o'uf}+b]lvsf juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus / blnt pTkL8gsf ;d:of Ho"“sf To"“ /x] . ;+;bLo lgjf{rgaf6 ;Qfdf k'u]sf g]kfnL sfª\u|]; / Pdfn]n] pxL k'/fg} ;+/rgfnfO{ 6fn6'n / lnkkf]t ub}{ lg/Gt/tf lbg] / l6sfpg] euL/y k|of; u/] . t/ ;a} Joy{ eof] .

@)$& b]lv kf“r jif{;Dd ;bg / ;8saf6 zflGtk"0f{ 9ª\un] ;dfh / /fHosf] cu|ufdL ¿kfGt/0fsf lglDt p7fPsf cfjfhx¿sf] s'g} ;'g'jfO gePkl5 @)%@ kmfu'g ! ut]af6 g]skf-dfcf]jfbL_ n] ;z:q hgo'4sf] yfngL u¥of] . /fli6«otf, hgtGq / hghLljsf;“u ;DalGwt $)–;"qLo dfux¿ g} hgo'4sf /fhgLlts Ph]G8f lyP . juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus / blnt k|ZgnfO{ PsLs[t 9ª\un] hgrfxgfcg'¿k p7fPsf] sf/0fn] hgo'4n] 5f]6f] cjlwdf tLj| ljsf; u¥of] . bzjif{sf] cjlwdf bzf}+“ xhf/sf] alnbfg lbP/ hgo'4n] o'uf}+b]lv h/f uf8]sf] ;fdGtjfb / /fhtGqsf] h/f h;/L b]zsf s'gfsfKrfaf6 pv]Nof], Tof] g]kfnL Oltxf;sf] dfq geP/ ;dsfnLg ljZj Oltxf;s} cg'kd 36gf xf] . ToxL k[i7e"lddf /fhtGqaf6 k'gM Psk6s kfvf nufOPsf sfª\u|];, Pdfn]nufotsf ;+;bjfbL bnx¿ / ;z:q hgo'4 nl8/x]sf] g]skf-dfcf]jfbL_ aLr @)^@ dª\l;/ & ut] P]ltxfl;s !@–a'“b] ;dembf/L eof] . ;fdGtL /fhtGqsf lj?4 zflGtk"0f{ hgcfGbf]ng / ;z:q hgo'4sf] ;+of]hg ug]{ Tof] ;dembf/Ls} cf8df @)^@÷^# df h'g ck"j{ cfGbf]ng eof], Tof] clxn];Ddsf] nf]stflGqs cfGbf]ngsf] pTsif{ lyof] . To;}sf] kl/0ffd:j¿k nfdf] ;dob]lv lg/Gt/ /x“b} cfPsf] /fhtGqnfO{ j:t'tM vf/]h u/]/ cGtl/d ;+ljwfg / cGtl/d ;/sf/ lgdf{0f ub}{ clxn] xfdL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{ g]kfnL Oltxf;sf] klxnf] ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgsf] ;+“3f/df 5f}“ . of] lgZro g} ;f7L jif{b]lvsf] g]kfnL nf]stflGqs cfGbf]ngsf] eJo ;kmntf xf] / To;df xfdLn] uj{ ug}{kb{5 .

o;}qmddf ;z:q hgo'4 / To; bf}/fgdf ePsf] bzf}+ xhf/sf] alnbfgsf] cf}lrToaf/] k|Zg p7\g ;S5 . k/Gt' ca P]ltxfl;s tYox¿af6 k'li6 e};s]sf] 5, bz jif]{ dxfg\ hgo'4 @))& ;fnb]lv k6sk6s ePsf ;z:q ;ª\3if{x¿n] k"/f ug{ g;s]sf] /fhgLlts sfo{ef/ k"/f ug]{ qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] ;jf]{Rr lzv/ xf] . dfcf]jfbL hgo'4sf] of]ubfgljgf cfhsf] /fhgLlts kl/jt{gsf] sNkgf s;}n] ug}{ ;ls+b}g . cfh b]zdf h'g juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus / blnt hfu/0f k}bf ePsf] 5 / b]znfO{ ;+ljwfgtM ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGq 3f]if0ff ul/Psf] 5, To;sf] >]o d'VotM bz jif]{ hgo'4nfO{ g} hfG5 . hgo'4sf] qmddf ljsl;t aL;f“}+ xhf/sf] hgd'lQm ;]gf gePsf] eP cfh /fhtGqn] olt ;lhn} 3'“8f 6]SbYof] eGg] s;}n] sNkg} ug{ ;Sb}g . lglZrt ¿kdf of] k|lqmofdf c¿ cfGbf]ngsf/L zlQmx¿sf] klg oyf]lrt\ e"ldsf /x]sf] 5 . k/Gt' To;sf] s]Gb|df hgo'4sf] k|d'v e"ldsf /x]sf] tYonfO{ ;a}n] ;xh ¿kdf :jLsfg}{kb{5 .

hxf“;Dd alnbfgsf] k|Zg 5, s'g} klg o'ufGtsf/L qmflGtx¿ Dfxfg\ alnbfgsf] pmhf{ljgf ;kmn x'g} ;Sb}gg\ . a? ljZj Oltxf;n] eG5 h'g b]z / hgtfn] qmflGtdf hlt 7"nf] alnbfgsf] sf]6f r'Stf u/]sf 5g\, cfh ltg} b]z / hgtf ljsf;sf] plt g} a9L prfOdf 5g\ . cd]l/sf, k|mfG;, ?;, rLgnufotsf b]zx¿sf] jt{dfg / ljut To;sf ;fIfL 5g\ .

k/Gt' s'g} klg dxfg\ qmflGt gfk]tf}n] 9ª\un] ;DkGg x'“b}gg\ . qmflGtsf] qmddf s}of}+ cgk]lIft / cjfl~5t alnbfg / Iflt x'g] ub{5g\ . h;nfO{ rfx“bfrfx“b} klg /f]Sg ;ls“b}g . xfd|f] dxfg\ hgo'4sf] bf}/fgdf klg lrtjgsf] af“b/d'9] 36gf h:tf s]xL b'Mvb\ 36gf x'g k'u]sf 5g\ . cGo s}of}+ lgbf]{if JolQm / kl/jf/df cgfjZos b'Mvsi6 / Iflt x'g uPsf] 5 . tL ;a} s'/fx¿sf lglDt kf6L{sf] tkm{af6 xfdL k'gM xflb{s Ifdfofrgf ub{5f}“ .

km]l/ klg dfcf]jfbL hgo'4 s'g} …cltjfbLÚ cfGbf]ng geP/ g]kfnL Oltxf;sf] ckl/xfo{ j:t'ut cfjZostf lyof] eg]/ ;a}n] a'‰g' h?/L 5 . ToxL hgo'4sf pknlJwx¿sf] /Iff ub}{ clxn] xfdL leGg 9ª\un] qmflGtsf/L kl/jt{gnfO{ ;+:yfut ug]{ qmddf 5f}“ . cf;Gg ;+ljwfg;ef lgjf{rg To;}sf] Pp6f s8L xf] .

;+ljwfg;ef M s;sf] e"ldsf s] <

;+ljwfg;efsf] lgjf{rg eg]sf] k|To]s kf“r jif{df e}/xg] ;fdfGo ;+;bLo lgjf{rg xf]Og . of] t Ps o'udf Psrf]l6 cfpg] ljlzi6 kl/36gf xf] . lsgls ;+ljwfg;ef eg]sf] ;a} pd]/ k'u]sf gful/sx¿n] a/fa/L dtsf] cfwf/df :jtGq / lgikIf 9ª\un] cfÎgf k|ltlglwx¿ r'g]/ pgLx¿åf/f cfk"mdf lgxLt ;fj{ef}d tyf /fhsLo ;Qfsf] k|of]u ub}{ b]zsf] d"n sfg'g cyf{t\ ;+ljwfg agfpg] dfWod xf] . To:tf] ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg s'g} b]zsf] Oltxf;df ;of}+ jif{df Psk6s x'g] ub{5 . ljZj Oltxf;nfO{ b[li6ut ubf{ vf;u/L s'g} b]zdf ;fdGtjfb / /fhtGq jf ljb]zL pklgj]zsf] cGTo eP/ k'“hLjfbL nf]stGq ;+:yfut ug]{ qmddf ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg x'g] ub{5 . To;}n] ;+ljwfg;efnfO{ k'“hLjfbL nf]stGqsf] …;jf]{Rr ¿kÚ klg eGg] ul/G5 . g]kfndf klg ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgsf] k|;ª\u ;fdGtjfb / /fhtGqnfO{ cGTo u/L k'“hLjfbL nf]stGqnfO{ k"0f{tf lbg] ljlwsf] ¿kdf @))& ;fnb]lv p7\b} cfO/x]sf] 5 . k/Gt' Psflt/ ;fdGtL /fhtGqjfbL zlQmsf] tLj| lj/f]w / if8\oGq / csf]{lt/ k'“hLjfbL ;+;bjfbL zlQmsf] 9'nd'n] / cfTd;dk{0fjfbL gLltsf sf/0fn] ;+ljwfg;ef lgjf{rg k6sk6s 6b}{ / ;b}{ cfPsf] 5 . vfln sDo'lgi6 qmflGtsf/Lx¿n] dfq} ;+ljwfg;efsf] k|ZgnfO{ lg/Gt/ ¿kn] uDeL/tfk"j{s p7fp“b} cfO/x]sf 5g\ . lsgls k'“hLjfbL hgjfbL qmflGt k"/f u/]/ ;dfhjfbsf lglDt j:t'ut cfwf/ tof/ ug{ o;n] k|ultzLn e"ldsf v]N5 eGg] pgLx¿sf] l;4fGtlgi7 ljZjf; 5 . cf;Gg ;+ljwfg;ef lgjf{rgsf] ;Gbe{df cfd hg;d'bfon] of] P]ltxfl;s tYonfO{ /fd|/L dgg ug}{kb{5 . sf] ;+ljwfg;ef lj/f]wL xf] / sf] ;f“Rr} ;+ljwfg;ef kIfw/ xf] < To;sf] l5gf]kmfgf] x'g}kb{5 .

;fdGtL /fhtGq M lg/Gt/ k|ltufdL if8\oGq Hfgtfsf] ;fj{ef}d;Qf :yflkt ug]{ ljlw / ;+oGqsf] ¿kdf ;+ljwfg;ef eg]sf] ;fdGtjfb / /fhtGqsf] lgif]wfyL{ cjwf/0ff / ;+:yf xf] . To;}n] ljZj Oltxf;df ;fdGtjfbL /fhtGqn] ;+ljwfg;efsf] lj/f]w ug{' / To;sf lj?4 if8\oGq ug{' :jfefljs s'/f xf] . g]kfnsf] Oltxf; To;sf] ckjfb 5}g / To;nfO{ cGoyf 7fGg'x'“b}g .

@))& ;fndf jfWo eP/ /fhf lqe'jg cfkm}+“n] ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg u/fpg] 3f]if0ff u/]sf x'g\ . t/ cfÎgf] l:ylt cg's"n x'“b} uPkl5 pgn] ljleGg jxfgfdf ;f] lgjf{rg 6fb}{ uP . cGttM @)!$ ;fndf k'u]/ /fhf dx]Gb|n] ;+ljwfg;efsf] ;§f cfkm}“+n] lbPsf] ;+ljwfgcGtu{t @)!% ;fndf ;+;bsf] lgjf{rg ug]{ 3f]if0ff u/] . @)!& ;fndf ;]gfsf] andf ToxL ;+;b klg lj36g u/]/ lg/ª\s'z k~rfotL zf;g yf]kl/Pkl5 /fhf / /fhtGqjfbLx¿n] km]l/ slxNo} ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg u/fpg] s'/f u/]gg\ .

@)$^ ;fnsf] hgcfGbf]ngn] k~rfotL tfgfzfxLsf] cGTo u/]kl5 k'gM @)!% ;fnsf] uNtL bf]xf]¥ofp“b} b]zsf] ;fj{ef}d;Qf / /fhsLo ;Qf /fhfdf /xg] u/L /fhf jL/]Gb|åf/f @)$& ;fnsf] ;+;bLo ;+ljwfg hf/L ul/of] . Tof] ;+ljwfgnfO{ klg /fhf 1fg]Gb|n] klxn] @)%( c;f]h !* ut] / kl5 @)^! Dff3 !( ut] v'Nndv'Nnf anfTsf/ u/] .

bzjif]{ hgo'4sf] hudf ;DkGg @)^@÷)^# sf] hgcfGbf]ngkl5 g]kfnL Oltxf;df klxnf]k6s g]kfnL hgtf cfkm}+“n] ;fj{ef}d;Qf / /fhsLo ;Qfsf] k|of]u ub}{ cGtl/d ;+ljwfg, @)^# hf/L ul/of] . g]skf-dfcf]jfbL_ / ;ft ;+;bjfbL bnsf] ;/sf/ aLr ;DkGg a[xb\ zflGt;Demf}tfcGtu{t hf/L ul/Psf] of] ;+ljwfgn] /fhtGqnfO{ j:t'tM lgnDjg u¥of] / /fhtGqaf/] km};nf @)^$ h]7df x'g] ;+ljwfg;efsf] klxnf] a}7saf6 ;fwf/0f ax'dtn] x'g] 3f]if0ff eof] . k/Gt' /fhf / /fhfjfbLx¿sf] if8\oGq / ;+;bjfbL zlQmx¿sf] csd{0otf;d]tsf sf/0fn] ;f] ldltdf ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg ePg . To;kl5 g]skf-dfcf]jfbL_ n] cfÎgf] klxn]b]lvsf] c8fgdf hf]8 lb++b} klxn] /fhtGq vf/]h u/]/ u0ftGq 3f]if0ff ul/Pkl5 dfq} ;fy{s ;+ljwfg;ef lgjf{rg ;Dej x'g] s'/f cl3 ;f¥of] / @)^$ c;f]h ! ut]af6 cGtl/d ;/sf/ 5f]8]/ @@–;"qLo dfu /fvL ltgnfO{ k"/f u/fpg cfGbf]ngdf plqof] . To;}sf] kl/0ffd:j¿k kf}if !# ut] ePsf] cGtl/d ;+ljwfgsf] t];|f] ;+zf]wgn] g]kfnnfO{ …;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqÚ 3f]if0ff u/L To;sf] sfof{Gjog Jojxf/tM ;+ljwfg;efsf] klxnf] a}7saf6 x'g] to eof] .

o;/L b]zdf ;+ljwfgtM u0ftGq 3f]if0ff eP/ klg To;sf] sfof{Gjog x'g af“sL /x]sf] ljlzi6 cj:yf ljBdfg 5 . of] l:yltdf u0ftGqsf] lg0f{o sfof{Gjog ug]{ ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg x'g glbg /fhf / /fhfjfbL zlQmx¿af6 clxn] klg ljleGg if8\oGq e}/x]sf] / eljiodf klg x'g] s'/f :jtM :ki6 5 . To;sf] lj?4 pRr ;ts{tf ckgfp“b} / lxhf] /fhtGqsf] e|d / k|efjdf /x]sf zlQmx¿nfO{ gof“ u0ftflGqs wf/df ;+nUg x'g clek|]l/t ub}{ l56f]eGbf l56f] ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg ;DkGg u/fpg' g} cfh xfdL ;a}sf] k|d'v sfo{ef/ xf] / of] g} b]z / hgtfsf] lxtdf x'g] :ki6 5 . ;}Go ansf] e/df jf cGo tl/sfåf/f /fhfjfbL zlQmx¿n] ;+ljwfg;ef lgjf{rg x'g glbg] jf ef“8\g] k|oTg u/]df To;sf] ;zQm k|ltsf/ ug]{ tof/L klg cfh}b]lv xfdL ;a}n] ug{' h?/L 5 .

;+;bjfbL zlQm M 9'nd'nkg / cfTd;dk{0fjfbsf] k|ltd"lt{ ;+ljwfg;efsf] gf/f d"ntM k'“hLjfbL gf/f eP klg g]kfnsf ;+;bjfbL bnx¿sf] cGt/lgxLt bnfn tyf gf]s/zfxL k'“hLjfbL rl/qsf] sf/0fn] pgLx¿ slxNo} klg ;+ljwfg;efsf] kIfdf bx|f];“u pleg ;s]sf 5}gg\ . bnfn tyf gf]s/zfxL k'“hLjfbsf] rl/q cfGtl/s ¿kdf ;fdGtjfb jf /fhtGq;“u / afx\o ¿kdf ;fd|fHojfb;“u 3'“8f 6]Sg] x'G5 . k/Gt' qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] rfk a9]sf] a]nf jf /fhtGqn] nft xfg]sf] a]nf pgLx¿ ;+ljwfg;ef / u0ftGqsf] kIfdf pleg klg k'Ub5g\ . of] 9'nd'n] / cfTd;dk{0fjfbL rl/q g]kfnsf ;+;bjfbL bnx¿ / d'VotM g]kfnL sfª\u|]; / Pdfn]df /fd|/L b]Vg ;lsG5 .

@))& ;fnsf] cfGbf]ngtfsf g]kfnL sfª\u|];n] ;+ljwfg;efsf] s'/f u/] klg kl5 /fhf lqe'jgn] To;af/] cfn6fn ub}{ hf“bf p;n] To;sf lj?4 g t bx|f] c8fg lng ;Sof], g t k|efjsf/L cfGbf]ng g} u¥of] . kmntM @)!$ ;fndf /fhf dx]Gb|n] ;+ljwfg;ef ;§f ;+;bsf] lgjf{rg ug]{ 3f]if0ff u/]kl5 g]kfnL sfª\u|];n] ;+ljwfg;efsf] dfu 5f]8]/ /fhfn] lbPsf] ;+ljwfg / To; adf]lhdsf] ;+;bLo lgjf{rgnfO{ lz/f]wfo{ ub}{ ;+;bLo lgjf{rgdf efu lng k'Uof] . To;sf] lttf] kmn p;n] @)!& sf] zfxL …s"Ú kl5 kfof], t/ To;kl5 klg p;n] k6Ss} r]t]g .

Gf]kfnL sfª\u|]; @)$^ sf] cfGbf]ngkl5 ;+ljwfg;ef ;§f ;+ljwfg ;'emfj cfof]usf] kIfdf pleof] / To:tf] /fhfsf k|ltlglw;d]tsf] cfof]un] agfPsf] @)$& sf] ;+ljwfgnfO{ …ljZjs} pTs[i6 ;+ljwfgÚ eg]/ 8ª\sf ahfp“b} /x\of] . @)%* ;fndf ;DkGg klxnf] zflGt jftf{sfndf g]skf-dfcf]jfbL_ n] /fv]sf] ;+ljwfg;ef lgjf{rgsf] k|:tfjnfO{ tTsfnLg g]kfnL sfª\u|];sf] ;/sf/n] c:jLsf/ u/]sfn] g} jftf{ eª\u ePsf]] lyof] . @)^! Dff3 !( sf] zfxL sbdkZrft\ /fhfn] 7"nf] nft xfg]kl5 dfq} @)^@ a}zfvdf klxnf]k6s g]kfnL sfª\u|];;lxt ;a} k|d'v ;+;bjfbL bnx¿n] ;+ljwfg;ef lgjf{rgdf hfg] lg0f{o u/]sf x'g\ . kl/l:yltsf] jfWotfn] dfq} clxn] g]kfnL sfª\u|]; ;+ljwfg;efsf] kIfdf b]lvP klg eljiodf p;sf] To;k|ltsf] k|ltj4tfsf] cem} klg s'g} Uof/]G6L 5}g eGg] xfdL ;a}n] dgg ug}{kb{5 .

Pdfn]sf] jt{dfg cjtf/df hGd ePb]lv g} p;sf] ;+ljwfg;ef;DaGwL b[li6sf]0f sfª\u|];sf] h:t} 9'nd'n / c:ki6 /x“b} cfPsf] 5 . @)$& sf] ;+ljwfgsf] …sdf / km"n:6kÚ klg kl/jt{g ug{'x'Gg eGg] ‰ofnL lk6\b} lx+8\g] / @)^) ;fndf k|ltudg cfwf ;lRrof] eg]/ zfxL;/sf/df ;fd]n x'g] Pdfn] cGttM @)^! df3 !( df /fhfsf] nft vfPkl5 dfq} ;+ljwfg;ef lgjf{rgsf] kIfdf plePsf] xf] . dxTjk"0f{ /fhgLlts d'2fx¿df ;w}““ c:ki6 / 9'nd'n /xg] / htf xfjf rN5 pt} aUg] Pdfn] g]t[Tjsf] r/d cj;/jfbL / cljZj;gLo rl/qk|lt ;a} ;ts{ /xg}kb{5 .

Tf}klg sfª\u|];, Pdfn]nufotsf bnx¿leq ;+ljwfg;ef / u0ftGqnfO{ cfTd;ft\ ug]{ sltko dfG5]x¿ 5g\ ,pgLx¿;“u Pstfj4 x'g xfdLn] ljz]if hf]8 nufpg}k5{ .

dfcf]jfbL qmflGtsf/L M :ki6tf / b[9tfsf] lrgf/L Gf]kfnh:tf] cw{–;fdGtL tyf cw{–cf}klgj]l;s b]zdf klxn] ;fdGtjfb / /fhtGqsf ;a} ¿kx¿sf] cGTo u/]/ k'“hLjfbL hgjfbL qmflGt k"/f u/]kl5 dfq} ;dfhjfbsf] cfwf/ tof/ ug{ ;lsG5 eGg] qmflGtsf/L sDo'lgi6x¿sf] ;'?b]lvs} b[9 c8fg / dfGotf /x“b} cfPsf] 5 . To;} dfGotfcg'¿k qmflGtsf/L sDo'lgi6x¿sf] d"nwf/ g]skf-dfcf]jfbL_ n] ;+ljwfg;efnfO{ k'“hLjfbL nf]stGqsf] pRrtd ¿k dfGb} To;k|lt cfÎgf] b[9 k|ltj4tf JoQm ub}{ cfPsf] 5 .

@)!$ ;fndf /fhf dx]Gb|n] ;+ljwfg;ef lgjf{rgsf] k|ZgnfO{ Oltxf;sf] aGb sf]7fdf y'lglbPkl5 ljeflht sDo'lgi6 kf6L{sf ljleGg 36sx¿n] cfSsnem'Ssn ;+ljwfg;efsf] s'/f gp7fPsf xf]Ogg\ . t/ Tof] Oltxf;sf] ue{df ylRrP/ a;]sf] ;+ljwfg;efsf]] /fhgLlts d'2fnfO{ hLjGt kfb}{ /fli6«o /fhgLltsf] s]Gb|df :yflkt ug]{ sfd g]skf-dfcf]jfbL_ / p;sf] g]t[Tjdf ;~rflnt hgo'4n] g} u/]sf] huhfx]/ 5 . hgo'4sf] k"j{ ;GWofdf k|:t't $)–;"qLo dfudf …r'lgPsf hgtfsf k|ltlglwx¿4f/f gof“ ;+ljwfg lgdf{0f ul/g'k5{Ú eGg] s'/fnfO{ k|fyldstfsf ;fy p7fOPsf] s'/fn] To;sf] yk k'li6 ub{5 .

Hfgo'4sf] ljsf; ;“u;“u} ;+ljwfg;efsf] gf/fnfO{ Jojl:yt 9ª\un] p7fpg] / cem} ;Df[4 kfg]{ sfd eof] . ;j{k|yd @)%& ;fndf ;DkGg kf6L{sf] bf];|f] /fli6«o ;Dd]ngn] kf6L{sf] tTsfnLg sfo{gLltnfO{ …uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgÚ sf] ¿kdf ;"qj4 u¥of] . To;}sf] cfwf/df @)%* ;fnsf] klxnf] zflGtjftf{df ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgsf] dfunfO{ s]Gb|Lo /fhgLlts dfusf ¿kdf k|:t't ul/of] . k/Gt' ;f] dfu tTsfnLg g]kfnL sfª\u|];sf] ;/sf/n] OGsf/ u/]sfn] zflGtjftf{ eª\u eof] / klxnf] rf]l6 zfxL;]gf;“u hgd'lQm ;]gfsf] ;z:q eL8Gt ;'? eof] . kmn:j¿k Tolta]nf;Dd hgo'4sf] qmddf Ps 8]9 xhf/ dflg;sf] dfq alnbfg ePsf]df To;kl5 yk bzf}+ xhf/sf] alnbfg eof] .

@)^) ;fndf ;DkGg bf];|f] zflGtjftf{ klg ;+ljwfg;efsf] lgjf{rgnfO{ tTsfnLg ;/sf/n] :jLsf/ gu/]sfn] eª\u ePsf] lyof] . @)^# ;fndf ePsf] t];|f] zflGt jftf{df dfq d'VotM ;+ljwfg;ef lgjf{rgaf/] ;xdlt ePsfn] a[xb\ zflGt;Demf}tf ;DkGg eO{ g]kfnL /fhgLlt oxf“;Dd cfOk'u]sf] xf] . of] P]ltxfl;s tYonfO{ s;}n] klg la;{g jf cjd"Nog ug{ ldNb}g .

o;/L ;+ljwfg;efsf] /fhgLlts dfusf nflu bzf}++ xhf/ xf]gxf/ of]4fx¿sf] alnbfg u/]sf] /fhgLlts kf6L{sf gftfn] ;+ljwfg;ef lgjf{rgk|lt g]skf-dfcf]jfbL_ sf] ;aeGbf a9L k|ltj4tf / lhDd]jf/L /x]sf] s'/fdf s'g} zª\sf /xGg . h;/L aRrf hGdfpg] cfdfnfO{ g} aRrfsf] ;aeGbf a9L dfof x'G5 / cfdfn] g} aRrfnfO{ ;aeGbf /fd|/L x'sf{pg ;lS5g\, To;/L g} dfcf]jfbLnfO{ ;+ljwfg;efsf] ;aeGbf a9L dfof 5 / p;n] dfq} o;nfO{ 7Ls 9ª\un] nfngkfng ug{ ;S5 eGg] ;a}n] a'‰g' cfjZos 5 .

;+ljwfg;efsf] k|ZgnfO{ g]skf-dfcf]jfbL_ n] k'/fgf] zf:qLo cy{df dfq geP/ gof“ ljsl;t ljrf/z[ª\vnf …k|r08kyÚ n] cl3 ;f/]sf] hgjfbsf] ljsf;sf] gjLg cy{df klg dxTj lbP/ p7fPsf] s'/f oxf“ pNn]v ug{' ;fGble{s x'G5 . @)^) ;fndf cWoIf s= k|r08af6 k|:t't / kf6L{åf/f kfl/t …PSsfO;f}+“ ztfJbLdf hgjfbsf] ljsf;Ú ;DaGwL k|:tfjn] clxn] k'“hLjfbL qmflGtsf] r/0fdf dfq xf]Og, ef]lnsf] ;dfhjfbL Joj:yfdf klg ax'bnLo k|lt:wf{Tds /fhgLltnfO{ :jLsf/ ub{5 . To; lx;fan] ax'bnLo k|lt:kwf{Tds 9ª\un] r'lgPsf hgtfsf k|ltlglwx¿af6 ;+ljwfg lgdf{0f ug]{ ljlw jf ;+ljwfg;efsf] ljlw xfd|f] ljsl;t ljrf/ z[ª\vnf;“u klg k"/} d]n vfG5 . o;/L ;+ljwfg;efk|lt xfd|f] ;}4flGts / Jofjxfl/s k|ltj4tfaf/] k|Zg p7fpg' Joy{ 5 . To;dfly km]l/ klg ;+ljwfg;ef cfkm}“df ;fWo geP/ nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{ jf /fHosf] cu|ufdL k'g;{+/rgf ug]{ ;jf]{Qd ljlw jf ;fwg dfq xf] . o;nfO{ ;fdfGo ;+;bLo lgjf{rgsf] :t/df lu/fP/ o;sf] dxTj / e"ldsfnfO{ sdhf]/ kfg]{ / cf}krfl/stfdf dfq ;Lldt /fVg] oyfl:yltjfbL ;+;bjfbL zlQmx¿sf] v]nk|lt Psflt/ ;ts{ /xg' cfjZos 5 eg] csf]{lt/ ;+ljwfg;ef lgjf{rg g} x'g glbg] k|ltufdL /fhfjfbL zlQmx¿sf] if8\oGqnfO{ ;Dk"0f{ zlQmsf ;fy k/f:t ug{ cl3 ;g{' klg cfjZos 5 .

gof“ ;+ljwfgsf] cGt/j:t' M :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGq g]kfnL Oltxf;df hgtfsf r'lgPsf k|ltlglwx¿ jf ;+ljwfg;efdfkm{t\ lgdf{0f x'g] gof“ ;+ljwfgsf] d'Vo cfwf/ / cGt/j:t' s] x'g'knf{ < g]skf-dfcf]jfbL_ sf] b[9 ljZjf; 5 ls To;sf] d'Vo cfwf/ eg]sf] bz jif]{ hgo'4 / pGgfO{; lbg] hgcfGbf]ngsf] hgfb]z g} xf] . cyf{t\ hgo'4 / hgcfGbf]ngsf bzf}+ xhf/ ;lxbx¿, xhf/f}+ a]kQfx¿ / xhf/f}+ cª\ueª\u ePsf 3fOt]x¿sf] ;kgf g} gof“ ;+ljwfgsf] cGt/j:t' xf] . hgo'4 / hgcfGbf]ngsf] qmddf nfvf}+sf] ;ª\Vofdf ;z:q / lgz:q ;ª\3if{df pq]sf hgtfn] j}b]lzs k|ltlqmofjfbL zlQmx¿sf] cf8df ;fdGtjfb, /fhtGq / PsfTds /fHo;Qfåf/f x'“b} cfPsf] juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus, eflifs, ;f+:s[lts, wfld{s, ;fdflhs pTkL8gaf6 d'lQm rfx]sf lyP / To;sf] lglDt /fHosf] ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqfTds 9f“rfdf cu|ufdL ¿kfGt/0f rfx]sf lyP . ;fy} 7"nf] ;ª\Vofdf ;ª\ul7t ljb|f]xdf pq]sf ul/a ls;fg, dhb'/, blnt, dlxnf, dw];L, hghfltnufotsf pTkLl8t ;d'bfon] efjL u0ftGq d'¶Le/ x'g]vfg] ju{sf] dfq lxt ug]{ Joj:yf geP/ ax';ª\Vos >dhLjL hgtfsf] ;d]t lxt ug]{ hgd'vL u0ftGq xf];\ eGg] rfx]sf lyP . To; cltl/Qm o'uf}+b]lvsf] afx\o cw{–cf}klgj]l;s pTkL8gaf6 cfqmfGt b]zeQm hgtfn] ef]lnsf] u0ftGq k/fwLg / k/fl>t u0ftGq geP/ :jfwLg u0ftGq xf];\ eGg] rfx]sf lyP . o;/L :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqsf] :yfkgf ub}{ ;d'Ggt gof“ g]kfnsf] lgdf{0f ug{' bz jif]{ hgo'4 / pGgfO{; lbg] hgcfGbf]ngsf] hgfb]z lyof] .

oxL tYonfO{ cfTd;ft\ ub}{ g]skf-dfcf]jfbL_ lgjf{lrt ;+ljwfg;efdfkm{t\ lgDg d'Vo cGt/j:t';lxtsf] :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{ gof“ ;+ljwfg lgdf{0f ug]{ k|ltj4tf JoQm ub{5 M

/fli6«o :jfwLgtf / ef}uf]lns cv08tfM ;a}vfn] cw{–cf}klgj]l;s / c;dfg ;DaGwx¿sf] cGTo ub}{ g]kfnsf] ;fj{ef}ldstf, /fli6«o :jfwLgtf, :jtGqtf / ef}uf]lns cv08tfsf] k"0f{ /Iff ul/g]5 / To;nfO{ c¿ ;'b[9 ul/g]5 .

;ª\3Lo /fHok|0ffnLM g]kfn Ps ax'hftLo, ax'eflifs, ax';f+:s[lts, ax'wfld{s / ef}uf]lns ljljwtfo'Qm d'n's xf] . To;}n] hftLo tyf If]qLo cfTdlg0f{osf] clwsf/ / :jfoQ zf;gsf] cfwf/df g]kfnsf] 7f]; ljlzi6tfx¿dfly ;d]t Wofg lb++b} /fHosf] jt{dfg PsfTds:j¿ksf] cGTo u/L ;ª\3fTds 9f“rfdf /fHosf] k'g;{+/rgf ul/g]5 / b]zsf] ;fj{ef}ldstf, :jtGqtf, :jfwLgtf / ef}uf]lns cv08tfnfO{ gof“ cfwf/df yk dha't ul/g]5 .

u0ftGqfTds zf;gJoj:yfM b]zdf ;fdGtjfbsf ;a} ¿kx¿ / /fhtGqsf] k"0f{ pGd"ng u/L u0ftGqfTds zf;g Joj:yf sfod ul/g]5 . cGtl/d ;+ljwfg, @)^#, sf] t];|f] ;+zf]wgn] Joj:yf u/] adf]lhd ;+ljwfg;efsf] klxnf] a}7saf6 ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqsf] sfof{Gjog ul/g]5 . k|ToIf lgjf{rg k|0ffnLaf6 lgjf{lrt /fi6«klt / Joj:yflksf ;b:ox¿af6 lgjf{lrt k|wfgdGqLsf] Joj:yf ul/g]5 . /fi6«klt / k|wfgdGqLsf] sfo{sfn b'O{ k"0f{ cjlwsf] lglDt eGbf a9L x'g]5}g .

hgd'vL nf]stflGqs k4ltM ;fj{ef}d;Qf / /fhsLo ;Qf k"0f{ ¿kn] hgtfdf lgxLt /xg]5, h'g pgLx¿n] cfÎgf r'lgPsf k|ltlglwx¿dfkm{t\ k|of]u ug]{5g\ . ;+ljwfgsf] ;jf]{Rrtf, ljlwsf] zf;g, ax'bnLo k|lt:kwf{, aflnu dtflwsf/, :jtGq Pjd\ lgikIf cfjlws lgjf{rg, k"0f{ k|]; :jtGqtf cflb u'0fx¿o'Qm k"0f{nf]stflGqs k4lt cg';/0f ul/g]5 . nf]stGqnfO{ cf}krfl/stfdf dfq ;Lldt /fVg] ljBdfg kl/kf6LnfO{ cGTo u/L To;nfO{ ;dfhsf ax';ª\Vos >lds / ljkGg ju{x¿ / pTkLl8t hflt, If]q, dlxnf, blntnufotdf ;d]t nf]stGqsf] k|Tofe"lt u/fpg cfjZos ;+j}wflgs Joj:yf ul/g]5 / nf]stGqnfO{ jf:tljstfdf ¿kfGt/0f ul/g]5 . /fHo / /fHosf lgsfox¿dfly gful/sx¿sf] lg/Gt/ lgu/fgL ;'lglZrt ug{ :jtGq k|]; / gful/s ;dfhnfO{ k|f]T;flxt ul/g]5 .

dfgjclwsf/M cGt/f{li6«o ¿kdf :yflkt dfkb08cg'¿k dfgjclwsf/sf] ;'lglZrttf ul/g]5 .

gful/s :jtGqtf / df}lns xsM k|To]s gful/snfO{ cleJolQmsf] :jtGqtf, zflGtk"0f{ e]nf x'g] :jtGqtf, /fhgLlts bn jf ;ª\3 ;+:yf vf]Ng] :jtGqtf, s'g} k]zf jf Joj;fo ug]{ :jtGqtf, st} cfjhfjt jf a;f]jf; ug]{ :jtGqtf cflbsf] k"0f{ k|Tofe"lt ul/g]5 .

df}lns xsM ;a}nfO{ ;dfgtfsf] xs, zf]if0f lj?4sf] xs, uf]klgotfsf] xs, ;fdflhs tyf hftLo e]befj lj?4sf] xs, oftgf lj?4sf] xs, ;"rgfsf] xs, k|sfzg, k|;f/0f tyf 5fkfvfgf;DaGwL xs, ;DklQsf] xs cflb df}lns xsx¿sf] Uof/]G6L ul/g]5 .

– lzIff, :jf:Yo, /f]huf/L, cfjf; / vfB ;Dk|e'tfdf ;a} gful/ssf] df}lns xs :yflkt ul/g]5 .

– e"lddfly jf:tljs hf]tfxf ls;fgsf] clwsf/ /xg]5 .

– >lds / dhb'/ju{nfO{ s'g} klg k|sf/sf] lje]b / pTkL8gsf lj?4 dfu /fVg], ;fd"lxs ;f}bfjfhL ug]{, x8\tfn ug]{ xs /xg]5 .

– dlxnfx¿nfO{ k}t[s ;DklQnufot ;a} If]qdf k'?if;/x ;dfg clwsf/ x'g]5 . k|hgg\ / ;DaGwljR5]bsf] clwsf/ dlxnfdf lgxLt /xg]5 .

– ;a} afnaflnsfx¿nfO{ kf]if0f, lzIff, :jf:Yo / ;fdflhs ;'/Iffsf] xs x'g]5 .

– o'jfx¿nfO{ cfÎgf] zf/Ll/s, dfgl;s / ;du| JolQmTj ljsf;sf] lglDt /fHoaf6 ;xof]u / ;+/If0f k|fKt ug]{ xs x'g]5 .

– ;a} k|sf/sf ckf+ux¿nfO{ klxrfg, ;Ddfg, k|ltlglwTj / ;+/If0fsf] xs x'g]5 .

– j[4j[4f / c;xfo gful/sx¿nfO{ /fHoaf6 x]/rfx / ;+/If0f k|fKt ug]{ xs x'g]5 .

– nf]kf]Gd'v / ;LdfGts[t hflt / ;d'bfonfO{ cfÎgf] efiff, ;+:s[lt / k/Dk/fsf] ;+/If0f ug]{ / /fHoaf6 cfjZos ;xof]u k|fKt ug]{ xs x'g]5 .

 

– b'u{d, lk5l8Psf / pTkLl8t If]qsf hgtfnfO{ ljsf;sf] ;dfg cj;/, /fHosf cª\udf ;dfg'kflts ;xeflutf / ;Ddfg k|fKt ug]{ xs x'g]5 .

– blntx¿nfO{ 5'jf5't tyf ;fdflhs e]befj lj?4sf] xs x'g]5 .

– gful/sx¿sf] df}lns clwsf/nfO{ cem Jofks Pjd\ ;d[4 kfg{ ;xeflutfsf] xs, cfTdlg0f{osf] xs, hLjg tyf cfTd/Iffsf] xs, dfgjLo ;Ddfgsf] xs, kl/jf/sf] xs, ;fdflhs ;'/Iffsf] xs, dgf]/~hg tyf lj>fdsf] xs, :yfgLo :jzf;gsf] xs, k|Tofx\jfg;DaGwL xs, Gofofno kx'“rsf] xs, y'g'jf tyf bf]ifL s/f/ JolQmsf] xs, ;dfg'kflts k|ltlglwTjsf] xs, t];|f] lnª\uLx¿sf] xs h:tf ljljw xsx¿sf] Joj:yf ul/g]5 .

wd{lg/k]Iftf / wfld{s :jtGqtfM /fHo k"0f{ ¿kn] wd{ lg/k]If /xg]5 . ;a} gful/snfO{ cfÎgf] cf:yfcg';f/ wd{ dfGg] jf gdfGg] :jtGqtf /xg]5 . s;}dfly klg wfld{s cf:yfsf] cfwf/df e]befj ul/g]5}g .

gful/stfM ;ª\3fTds k|0ffnL nfu" ePkl5 klg b]ze/ ;femf gful/stfsf] gLlt cjnDag ul/g]5 . ;a} g]kfnL gful/snfO{ ljgfe]befj / ;xh 9ª\un] gful/stf k|fKt ug]{ clwsf/ x'g]5 . u}/–g]kfnL gful/sn] em'SofO{ jf hfn;fhL u/L k|fKt u/]sf] g]kfnL gful/stf cfjZos 5fglag u/L vf/]h ul/g]5 .

efiffM g]kfn ax'eflifs d'n's ePsfn] oxf“sf ;a} efiffx¿nfO{ /fli6«o efiffsf] ¿kdf :yflkt ul/g]5 . ;ª\3Lo ;+/rgfleq s'g /fHodf s'g sfdsfhsf] efiff / s'g ;Dks{ efiff x'g] eGg] lg0f{o ug]{ clwsf/ ;DalGwt /fHosf] Joj:yflksfnfO{ /xg]5 .

;dfg'kflts k|ltlglwTj / ljz]if clwsf/M ;dfhdf ljBdfg juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus / cGo lje]b / c;dfgtfsf] cGTo ug{ / nf]stGqnfO{ cem a9L hgd'vL / k|efjsf/L agfpg /fHosf ;a} cª\u / hgk|ltlglw ;+:yfx¿df dlxnf, blnt, pTkLl8t hflt÷hghflt, pTkLl8t If]q÷b'u{d If]q, dw];, cNk;ª\Vos ;d'bfo -d'l:ndnufot_ cflbsf] ;dfg'kflts k|ltlglwTjsf] Joj:yf ul/g]5 . ;aeGbf tLj| pTkL8gdf k/]sf dlxnf, blnt / d'l:nd ;d'bfonfO{ P]ltxfl;s pTkL8gsf] Ifltk"lt{:j¿k lglZrt cjlw;Dd yk ljz]if clwsf/sf] Joj:yf ul/g]5 .

;'/Iff If]qsf] k'g;{+/rgfM xfn b]zdf ljlwjt\ ljBdfg b'O{j6f ;z:q ;]gf, g]kfnL ;]gf / hgd'lQm ;]gf, dWo] g]kfnL ;]gfsf] ;du| nf]stfGqLs/0f / hgd'lQm ;]gfsf] Jofj;foLs/0f u/]/ b'j}sf] plrt 9ª\un] ;dfof]hg ul/g]5 / gof“ /fli6«o ;]gf lgdf{0f ul/g]5 . gof“ nf]stflGqs kl/kf6Lcg'¿k / /fHosf] ;ª\3fTds 9f“rfdf k'g;{+/rgfdf d]n vfg] u/L ;]gf, k|x/L, ;z:q k|x/L / cg';Gwfg ljefu;d]t ;du| ;'/Iff If]qsf] k'g;{+/rgf ul/g]5 .

Gofo k|0ffnLsf] k'g;{+/rgfM :jtGq Gofokflnsf;DaGwL cjwf/0ffk|lt k"0f{ k|ltj4 /x“b} Gofo k|0ffnLnfO{ gof“ nf]stflGqs d"NodfGotfcg'¿k hgpQ/bfoL agfOg]5 . /fHosf] ;ª\3fTds k'g;{+/rgfcg'¿k s]Gb|df ;jf]{Rr cbfnt / ;ª\3Lo /fHox¿df pRr cbfnt / lhNnf cbfnt /xg] u/L Gofo k|0ffnLsf] k'g;{+/rgf ul/g]5 .

;+j}wflgs lgsfox¿sf] k'g;{+/rgfM clVtof/ b'¿kof]u cg';Gwfg cfof]u, lgjf{rg cfof]u, nf]s;]jf cfof]u, dxfn]vf k/LIfs, /fli6«o dfgjclwsf/ cfof]u cflb ;+j}wflgs lgsfox¿nfO{ :jtGq, ;jn / k|efjsf/L agfpg] 9ª\un] cfjZos k'g;{+/rgf ul/g]5 . ljz]iftM /fHosf cª\ux¿df JofKt e|i6frf/sf] SofG;/af6 b]z / ;dfhnfO{ d'Qm ul/g]5 / o;sf nflu a9L k|efjsf/L j}slNks lgsfosf] Joj:yf ul/g]5 .

k|zf;goGqsf] k'g;{+/rgfM gof“ nf]stflGqs kl/kf6L / /fHosf] ;ª\3fTds k'g;{+/rgfcg'¿k k|zf;goGqsf] cfjZos k'g;{+/rgf ul/g]5 . k|zf;gnfO{ k|lqmofd'vLeGbf kl/0ffdd'vL / hgpQ/bfoL, bIf tyf kf/bzL{ agfpg] 9ª\un] cfd"n kl/jt{g ul/g]5 .

gof“ ;+qmd0fsfnLg cy{gLltM ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGq g]kfnsf] cy{gLltsf] cfwf/ ;fdGtjfb / ;fd|fHojfb lj/f]wL / g]kfnL ljz]iftf ;'xfp“bf] gof“ ;ª\qmd0fsfnLg cy{gLlt [New Transitional Economic Policy] x'g]5 . o;sf d"n ljz]iftfx¿ oL x'g]5g\M

– cy{tGqdf ;fdGtjfbsf ;a} ¿kx¿sf] cGTo ul/g]5 . d'VotM ;fdGtL e"–:jfldTjsf] cGTo ub}{ …hldg hf]Tg]sf]Ú l;4fGtsf cfwf/df qmflGtsf/L e"ld;'wf/ sfof{Gjog ul/g]5 .

– cy{tGqnfO{ ljZj;fd|fHojfbåf/f nflbPsf] gj–pbf/jfbL cy{gLltsf] b'ik|efjaf6 d'Qm /flvg]5 . k/Gt' /fli6«o of]hgfcg'¿k / /fli6«o lxtdf cfjZostfcg';f/ ljb]zL k|ToIf nufgLnfO{ 5'6 lbOg]5 .

– nufgLsf If]qdf ;fj{hlgs–lghL ;fem]bf/L (Public-Private Partnership, or PPP) k|0ffnLnfO{ k|>o lbOg]5 .

– ;xsf/L k|yfnfO{ kl/dfh{g u/L ;a} If]qdf ljz]if k|fyldstf;fy k|j4{g ul/g]5 .

– /fHon] bfloTj lng'kg]{ tf]lsPsf ljz]if If]qdf afx]s cGoq lghL If]qnfO{ k|f]T;fxg ul/g]5 .

k|ToIf nf]stGq / hgdt;ª\u|xM hgtfsf] ;jf]{Rrtfsf] l;4fGtnfO{ hLjGt /fVg Jofjxfl/s eP;Dd k|ToIf nf]stGqsf] cEof;nfO{ ;+:yfut ub}{ hfg] ;+j}wflgs k|fjwfg ul/g]5 . o;}cGtu{t b]znfO{ bL3{sfnLg ¿kdf k|efj kfg]{ ljifox¿nfO{ /fli6«o hgdt;ª\u|xdfkm{t\ lg0f{o ul/g]5 .

;GwL–;Demf}tfsf] cg'df]bgM /fli6«o ;fwg;|f]tsf] af“8kmf“8;“u ;DalGwt / /fli6«o lxtdfly uDeL/ c;/ ug]{ vfnsf ;a} cGt/f{li6«o ;GwL–;Demf}tf / lnvtx¿sf] cg'df]bg s]Gb|Lo Joj:yflksfsf] b'O{ltxfO ax'dtaf6 ug]{ ;+j}wflgs k|fjwfg /flvg]5 .

/fHosf] bfloTj, lgb]{zs l;4fGt / gLltx¿M cGtl/d ;+ljwfgdf pNn]v ePsf /fHosf] bfloTj, lgb]{zs l;4fGt / gLltx¿sf cltl/Qm :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+:yfut / sfof{Gjog ug]{ gLlt / sfo{qmdx¿ Tfh{'df u/L nfu" ug{' /fHosf] bfloTj x'g]5 .

;+ljwfg lgdf{0fdf hg;xeflutfM ;+ljwfg;efåf/f gof“ ;+ljwfg lgdf{0f ug]{ qmddf cfd hg;d'bfo, ljleGg ;/f]sf/jfnf ;d"xx¿ / ljz]if1x¿sf] ;lqmo ;xeflutf ;'lglZrt ug]{ pko'Qm ljlwx¿ ckgfOg]5 M

g]skf -dfcf]jfbL_ sf] kl/sNkgfM

;d'Ggt gof“ u0ftflGqs g]kfnsf] :yfkgf

Gf]kfnL hgtfn] olta]nf cfd"n kl/jt{g;lxt lbuf] zflGt / ;d'Ggt g]kfnsf] rfxgf ul//x]5g\ . bz jif]{ dxfg\ hgo'4dfkm{t\ k'/fgf] PsfTds, ;fdGtL / /fhtGqfTds g]kfnsf] cGTo u/]/ gof“ ;ª\3fTds, nf]stflGqs / u0ftGqfTds g]kfnsf] cfwf/ tof/ ug{ g]skf
-dfcf]jfbL_ n] cu|0fL e"ldsf v]n]sf] sf/0fn] gof“ ;d'Ggt g]kfnsf] lgdf{0fsf] ck]Iff klg dfcf]jfbLaf6} x'g' c:jfefljs xf]Og . To;}n] ;+ljwfg;ef lgjf{rgsf] qmddf g]skf-dfcf]jfbL_ gof“ g]kfn lgdf{0fsf] cfÎgf] Ph]G8f hg;dIf k|:t't ug{ kfp“bf ljz]if uf}/jsf] cg'e"lt ub{5 .

/fli6«otf, u0ftGq / cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0fsf] Ph]g8f;“u;“u} sfof{Gjog u/]/ dfq} gof“ ;d'Ggt g]kfn aGg ;S5 eGg] xfd|f] ljZjf; 5 . To;}cg'¿k xfdL oxf“ efjL g]kfnsf] lgdf{0fsf] df]6fdf]6L vfsf k|:t't ub{5f}“ M

/fli6«otfsf] k|Zg / cGt/f{li6«o ;DaGw

Jft{dfg e"d08nLs[t ljZjdf s'zntfk"j{s /fli6«o :jfwLgtf, ;fj{ef}ldstf / ef}uf]lns cv08tfsf] /Iff ub}{ cGt/f{li6«o ;DaGwnfO{ ;xL 9ª\un] kl/rfnt gu/Lsg tLj| ultdf ;d'Ggt gof“ g]kfn lgdf{0f ug{ ;lsGg . To;lglDt g]skf-dfcf]jfbL_ lgDgcg';f/ cl3 a9\g] k|ltj4tf JoQm ub{5 M

c;dfg ;GwL–;Demf}tfM g]kfnsf] cfTdlge{/ / lbuf] ljsf;sf] nflu a[l6;–ef/tsf] kfnfb]lv ljsl;t ePsf] g]kfn–ef/t c;dfg ;DaGwsf] uDeL/ ;dLIff u/]/ To;df ;dofg's"n kl/jt{g ug}{kb{5 . To;sf] lglDt d'Vo ¿kdf ;g\ !(%) sf] g]kfn–ef/t zflGt tyf d}qL ;GwL vf/]h u/]/ k~rzLnsf] l;4fGtsf cfwf/df / cfk;L lxtdf gof“ ;GwL ul/g'k5{ . To;/L g} cGo ;GwL–;Demf}tfx¿sf] klg k'g/fjnf]sg u/]/ cfjZostfcg';f/ ;+zf]wg jf kl/dfh{g jf vf/]h ul/g'kb{5 . o;af/] uDeL/ s'6gLlts tyf cGo kxn ul/g]5 .

;Ldf Joj:yfkgM g]kfn–ef/t v'nf l;dfgf Jojl:yt / lgolGqt ul/g'k5{ . ;':tf, sfnfkfgLnufot 7fp“7fp“df b]lvPsf ;Ldf cltqmd0f / ljjfbaf/] oyf;So l56f] ;TotYosf cfwf/df / cfk;L lxtdf 6'ª\uf] nufpg'kb{5 . oLaf/] k|fyldstfsf ;fy kxn ul/g]5 .

uf]vf{etL{ s]Gb|M g]kfnL gful/sx¿ ljb]zL ;]gfdf etL{ x'g] uf]vf{etL{ s]Gb|h:tf nHhf:kb k/Dk/fsf] cGTo ul/g'k5{ / pgLx¿ ;a}nfO{ :jb]zleq} ;Ddfgk"0f{ / pTkfbgzLn /f]huf/Lsf] Joj:yf ug{'kb{5 . o;af/] b]zleq hgdt / ;xh jftfj/0f lgdf{0f u/]/ cfjZos sbd rflng]5 .

ef/t / rLg;“usf] ;DaGwM k~rzLnsf l;4fGtsf cfwf/df ljZjsf ;a} b]zx¿;“u d}qL;DjGw /flvg]5 . ef/t / rLg h:tf b'O{ 7"nf l5d]sLx¿;“usf] ;DaGw ;Gt'lnt / ;'b[9 agfpg ljz]if k|oTg ul/g]5 . ljZj cy{tGqsf] gof“ Ol~hg aGg yfn]sf rLg / ef/tsf] tLj| cfly{s ljsf;af6 nfe lng g]kfnL zf;sju{sf] ljutsf] …akm/ :6]6Ú dfgl;stf kl/Tofu u/]/ b'O{ b]zaLrsf] cGt/;DaGwsf] ultzLn k'n aGg] gLlt cg';/0f ul/g]5 .

j}b]lzs /f]huf/M g]kfnL o'jf o'jtLx¿nfO{ /f]huf/Lsf] lglDt ljb]z knfog x'g'kg]{ afWofTds l:yltsf] cGTo ul/g]5 / :jb]zdf g} pko'Qm /f]huf/Lsf] Joj:yf ul/g]5 . tTsfnsf nflu j}b]lzs /f]huf/df uPsf g]kfnLx¿sf] xslxtsf] ;+/If0f ug{ ljz]if Wofg lbOg]5 / pgLx¿dfly x'g] u/]sf ;a} vfn] zf]if0f / pTkL8gsf] cGTo ug{ k|efjsf/L sbd rflng]5 .

k|jf;L / u}/–cfjf;Lo g]kfnLM ef/tnufot ljZjsf ljleGg b]zdf /x]sf k|jf;L g]kfnLx¿sf] xslxtsf] /Iffsf] lglDt g]kfnL b"tfjf;x¿dfkm{t\ ljz]if k|oTg ul/g]5 . u}/–cfjf;Lo g]kfnLx¿nfO{ bf]xf]/f] gful/stfsf] Joj:yf u/]/ pgLx¿sf] ;Lk / k'“hL g]kfndf nufgL ug{ k|f]T;flxt ul/g]5 .

;GwL–;Demf}tf cg'df]bgM hn;|f]tnufot g]kfnsf dxTjk"0f{ k|fs[lts ;fwg;|f]tsf] af“8kmf“8;DaGwL / g]kfnnfO{ bL3{sfnLg ¿kn] uDeL/ c;/ ug]{ ljb]zLx¿;“u ePsf ;GwL–;Demf}tf, ;dembf/L / lnvtx¿sf] cg'df]bg s]Gb|Lo Joj:yflksfsf] b'O{ltxfO ax'dtaf6 ug]{ k|fjwfg /flvg]5 / To;sf] b[9tfk"j{s kfngf ul/g]5 .

ljb]zL C0fM g]kfnnfO{ ljb]zL C0fsf] b'irqmaf6 d'Qm ug{ / cfTdlge{/ /fli6«o cy{tGqsf] ljsf; ug{ r/0fj4 of]hgf nfu" ul/g]5 . cGt/f{li6«o ljQLo ;+:yfx¿ / ljb]zLx¿sf] of]hgf / zt{ adf]lhd C0f cg'bfg lng] k/Dk/fsf] cGTo ub}{ /fli6«o cfjZostf / lxt cg's"n cfÎgf] of]hgf, zt{ / kxndf j}b]lzs ;xof]u -cg'bfg / C0f_ lng] k4lt cg';/0f ul/g]5 .

e'6fgL z/0ffyL{M e'6fgL z/0ffyL{x¿ lgMzt{ cfÎgf] 3/ kms{g kfpg'kg]{ s'/fsf] k"0f{ ;dy{g ub}{ pgLx¿nfO{ ;;Ddfg :jb]z kmsf{pg cGt/f{li6«o ¿kdf cfjZos kxn ul/g]5 .

u0ftGq / /fHosf] k'g;{+/rgf

/fhgLlts 9f“rfdf cfd"n kl/jt{gljgf gof“ g]kfn lgdf{0f ;Dej 5}g . To;}n] u0ftGqnfO{ ;+:yfut ug]{, ;ª\3fTds 9f“rfdf /fHosf] k'g;{+/rgf ug]{, zf;goGqsf x/]s cª\usf] nf]stflGqsLs/0f ug]{ sfo{nfO{ g]skf-dfcf]jfbL_n] pRr k|fyldstf lbg]5 . /fhgLltnfO{ sdfgdf /fv]/ dfq b'lgof“ abNg ;lsG5 eGg] dfGotfnfO{ dfcf]jfbLn] bx|f];“u kqmg]5 . ;fy} jt{dfg c;dfg cfly{s–;fdflhs w/ftndf v8f ePsf] nf]stflGqs u0ftGq Pp6f cf}krfl/s nf]stGqdf dfq ;Lldt /xg] ;Defjgf /xG5 / To;nfO{ ax';ª\Vos >dhLjL / pTkLl8t hg;d'bfosf] jf:tljs nf]stGqdf abNg hgtfsf] ;ª\3if{nfO{ lg/Gt/ hf/L /fVg'kb{5 eGg] dfGotfnfO{ klg xfdLn] /fd|/L cfTd;ft\ ug]{5f}“ . To;}n] of] ;ª\qmd0fsfndf kl/sNkgf ul/Psf] :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ b[9tfk"j{s sfof{Gjog u/]/ gof“ g]kfn lgdf{0fsf] cfwf/lznf v8f ug{ g]skf-dfcf]jfbL_ k"0f{ k|ltj4tf JoQm ub{5 .

;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqsf] sfof{Gjog

;+ljwfg;efsf] lgjf{rg nuQ} :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqnfO{ ;+:yfut / sfof{Gjog ug{ g]skf-dfcf]jfbL_ n] k|fyldstfsf ;fy lgDg k|:tfjx¿ cl3 ;fg]{5M

– c9fO;o jif{b]lvsf] ;fdGtL zfxj+zLo /fhtGqsf] ljlwjt\ cGTo u/L b]znfO{ gof“ u0ftflGqs o'udf k|j]z u/fpg cGtl/d ;+ljwfgdf Joj:yf eP adf]lhd ;+ljwfg;efsf] klxnf] a}7saf6 ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGq sfof{Gjog ug]{ .

– ;+ljwfg;efn] gof“ ;+ljwfg gagfP;Ddsf] cGtl/dsfnsf nflu ;+ljwfg;efsf ;b:ox¿n] /fi6«–k|d'vsf] ¿kdf sfo{sf/L /fi6«kltsf] lgjf{rg ug]{ .

– /fhgLlts ;xdltsf cfwf/df gof“ cGtl/d ;/sf/sf] u7g ug]{ .

– /fHonfO{ hftLo tyf If]qLo cfTdlg0f{osf] clwsf/ / :jfoQ zf;g;lxtsf] ;ª\3fTds 9f“rfdf ¿kfGt/0f ug]{ .

– ;d'Ggt gof“ g]kfnsf] cfly{s cfwf/ tof/ ug{ …gof“ ;ª\qmd0fsfnLg cy{gLltÚ nfu" ug]{ .

– ul/aLsf] /]vfd'lg /x]sf, a]/f]huf/, ;'s'Djf;L, ckf+u, j[4j[4f, åGåkLl8t, ;lxb tyf a]kQf gful/ssf kl/jf/ cflbnfO{ tTsfn /fHon] /fxt pknJw u/fpg] .

– hgd'lQm ;]gf / g]kfnL ;]gfsf] plrt ;dfof]hg u/L gof“ /fli6«o ;]gf lgdf{0f ug]{ .

– lj:t[t zflGt ;Demf}tfdf pNn]v eP adf]lhd …;To lg¿k0f tyf d]nldnfk cfof]uÚ u7g ug]{ / k|ltj]bg k|fKt ePkl5 bf]ifLnfO{ sfaf{xL ug]{ .

gof“ g]kfnsf] ;ª\3Lo /fHo–;+/rgf;DaGwL xfd|f] wf/0ff

Gf]kfn Ps ax'hftLo (multi-nationalities), ax''eflifs (multi-lingual), ax''If]qLo (multi-regional), ax''wfld{s (multi-religious) / ax';f+:s[lts (multi-cultural) d'n's eP klg nfdf] ;dob]lv /fHo;Qfsf] :j¿k PsfTds (unitary) ePsf] / To;sf] d"n rl/q kxfl8of slyt pRr hftLo cxª\sf/jfb /x]sfn] ax';ª\Vos dw];L / hghfltx¿n] cfk"mnfO{ pTkLl8t dx;'; ub}{ cfO/x]sf 5g\ . To;/L g} sf7df8f+} s]lGb|t /fHo;Qfaf6 ;'b"/ klZrdsf ;]tL–dxfsfnL / e]/L–s0ff{nL If]q tyf lxdfnL If]qx¿n] r/dpk]Iff / pTkL8gsf] cg'e"lt ub}{ cfO/x]sf 5g\ . of] l:yltdf /fHosf] PsfTds 9f“rfsf] cGTo u/L ;ª\3fTds 9f“rfdf k'g;{+/rgf ug{' gof“ g]kfn lgdf{0fsf] ;aeGbf dxTjk"0f{ zt{ aGg uPsf] 5 . of] hftLo / If]qLo pTkL8gsf] k|ZgnfO{ juL{o pTkL8g;“u hf]8]/ ;aeGbf ;':ki6 / ;'Jojl:yt 9ª\un] dxfg\ hgo'4sf] qmddf g} p7fp“b} cfPsf] /fhgLlts zlQmsf] gftfn] g]skf -dfcf]jfbL_ /fHosf] ;ª\3fTds k'g;{+/rgfsf] sfo{;"rL sfof{Gjog ug{ ;aeGbf a9L lhDd]jf/ dx;'; ub{5 / ;+ljwfg;ef dfkm{t\ ;xL / j}1flgs 9ª\un] sfof{Gjog ug]{ k|ltj4tf JoQm ub{5 . :d/0f /xf];\,xfdLn] /fHosf] ;ª\3fTds k'g;{+/rgfsf] k|f/lDes cEof; hgo'4sfnb]lv g} ub}{ cfPsf 5f}“ / To;nfO{ hg;dIf cg'df]bglglDt k|:t't ub}{5f}“ .

;ª\3Lotfsf] cfwf/M g]kfndf ;ª\3Lo ;+/rgfsf] d'Vo cfwf/ s] x'g ;S5 < o;af/] y'k|} ax; x'“b} cfPsf] eP klg ;fk]If ¿kn] a9L j}1flgs / Jofjxfl/s cfwf/ hftLo / If]qLo klxrfg g} xf] eGg] xfd|f] 7x/ 5 . oxf“ …hftLoÚ eGgfn] k|hflt jf gZn (ethnicity or race) jf hftkft (caste) geP/ ;femf efiff, ;femf e"uf]n, ;femf cy{tGq / ;femf dgf]j}1flgs agf]6 ePsf] dflg;x¿sf] :yL/ ;d"x jf …/fli6«otfÚ (nationality) sf] cy{df xf] eg]/ a'‰g' cfjZos 5 . km]l/ k'/fgf] ;Qfaf6 pTkL8g juL{o ;fy;fy} hftLo / If]qLo cfwf/df g} x'“b} cfPsfn] h'g cfwf/df pTkL8g ePsf] xf] ToxL cfwf/df clwsf/ ;'lglZrt u/]/ dfq ;d:ofsf] ;dfwfg x'g;S5 . lglZrt ¿kdf Oltxf;sf] ljsf;qmddf Pp6f hfltsf] d"n ynf]leq cGo hfltx¿sf] klg pNn]Vo dfqfdf a;f]jf; x'g k'u]sf] x'gfn] Pp6f hftLo /fHoleq cGo hfltx¿sf] clwsf/ xgg gx'g] a? ;'lglZrt x'g] s'/fdf Wofg k'¥ofpg}k5{ . ;fy} Pp6f d"n hftLo /fHoleq cGo pkhftLo /fHo PsfOsf] Joj:yf x'g] s'/fnfO{ klg Vofn ug{'k5{ . To;/L g} Pp6f hfltsf] d'lQm csf]{ hfltsf] pTkL8g u/]/ x'“b}g eGg] s'/fnfO{ cfTd;ft\ ug{'kb{5 / ldl>t hflt ePsf /fHox¿leqsf cNk;ª\Vosx¿sf] clwsf/ ;'lglZrt ug{ Wofg lbg'kb{5 . ;a} hflt / If]qsf clwsf/x¿sf] af“8kmf“8 ;xdltsf] cfwf/df gof“ ;+ljwfg / sfg'gdf Jojl:yt ul/g] ePsfn] juL{o cfwf/df ljleGg hfltx¿ aLrsf] Pstf c¿ ;'b[9 x'g] s'/fdf ;a} ljZj:t /xg}k5{ .

pTkLl8t hflt / If]qx¿sf] d'lQm ;DalGwt hflt / If]qsf >ldsx¿sf] g]t[Tjdf dfq ;Dej 5 eGg] s'/fnfO{ klg uDeL/tfk"j{s cfTd;ft\ ug{ h?/L 5 . vf;u/L s]xL ;do otf dw];Lnufotsf pTkLl8t hfltx¿sf] d'lQm cfGbf]ngdf Toxf“leqsf ;fdGt hldGbf/ / bnfn tyf gf]s/zfxL k'“hLkltx¿n] >ldsju{af6 /fli6«o d'lQm cfGbf]ngsf] g]t[Tj xTofpg / cfk"mnfO{ pTkLl8t hfltx¿sf] gSsnL d;Lxfsf] ¿kdf k|:t't ug{ h'g s;/t ub}{5g\, To;af6 tL hflt / If]qsf d'lQmsfdL hgtf ;ts{ /xg cfjZos 5 . lxhf];Dd PsfTds /fHosf] kIfkf]if0f ug]{ / b]zL tyf ljb]zL k|ltlqmofjfbL zlQmx¿sf] uf]6L aGg]x¿ /ftf/ft hftLo d'lQm cfGbf]ngsf lxdfotL aGg vf]H5g\ eg] …bfndf s]xL sfnf] 5Ú eGg] ;a}n] a'‰g}kb{5 .

;ª\3Lotfsf] gLltM To;/L g} ;ª\3Lotfsf] d"n gLlt s] x'g;S5 < jf:tljs ;ª\3Lotfsf] ;fj{ef}d gLlt eg]sf] pTkLl8t hflt / If]qx¿sf] cfTdlg0f{osf] clwsf/ / To; cfwf/df :j]lR5s Pstf xf] . xfdLn] klg ;xL cy{df /fHosf] nf]stflGqs k'g;{+/rgf ug]{ xf] eg] l;4fGttM of] gLltnfO{ :jLsfg}{kb{5 . k/Gt' g]kfnsf] 7f]; e"–/fhgLlts l:ylt / ljleGg pTkLl8t hflt / If]qx¿sf] cfly{s–;fdflhs ljsf;sf] Go"g:t/nfO{ dWogh/ ubf{ cfTdlg0f{osf] clwsf/sf] gLltsf cfwf/df hftLo tyf If]qLo :jfoQ zf;gsf] sfo{qmd g} ;aeGbf j}1flgs / pko'Qm x'G5 . xfdLsxf“ :jtGq /fHox¿ :j]lR5s 9ª\un] ;ª\3Lotfdf cfj4 ePsf] ge} PsfTds /fHonfO{ ;ª\3Lo /fHox¿df k'gu{l7t ug{ nluPsf]n] ;'?;'?df of] gLlt / sfo{qmd cfTd;ft\ ug{ s]xL sl7gfO kg{ ;S5 . t/ o;/L dfq ;xL nf]stflGqs cfwf/df ;ª\3Lo /fHox¿ aLr gof“ / ;'b[9 Pstf sfod x'g ;S5 eGg] s'/fnfO{ ;a}n] dgg ug}{kb{5 .

hxf“;Dd cfTdlg0f{osf] clwsf/n] b]znfO{ ljv08glt/ n}hfg ;S5 eGg] s'/f 5,pTkLl8t hflt / If]qnfO{ :j]lR5s clwsf/ lbP/ cfh;Dd b'lgof“df s'g} klg b]z 6'lqmPsf] 5}g . a? pN6} To:tf] clwsf/ glbP/ anhÎtL af“w]/ /fVg vf]Hbf b]z 6'lqmg] u/]sf] 5 . h;/L ;DaGw–ljR5]bsf] clwsf/ kfPsf ;a} >LdtLx¿ >Ldfg\af6 cnu x'“b}gg\ . To;}u/L cfTdlg0f{osf] clwsf/ kfPsf ;a} /fHox¿ s]Gb|af6 5'l§b}gg\ eGg] s'/f /fd|/L a'‰g h?/L 5 .

;ª\3Lo ;+/rgfsf] :j¿kM ;ª\3Lotfsf] pko'{Qm cfwf/ / gLltcg'¿k b]zsf] /fHo ;+/rgf tLg tx -s]Gb|, :jfoQ u0f/fHo / :yfgLo tx_ x'g]5g\ . g]kfnnfO{ hftLo agf]6, ef}uf]lns cg's"ntf, eflifs cfwf/, cfly{s ;Defjgf cflbnfO{ Vofn ub}{ tTsfn lgDg adf]lhd P3f/j6f :jfoQ u0ftGq /fHo / tLleq c¿ yk pk–:jfoQ /fHo jf OsfOdf ljefhg ug{ ;lsg] k|:tfj ul/Psf] 5 . tL x'g\– If]qLo cfwf/df u7g ul/Psf ;]tL–dxfsfnL /fHo / e]/L–s0ff{nL /fHo, tyf hftLo cfwf/df lgdf{0f ul/Psf du/f“t, yf?jfg, td'jfg, g]jfM, tfD;flnª, ls/f“t, lnDa'jfg, sf]lrnf / dw]; . oLdWo] dw];leq eflifs cfwf/df ldlynf, ef]hk'/f / cjw pk–/fHo lgdf{0f ug]{ k|:tfj ul/Psf] 5 .

– /fHox¿sf] ;Ldf cfk;L ;xdltdf hftLo agf]6, eflifs cfwf/, cfly{s ;Defjgf, ef}uf]lns cg's"ntf cflbnfO{ ;d]t ljrf/ u/L lgwf{/0f ul/g]5 .

– Pp6f /fHoleq s'g} csf]{ hflt jf hfltx¿sf ;3g cl:tTj /x]sf Onfsf eP Toxf“ :yfgLo :t/sf :jfoQ Onfsfx¿ lgdf{0f ug{ ;lsg]5 .

– g]kfndf xfn ;"rLs[t ul/Psf hghfltdWo] lxdfnLIf]qsf Jof“;L, lxdfnL -nfdf÷ef]6]_, z]kf{, ysfnL cflb, kxf8sf a/fd', e'h]n, r]kfª, 5Gt]n, b'/f, xfo', xof]Ndf], lh/]n, n]Krf, ;'g'jf/, yfdL cflb, leqL dw];sf dfemL–af]6], bg'jf/, b/fO{, s'dfn cflb / t/fO{sf lwdfn, emf“u8–ls;fg, d]r], d'08f–;Gyfn, sf]r–/fhj+zL cflbsf klg ;3g a;f]jf; ePsf 7fp“df :yfgLo :jfoQ Onfsf aGg ;Sg]5g\ .

clwsf/ / bfloTjM s]Gb|, /fHo / :yfgLo tx aLr clwsf/ / bfloTjsf] :ki6 af“8kmf“8 u/L ;+ljwfgdf g} ;"rLs[t ul/g]5 . h;cg';f/ ;Ldf ;'/Iff, ;}Go Joj:yfkg, j}b]lzs ;DaGw, cGt//fHo Jofkf/, df}lb|s gLlt / s]Gb|Lo a}+s, eG;f/ /fh:j, 7"nf hnljB't kl/of]hgf, /]Nj], xjfOdfu{, /fli6«o dfu{x¿, s]Gb|Lo ljZjljBfno, gfktf}n cflb s]Gb|sf] clwsf/ If]qleq /xg]5g\ eg] af“sL clwsf/ :jfoQ /fHox¿df /xg]5 . ;f]xL adf]lhd :yfgLo oftfoft, :yfgLo s/, lzIff, :jf:Yo, ;/;kmfO, :yfgLo ;fwg;|f]t cflb dfly :yfgLo lgsfox¿sf] clwsf/ /xg]5 .

s]Gb| / /fHo aLrsf] ;DaGw ;Gt'lnt / ;'dw'/ agfpg ljz]if Joj:yf ul/g]5 . s]Gb|n] /fHo;DaGwL lg0f{o ubf{ /fHosf k|ltlglwx¿sf] ;xdltdf / /fHon] lgdf{0f u/]sf sfg'gx¿ s]Gb|sf] ;xdltdf sfof{Gjog ug]{ Joj:yf ul/g]5 .

zf;gk|0ffnL

Joj:yflksfM s]Gb|df b'O{ ;bgsf] / /fHodf Ps ;bgsf] Joj:yflksf /xg]5 . Joj:yflksfsf] ;b:o ;ª\Vof ;s];Dd ;fgf] /flvg]5 .

s]Gb|sf] tNnf] ;bgdf hg;ª\Vofsf] cfwf/df k|ltlglw r'lgg]5g\ eg] pkNnf] ;bgdf ;a} /fHox¿af6 a/fa/ k|ltlglw r'lgg]5g\ .

sfo{kflnsfM s]Gb|df k|ToIf lgjf{rg k|0ffnLaf6 lgjf{lrt sfo{sf/L /fi6«klt / Joj:yflksf ;b:ox¿af6 lgjf{lrt k|wfgdGqLsf] Joj:yf x'g]5 .

/fi6«kltn] /fi6«WoIf, ;]gf k|d'v / sfo{sf/L k|d'vsf] e"ldsf lgjf{x ug]{5g\ / k|wfgdGqLn] b}lgs ;/sf/ / k|zf;g ;~rfngsf] lhDd]jf/L jxg ug]{5g\ . /fHodf ueg{/ / d'VodGqLsf] Joj:yf x'g]5 .

GofokflnsfM tLg txsf] cbfntL ;+/rgf sfod ul/g]5 . s]Gb|df ;jf]{Rr cbfnt, /fHodf pRr cbfnt / lhNnfdf lhNnf cbfnt /xg]5g\ . lhNnfsf] dftxtdf nf]s cbfnt jf d]nldnfk s]Gb|x¿ /xg]5g\ .

;jf]{Rr cbfntnfO{ uDeL/ sfg'gL k|Zg, ;+j}wflgs ljifox¿, cGt//fHo;DaGwL ljifox¿, /fli6«o ;|f]t ;fwgsf] af“8kmf“8 / pkof]u;DaGwL ljjfbx¿ / s]xL uDeL/ k|s[ltsf cGo ljifox¿ dfq x]g]{ cbfntsf] ¿kdf ljsf; ul/g]5 .

pRr cbfntnfO{ c;fwf/0f clwsf/;lxt k|efjsf/L agfOg]5 .

7"nfnfO{ r}g / ;fgfnfO{ P]g /x]sf] jt{dfg Gofok|0ffnLdf cfd"n kl/jt{g ul/g]5 .

k|zf;lgs If]qM ;/sf/L k|zf;lgs ;]jfnfO{ s]Gb|Lo, /fHoLo / :yfgLo u/L tLg txdf ljefhg ug]{ Joj:yf ldnfOg]5 .

ljBdfg ;/sf/L k|zf;g -lghfdlt, hª\uL, k|x/L / cGo ;]jfx¿_ nfO{ hgpQ/bfoL, OdfGbf/, ;Ifd, lgikIf, kf/bzL{ agfpg] tyf ;ª\3Lo nf]stflGqs k4ltcg'¿k sfo{ ug{ ;Sg] agfpg ‘k|zf;g k'g;{+/rgf cfof]u’ u7g ul/g]5 .

;/sf/L ;]jfdf sfo{/t sd{rf/Lsf] kfl/>ldsnfO{ cfk"m / cfk"mdf cfl>t kl/jf/hgsf] hLjg lgjf{xsf] nflu oy]i7 ¿kdf k'Ug] u/L j[l4 ug]{ Joj:yf ul/g]5 / To;nfO{ d'b|f:kmLlt;“u cfj4 ub}{ nlug]5 .

/fli6«o ;'/IffM gof“ nf]stflGqs u0ftflGqs d"NodfGotf / kl/l:yltcg'¿k gof“ /fli6«o ;'/Iff gLlt to ug{ tyf ;'/Iff If]qsf] k'g;{+/rgf ug{ pRr :t/Lo ;'/Iff cfof]u u7g ul/g]5 .

jt{dfg ;'/Iff k|0ffnLsf] kf/Dkl/s ;f]rnfO{ k'gJof{Vof u/L /fli6«o ;'/Iff ;+oGqdf cfd gful/s cl3Nnf] kª\lQmdf / ;'/Iff ;+oGqx¿ ;xof]uLsf] ¿kdf /xg] lsl;dsf] /0fgLlt to ul/g]5 . ;]gfnfO{ Jof/]sdf y'gL /fVg' ;§f ljsf;–lgdf{0f;DaGwL /rgfTds sfddf nufpg] / ;]gfsf] ;fdflhsLs/0f ub}{ hgd'vL agfpg] gLlt cjnDag ul/g]5 .

g]kfnL;]gfsf] nf]stfGqLs/0f / hgd'lQm ;]gfsf] Jofj;foLs/0f ub}{ oyf;So l56f] plrt 9ª\un] ;dfof]hg u/]/ gof“ /fli6«o ;]gf lgdf{0f ug]{ sfo{ ;DkGg ul/g]5 . /fli6«o ;]gfdf ;a} hflt÷hghflt, pTkLl8t If]q, dlxnf, blntnufot ;a}sf] ;dfg'kflts / ;dfj]zL ;xeflutf ;'lglZrt ul/g]5 . ;]gfnfO{ r':t agfO{ cfw'lgsLs/0f ul/g]5 . !* jif{eGbf dflysf lglZrt pd]/;Ddsf :j:y gful/s ;a}nfO{ ;}lgs lzIff / tflndsf] Joj:yf ul/g]5 .

;ª\3Lo /fHok|0ffnLsf] gof“ cjwf/0ffcg';f/ ;}Goan s]Gb|Lo ;/sf/sf] dftxt /xg]5 eg] :jfoQ /fHox¿n] cfcfÎgf] cw{–;}lgs an jf hgldlnl;of lgdf{0f ug]{ Joj:yf ul/g]5 . ;fy} ;Ldf ;'/Iff an, cf}Bf]lus ;'/Iff an, jg ;'/Iff an, /fhdfu{ ;'/Iff an, u|fdL0f ;'/Iff an cflb k|0ffnLsf] ljlzi6Ls/0f ul/g]5 .

b]zdf xfn g]kfn, ef/t / a]nfotL ;]gfdf ;]jf u/L lgj[Q ePsf nfvf}+ e"=k"= ;}lgsx¿ /x]sf] x'“bf pgLx¿sf] cg'ej / IfdtfnfO{ /fli6«o lxtdf k|of]u ug{ ljz]if of]hgf agfOg]5 . ef/tLo / a]nfotL ;]gfaf6 lgj[Q ePsf e'=k"= ;}lgsx¿n] kfpg] k]G;gnufotsf ;'ljwfdf /x]sf] c;dfgtf x6fpg ljz]if kxn ul/g]5 .

gof“ g]kfnsf] cfly{s cfwf/

Jf:t'tM gof“ g]kfn eg]sf] ul/aL, a]/f]huf/L, ef]s, clzIff, k/lge{/tf, c;dfgtfaf6 d'Qm ;d'Ggt / cfTdlge{/ g]kfn xf] . To;}n] ;+ljwfg;efdfkm{t\ cu|ufdL /fhgLlts kl/jt{g ;'lglZrt ug{'sf] ;fy;fy} b]zsf] ;Dk"0f{ zlQm cfly{s ljsf;df s]lGb|t ul/g]5 . To;sf] lglDt ‘gof“ ;ª\qmd0fsfnLg cy{gLlt’ (New Transitional Economic Policy) sf] lj:t[t sfo{of]hgf tof/ u/]/ cleofgfTds ¿kdf sfof{Gjog ul/g]5 . kl/0ffd:j¿k b]z !) jif{df dWod:t/, @) jif{df pRr:t/ / $) jif{df clt pRr:t/sf] ljsf;sf] sf]l6df k'Ug]5 . o;sf nflu cNksfnLg, dWosfnLg / bL3{sfnLg cfly{s ljsf; of]hgf tof/ u/L nfu" ul/g]5 . To;lglDt xfd|f] ;fdfGo dfu{lrq o:tf] x'g]5 M

;fdfGo ljsf; gLlt

;fdGtjfbL ;DaGwsf] cGToM g]kfnsf] ;du| ljsf;sf] lglDt d'Vo afws tTj eg]sf] ljljw If]qdf / d'VotM s[lifdf cBfjlw sfod /x]sf] ;fdGtjfbL pTkfbg ;DaGw g} xf] . b'O{ ltxfO >dzlQm clNem/x]sf] s[lifdf ;fdGtL pTkfbg ;DaGwsf ;a} ¿kx¿ h/}b]lv pv]n]/ gkmfnL g]kfnsf] cfly{s sfofkn6 / tLj| ljsf; ;Dej} 5}g . To;}n] …hldg hf]Tg]sf]Ú l;4fGtsf cfwf/df qmflGtsf/L e"ld;'wf/ sfof{Gjog ub}{ ;dfhsf ;a} If]qdf ljBdfg ;fdGtjfbsf cjz]ifnfO{ lgld6\ofGg kf/]/ tLj| cfly{s ljsf;sf] cfwf/ tof/ ul/g]5 . cGttM /fhgLlts qmflGt k"/f ge} cfly{s qmflGt ;kmn x'Gg eGg] tYonfO{ /fd|/L :yflkt ul/g]5 .

/f]huf/L;lxtsf] cfly{s j[l4M g]kfnsf] tLj| ljsf;sf] d"n cfwf/ eg]sf] k|r'/ hgzlQm g} xf], h'g clxn];Dd ls t k"0f{ a]/f]huf/ eP/ ljb]z ef}+tfl/O/x]5 ls k'/fgf] lgjf{xd'vL s[lifdf 6f“l;P/ 5b\d–a]/f]huf/L / cw{–a]/f]huf/sf] kL8f ef]lu/x]5 . k/Gt' cGt/f{li6«o ljQLo ;+:yfx¿åf/f nflbPsf] gj–pbf/jfbL cfly{s gLltn] b]zdf /f]huf/Lljgfsf] / ;Lldt ;x/ahf/ s]lGb|t gSsnL cfly{s j[l4 dfq} lbg] u/]sf] 5 . of] l:yltdf cfd"n kl/jt{g u/]/ hu]8f >d zlQmsf] clwstd ;b'kof]u x'g] u/L pTkfbgzLn >d / /f]huf/L k|wfg ljsf; gLlt cg';/0f ul/g]5 . To;/L dfq} cfly{s j[l4 / ;fdflhs Gofosf] ;Gt'ng sfod x'g]5 / ljsf;sf] k|ltkmn 3/3/ / ufp“ufp“df k'Ug]5 . o;lglDt /fHo / cGt/f{li6«o ljQLo ;+:yfx¿sf] cf8df x's]{sf] cg'TkfbgzLn / k/hLjL gf]s/zfxL k'“hLjfbL ;DaGwsf] cGTo u/L pTkfbgzLn cf}Bf]lus k'“hLjfbL ;DaGw ljsf; ug{ hf]8 lbOg]5 .

;fj{hlgs–lghL ;fem]bf/LM ljsf; lglDt cfjZos k'“hLsf] cefj k"lt{ ug{ / b]zleq} 5l/P/ /x]sf] k'“hLsf] clwstd ;b'kof]u ug{ ;fj{hlgs–lghL ;fem]bf/L k|0ffnLnfO{ of]hgfj4 9ª\un] cl3 a9fOg]5 . 6]lnkmf]g, lah'nL, kfgL cflb j:t'sf pkef]Qmf / pBf]u Joj;fosf dhb'/x¿af6 ;f]xL ;+:yfg jf pBf]udf ;fgf z]o/ nufgL ug{ k|f]T;flxt ul/g]5 . /fHosf] g]t[Tj / kxndf :jb]zL jf ljb]zL lghL If]qsf] ;xeflutf ;'lglZrt ug]{ of] k|0ffnL g} gof“ cGtl/d cy{gLltsf] d]?b08 /xg]5 .

;xsf/L cleofgM xfd|f] h:tf] ;fgf] hldg jf k'“hLsf] :jfldTj ePsf dfG5]x¿sf] afx'No /x]sf] ;dfhdf PSnfPSn} eGbf ;xsf/L 9ª\un] cfly{s lqmofsnfk u/]/ dfq} jt{dfg c;dfg k|lt:kwf{Tds ljZjdf l6Sg ;Dej x'G5 . To;}n] ljljwvfn] pTkfbg, ljt/0f / ljQLo ;xsf/L ;+hfn b]z}e/ lj:tf/ u/]/ To;dfkm{t\ cfTdlge{/ ljsf; ug]{ gLlt cjnDag ul/g]5 .

lj1fg / k|ljlwsf] k|of]uM cfly{s pTkfbgsf ;a} If]qdf ;"rgf–;~rf/ / ;a}vfn] lj1fg tyf k|ljlwsf] cTolws k|of]u x'g] jt{dfg ljZj ;Gbe{df lj1fg / k|ljlwsf] plrt k|of]u u/]/ tLj| j[l4b/ xfl;n ug]{ k|oTg ul/g]5 . To;lglDt lzIff / dfgjLo ;+;fwgsf] ljsf;df ljz]if hf]8 lbOg]5 .

/fli6«o ;fwg;|f]tsf] clwstd k|of]uM cfTdlge{/ / tLj| ljsf; lglDt b]zleq} k|r'/ dfqfdf pknJw / ;fk]If nfe ePsf j:t' / If]q, h:t} hn, hldg, hª\un, h}ljs ljljwtf, hl8a'6L, hgzlQm cflbsf] clwstd k|of]u ug]{ gLlt lnOg]5 . To;lglDt s[lif pBf]u, ko{6g, hn;|f]t, ;]jf If]q / k"jf{wf/ lgdf{0fnfO{ k|fyldstfsf If]q dflgg]5 .

s[lif / jgM hn, hldg / h}ljs ljljwtfdf b]z wgL ePsf], s[lif If]qdf ax';ª\Vos hgtf cfl>t ePsf] / s[lif pBf]udf t'ngfTds nfe k|fKt x'g] ePsfn] lgjf{xd'vL s[lif If]qsf] cfd"n kl/jt{g u/]/ Jofj;flos s[lifdf ¿kfGt/0f ug{' gof“ g]kfnsf] cfly{s ljsf; gLltsf] d'Vo k|fyldstf If]q x'g]5 .

;j{k|yd qmflGtsf/L e"ld;'wf/ sfof{Gjog ul/g]5 . s[lifdf ;fdGtL e"ld–;DaGw, u}/xflh/ hldgbf/L cflbsf] k"0f{ cGTo ul/g]5 . jf:tljs hf]tfxf df]xL, d'Qm sd}of, e"ldxLg ls;fg, ul/a ls;fgnfO{ lgMz'Ns hldg ljt/0f ul/g]5 . t/fO{, kxf8 / lxdfndf km/s–km/s xbaGbLsf] ;Ldf ls6fg u/]/ nfu" ul/g]5 . ;fgf ls;fgx¿nfO{ ;xsf/Ldf ;ª\ul7t ul/g]5 . cfw'lgs 9ª\un] v]tL ug{, afnL ljljwLs/0f ug{ / Jofj;flos v]tL ug{ k|f]T;fxg ul/g]5 . af“emf] s[lif e"ldnfO{ z'MNs nufpg] Joj:yf u/L pTkfbg a9fpg] sfo{df nfUg ;a}nfO{ clek|]l/t ul/g]5 .

d'n'ssf lglZrt :yfgdf cfGtl/s k|of]usf] lglDt cfjZos vfBfGg v]tL u/]/ af“sL If]qdf t'ngfTds Pjd\ k|lt:kwf{Tds nfe ePsf ljlzi6, cg'kd tyf pRr d"No, yf]/} jhg / sd cfotg ePsf s[lifhGo j:t' -h:t}, kxf8L e]udf a]df};dL t/sf/L, P]+;]n', sfkmn, d]n h:tf kmnkm"n, u'0f:t/o'Qm jf:gfbf/ dx, n'O“r], sflnh, 8f“km] h:tf r/fr'?ËL, hl8a'6L vfPsf rf}/+Lsf] b"w / rLh, lr;f] kfgLsf df5f, lr;f] kfgLsf] rfdn, ofrf{u'Djf, kf“rcf}n]nufotsf lxdfnL hl8a'6L cflb_ sf] Jofj;flos pTkfbg u/L lgof{t ug{ clek|]l/t ul/g]5 . s[lif,kz'kfng, kmnk"mn v]tL, df5fkfngnfO{ PsLs[t 9ª\un] pBf]usf] ¿kdf ljsf; ul/g]5 . s[lif pBf]unfO{ b]zsf] k|d'v cfly{s If]qsf] ¿kdf ljsf; ul/g]5 .

dWokxf8sf 7"nf 6f/ / leqL dw]; tyf t/fO{df jif{e/ l;~rfOsf] lglDt ljz]if of]hgf agfP/ sfof{Gjog ul/g]5 . b]zleq kml6{nfOh/ -dnvfb_ sf/vfgf, s[lif cf}hf/ sf/vfgf :yfkgf ul/g]5 . bIf s[lif hgzlQm pTkfbg ug{ s[lif tyf jg ljZjljBfno :yfkgf ul/g]5 .

s[lif pkhx¿sf] ahf/ / e08f/0fsf] nflu s[lif ;8s / zLt e08f/x¿sf] ;~hfn lgdf{0f ul/g]5 . ls;fgx¿nfO{ cfºgf pTkfbgsf] Go"gtd -;dy{g_ d"No pknJw u/fpg] ljz]if sfo{qmd nfu" ul/g]5 .

t/fO{ / dWokxf8sf ;dy/ Onfsfafx]s b]zsf] clwsf+z e"efudf h}ljs ljljwtfcg's'nsf] jg tyf h8La'6L v]tL ul/g]5 / To;nfO{ /fli6«o pBf]usf] ¿kdf ljsf; ul/g]5 . o;lglDt ;Dk"0f{ b]zsf] e"–pkof]u of]hgf lgdf{0f u/L nfu" ul/g]5 . gbL lgoGq0f / e"–;+/If0fsf] lj:t[t of]hgf agfO{ sfof{Gjog ul/g]5 .

s[lif If]qdf C0f shf{ ljsf; / lj:tf/sf nflu s[lif ljsf; a}+ssf cltl/Qm e"ld ljsf; a}+s, n3' tyf 3/]n' ljsf; a}+s cflbsf] :yfkgf ul/g]5 . e"ldxLg tyf ;fgf ls;fgx¿sf] C0f ldgfxf ul/g]5 . dWod ls;fgsf] C0fsf] Jofh ldgfxf ul/g]5 .

kof{j/0fLo ;Gt'ng sfod ug{ ljz]if Wofg lbOg]5 / To; ljk/Lt x'g] ultljlwnfO{ s8fOk"j{s /f]lsg]5 . /f;folgs dn / ljiffbLsf] ;§f h}ljs / k|fª\ufl/s dnsf] k|of]unfO{ k|f]T;fxg ul/g]5 .

ko{6g tyf pBf]uM ko{6gnfO{ gof“ cfly{s ljsf; gLltsf] pRr k|fyldstfdf /flvg]5 . t/fO{b]lv pRr lxdfn;Ddsf] h}ljs ljljwtf, ;f+:s[lts / wfld{s ljljwtfsf] pRrtd k|of]u u/L ko{6gsf] ljsf; ul/g]5 . u|fdL0f ko{6g, lxdfnLo tyf kj{tLo ko{6g, kof{–ko{6g, hnofqf ko{6g, kbofqf ko{6g, b[Zofjnf]sg ko{6g, wfld{s ko{6g, :jf:Yo ko{6g, z}lIfs ko{6g, v]ns'b ko{6g, ;f+:s[lts ko{6g OToflb ljljw ko{6gsf ¿kx¿sf] ljsf; u/L ljb]zL ko{6sx¿ cfslif{t ul/g]5 . xfn jif]{gL % nfv hlt ljb]zL ko{6s cfpg] u/]sf]df ;f] ;ª\VofnfO{ bz jif{leq @) nfv;Dd k'¥ofpg] k|oTg ul/g]5 . Nxf;f;Dd cfPsf] /]n sf7df8f+} x'“b} n'lDagL;Dd lj:tf/ / l;d/f tyf n'lDagLdf cGt/f{li6«o Po/kf]{6 / sf7df8f+}–x]6f+}8f kmf:6 6«ofs -;'?ªdfu{_ lgdf{0f u/L 6'l/:6sf] ;ª\Vof Tof]eGbf klg a9L u/fpg k|oTg ul/g]5, h;n] b]zsf] cy{tGq g} sfofkn6 ug]{5 . o;lglDt ef/t / rLg aLrsf] 6'l/:6x¿sf] k|jfxnfO{ g]kfn x'“b} ;~rfng ug{ ljz]if hf]8 lbOg]5 .

/fli6«o cf}Bf]lusLs/0fnfO{ pRr k|fyldstf lbOg]5 . ;aeGbf klxn] ?U0f pBf]ux¿nfO{ k'gM ;~rfng ug{ ljz]if hf]8 lbOg]5 . ljb]zLx¿;“u k|lt:kwf{ ug{ g;sL clwsf+z pBf]u w/f;foL x'“b} uPsf] l:yltdf /fli6«o pBf]uwGbfx¿nfO{ ljz]if ;+/If0f lbg] gLlt cjnDag ul/g]5 . ljnfl;tfsf j:t'x¿sf] cfoftnfO{ lg?T;flxt u/]/ :jb]zL k'“hL :jb]zL cf}Bf]lus nufgLdf nufpg] jftfj/0f lgdf{0f ul/g]5 . ;fgf tyf 3/]n' pBf]ux¿nfO{ ljz]if k|f]T;fxg ul/g]5 . ljz]iftM cfoft k|lt:yfkg ug]{ pBf]udf nufgL ug{ ljb]zL nufgLstf{x¿nfO{ :jfut ul/g]5 . pBf]udf %! Kf|ltzt :jb]zL nufgL x'g] ;+o'Qm nufgLnfO{ k|fyldstf lbOg]5 . ef/t / rLgsf] 7"nf] ahf/nfO{ dwogh/ u/L vf;vf; blIf0fL / pQ/L ;LdfjtL{ Onfsfdf lgof{td"ns pBf]u :yfkgf ug{ …ljz]if cfly{s If]qÚ :yfkgf ul/g]5 . j}b]lzs /f]huf/Laf6 lelqg] 7"nf] lak|];g (remittance) sf] /sdnfO{ cf}Bf]lus If]qdf nufpg k|f]T;fxg ul/g]5 . >ldsx¿nfO{ pBf]usf] Joj:yfkgdf ;+nUg u/fP/ / pBf]ux¿sf] z]o/ dhb'/x¿nfO{ klg ljt/0f u/]/ dhb'/–Joj:yfkg aLrsf] cGt/lj/f]w ldqjt\ 9ª\un] xn ug]{ k|oTg ul/g]5 .

hn;|f]t tyf hnljB'tM hn;|f]t / hnljB'tsf] ljsf;nfO{ gof“ g]kfn lgdf{0fsf] Ps k|d'v cfwf/ agfOg]5 . hnljB't cfof]hgfnfO{ l;~rfO, oftfoft, cf}Bf]lus Pjd\ ;x/L ljsf;;“u Psfsf/ u/L cufl8 a9\gsf nflu cfufdL !) jif{;Dd hnljB't ljsf;nfO{ Ps cleofgsf] ¿kdf nlug]5 . cNksfnLg / bL3{sfnLg of]hgf agfP/ cfufdL !) jif{df !) xhf/ d]3faf6 ljB't pTkfbg ul/g]5 .

;fgf tyf demf}nf hnljB't of]hgf cfGtl/s nufgLaf6 / 7"nf tyf lgof{td"ns of]hgf ljb]zL nufgLaf6 ;DkGg ug]{ gLlt cg';/0f ul/g]5 . hnljB't ;Defjgfdf ;+;f/sf] bf];|f] wgL dflgg] b]zdf em08} cfwf lbg nf]8;]l8ª ug{'kl//x]sf] lj8Djgfk"0f{ l:yltnfO{ cGTo ug{ b]zleq} 5l/P/ /x]sf ;fgf k'“hL ;ª\sng u/L ;fgf tyf demf}nf hnljB't cfof]hgfdf nufgL ug{ ljz]if kxn ul/g]5 . ljB't / kfgL pkef]Qmfx¿nfO{ g} cfof]hgfsf] z]o/ ljt/0f u/]/ k'“hL ;ª\sng ug]{ gLlt lnOg]5 .

u|fdL0f ljB'tLs/0fdf ljz]if hf]8 lbOg]5 / cfufdL bz jif{df ;a} ufp“x¿df lah'nL lat/0f ul/g]5 .

sf]zL, u08sL / s0ff{nLdf dxfef/t z[ª\+vnfdf af“w afw]/ jf ;'?ª vg]/ ;Dk"0f{ t/fO{nfO{ l;~rfO gx/ ;~hfnn] hf]8\g] of]hgf k|fyldstfsf ;fy sfof{Gjog ul/g]5 . kxf8sf gbL lsgf/sf 7"nf 6f/x¿df lnº6 l;~rfO, gx/ cflb ljljw tl/sfn] :yfoL l;~rfOsf] Joj:yf ul/g]5 . jiff{sf] kfgL ;~ro u/]/ lxp“bdf k|of]u ug{ 7"nf7"nf kf]v/Lx¿ lgdf{0f ug]{ ljz]if cleofg ;~rfng ul/g]5 .

ef}lts k"jf{wf/ tyf ;x/Ls/0fM ‘gof“ g]kfn lgdf{0fsf] cfwf/, cfw'lgs ef}lts k"jf{wf/’ sf] gf/fnfO{ cfly{s ljsf;sf] ;"qjfSo agfOg]5 . ljsl;t ef}lts k"jf{wf/ljgf gof“ g]kfnsf] sNkgf ;kgf dfq x'g] ePsfn] ;8s, /]ndfu{, /f]k–j], vfg]kfgL cfof]hgf, cfjf; tyf ;x/Ls/0f h:tf ljifodf pRr k|fyldstf lbOg]5 . ljutdf vfln sf7df8f}+ / ef/tLo l;dfgfsf ;x/ hf]8\gdf dfq hf]8 lb+b} cfPsf]df PsLs[t / ;Gt'lnt ljsf;sf] lglDt lxdfn, kxf8 / t/fO{nfO{ tyf k"j{ / klZrdnfO{ hf]8\g ljz]if Wofg lbOg]5 . ;fy} ;ª\3Lo 9f“rfcg'¿k :jfoQ /fHox¿sf /fhwfgLnfO{ Ps csf{;“u hf]8\g / Toxf“ Jojl:yt ;x/L ljsf; ug{ hf]8 lbOg]5 .

;Dk"0f{ b]zsf] e"–pkof]u of]hgf;lxt PsLs[t ljsf;sf nflu cNksfnLg / bL3{sfnLg of]hgf lgdf{0f u/]/ aL; jif{leq b]zsf] d'xf/} kl/jt{g ug]{ u/L ;8s, /]n dfu{, ;'?ª dfu{, /f]k–j] / ;x/Ls/0fsf] a[xb\ ;~hfn lgdf{0f ul/g]5 . ;j{k|yd dWokxf8af6 k"j{–klZrd hf]8\g] ;8s dfu{ k"/f ul/g]5 . t/fO{df k"j{b]lv klZrd hf]8\g] ljB'tLo /]ndfu{ lgdf{0f ul/g]5 . leqL dw];af6 k"j{–klZrd hf]8\g] ;8s dfu{ k"/f ul/g]5 . ef/t / rLg aLrsf] ultzLn k'nsf] sfd ug]{ u/L k"j{, dWo / klZrdsf % jf ^ j6f pQ/–blIf0f ;8s dfu{ lgdf{0f ul/g]5 . Nxf;faf6 sf7df8f+} x'“b} n'lDagL;Dd /]ndfu{ lj:tf/ ug]{ kxn ul/g]5 .

u|fdL0f k"jf{wf/ lgdf{0fdf ljz]if Wofg lbOg]5 . vf;u/L ;'b"/ klZrdsf lk5l8Psf kxf8L lhNnf, s0ff{nL k|b]z / dWo tyf k"j{ kxf8L lhNnfx¿df ;8s ;~hfn lj:tf/ ug{ k|fyldstf lbOg]5 . kxf8L If]qdf ;8s lgdf{0f ubf{ xl/t ;8s lgdf{0fdf hf]8 lbOg]5 . oftfoftnfO{ pTkfbg;“u hf]8]kl5 dfq To;n] jf:tljs hgtfnfO{ ljsf;sf] kmn k'¥ofp“5 eGg] s'/fdf Wofg lbOg]5 . % jif{leq ;a}nfO{ z'4 lkpg] kfgL ljt/0f ug]{ Joj:yf ldnfOg]5 .

hftLo tyf If]qLo :jfoQ u0f/fHox¿ k|To]sdf Ps Ps j6f gd'gf ;x/sf] ljsf; ul/g]5 / &% j6} lhNnfx¿df PsLs[t gd'gf ljsf;sf sfo{qmd ;~rfng u/]/ b]z}e/ To:tf] df]8]n lj:tf/ ul/g]5 . 5l/Psf ufp“x¿nfO{ cfw'lgs ;'ljwf;lxt PsLs[t u/]/ ;3g j:tL ljsf; ul/g]5 . ;'s'Djf;Lx¿nfO{ :yfoL cfjf;sf] Joj:yf ul/g]5 .

sf7df08f} pkTosfsf] PsLs[t ljsf; of]hgf agfP/ jt{dfg clgolGqt lj:tf/nfO{ Jojl:yt ul/g]5 . sf7df8f+} pkTosf aflx/ :of6]nfO6 ;x/x¿sf] ljsf; u/]/ / sf7df8f}+–x]6f}+8f kmf:66«ofs -;'?ªdfu{_ lgdf{0f u/]/ sf7df8f+}sf] cfk|jf;gsf] rfknfO{ lgolGqt ul/g]5 . d]nDrL cfof]hgf cfufdL % jif{leq k"/f u/]/ sf7df8f+}sf] vfg]kfgL ;d:of bL3{sfnLg ¿kn] xn ul/g]5 eg] j}slNks ;|f]tx¿ / ljBdfg ;|f]tx¿ ;d]tsf] ;d'lrt Joj:yfkg tyf kl/rfng u/L cfufdL Ps jif{leq vfg]kfgLsf] cfk"lt{nfO{ ;xh t'NofOg]5 .

b'u{d lhNnfx¿ Hff]8\g] xjfOdfu{ / /f]k–j] -/Hh'dfu{_ nfO{ ljz]if k|fyldstf lbOg]5 . kxf8L lhNnfx¿df xjfO oftfoft ;'ud / ;/n agfOg]5 .

ljQ, jfl0fHo / cfk"lt{M ;fgf ls;fg / 3/]n' tyf ;fgf pBf]ux¿nfO{ cfjZos shf{ ;xh 9ª\un] pknJw u/fpg n3' ljQ of]hgfx¿ / ljz]if a}ª\lss Joj:yf ul/g]5 . 5fglagsf] cfwf/df v/fa C0fLaf6 s8fOsf ;fy C0f c;'nL ug{ / lgot /fd|f] ePsf C0fLx¿nfO{ k'g:yf{kgf ug{ Ps pRr:t/Lo 5fglag cfof]u u7g ul/g]5 . hgo'4sf] qmddf kLl8t ;fgf ls;fg tyf pBdLx¿sf] C0f / cfd kLl8t hg;d'bfosf] lah'nL dx;'n ldgfxf ul/g]5 .

k]6«f]lnod kbfy{ / cGo b}lgs pkef]usf j:t'sf] ;'ky / ;xh ljt/0fsf] cfjZos Joj:yf ldnfOg]5 .

dhb'/, ;'s'Djf;L / u/LjLsf] /]vfd'lg /x]sf hgtfnfO{ cTofjZos j:t'x¿ ;'ky d"Nodf ljt/0f ug]{ ;fj{hlgs ljt/0f k|0ffnLsf] Joj:yf ul/g]5 . ;fy} ;xsf/L k;nx¿ vf]Ng ljz]if k|f]T;fxg ul/g]5 .

e|i6frf/, d"Noj[l4, t:s/L, sfnf]ahf/L /f]Sg hg;d'bfonfO{ ;d]t kl/rfng u/]/ k|efjsf/L sbd rflng]5 .

lxdfnL e]usf hgtfsf] cTofjZos j:t'x¿sf] cfk"lt{df /x]sf] c;'ljwfnfO{ Wofg lb+b} ltAat -rLg_ ;“usf gfsfx¿ Vff]Ng ljz]if kxn ul/g]5 .

>d tyf /f]huf/LM 7fp“7fp“df >d ljlgod s]Gb| :yfkgf ul/g]5 / z}lIfs tyf u}/–z}lIfs j]/f]huf/x¿sf] nut tof/ ul/g]5 . pTkfbgd"ns /f]huf/L gkfP;Dd

a]/f]huf/x¿nfO{ lhpg nfos a]/f]huf/L eQf lbOg]5 . :j/f]huf/ Joj;fo ;~rfng ug{ rfxg]x¿nfO{ ljgflwtf] shf{ pknJw u/fOg]5 .

b]zsf] cToflws cltl/Qm >dzlQmnfO{ Wofg lb+b} /fHosf] tkm{af6 cNksfnLg / bL3{sfnLg >dk|wfg ljsf; lgdf{0f of]hgfx¿ sfof{Gjog ul/g]5 . cj:yf x]/L …sfdsf nflu vfBfGgÚ jf …sfdsf nflu >d–aG8Ú jf …>d–z]o/Ú h:tf sfo{qmd ;~rfng ul/g]5, h;df >dsf] cf+lzs Hofnf ;/sf/L aG8 jf z]o/df lbOg]5 .

j}b]lzs /f]huf/Laf6 cfPsf] ljk|]if0fsf] /sd ;ª\sng u/L b]zleq} /f]huf/L l;h{gf ug]{ sfo{qmd ;~rfng ul/g]5 .

>ldsx¿sf] Gofof]lrt xs, lxt / ;fdflhs ;'/Iffsf] ;+/If0f ug{ >lds ;ª\u7gx¿af6 k|fKt ;'emfjsf cfwf/df >dgLlt clVtof/ ul/g]5 .

gof“ g]kfnsf] ;fdflhs–;f+:s[lts cfwf/M– …gof“ g]kfn, ;'lzlIft, ;';+:s[t / :j:y g]kfnÚ sf] gf/fnfO{ d"t{ ¿k lbg ;fdflhs–;f+:s[lts ¿kfGt/0fsf] a[xb\ u'?of]hgf agfP/ o'4:t/df sfof{Gjog ul/g]5 .

lzIff, ;+:s[lt tyf v]ns'bM– ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqsf] sfo{;"rL cg's"n ;fdflhs ¿kfGt/0fsf nflu of]Uo gful/sx¿ tof/ ug]{ lx;fan] gof“ lzIff gLlt lgdf{0f ul/g]5 . xfn lzIffdf JofKt Jofkf/Ls/0fsf] cGTo ul/g]5 / ;a}nfO{ sIff !@ ;Dd lgMz'Ns lzIffsf] Joj:yf ul/g]5 . lzIffdf ;a}sf] df}lns clwsf/ :yflkt ul/g]5 . pRr lzIff xfl;n ug{ rfxg]x¿nfO{ ljgflwtf] ;/n C0f pknJw u/fOg]5 .

/fHosf] tkm{af6 Jofks ;fIf/tf cleofg ;~rfng ul/g]5 / kf“r jif{leq lg/If/tf k"0f{ ¿kn] pGd"ng ul/g]5 .

lzIffnfO{ hLjg / pTkfbg;“u hf]l8g]5 . k|fljlws / kf]ln6]lSgs lzIffnfO{ ljz]if hf]8 lbOg]5 . cf}krfl/s lzIffaf6 al~rt 7"nf] hg;ª\Vof / ljz]iftM bz jif]{ hgo'4sf] bf}/fgdf qmflGtsf/L cfGbf]ngdf ;+nUg o'jfo'jtLx¿nfO{ lzIffdf kx'“r k'¥ofpg v'nf ljBfno tyf ljZjljBfnox¿sf] :yfkgf ul/g]5 . ltgdf Jofjxfl/s 1fgaf6 xfl;n lzIffnfO{ ;d]t …cfhLjg lzIffÚ sf] ¿kdf dfGotf lbg] ljz]if Joj:yf ul/g]5 .

k|To]s :jfoQ /fHodf sd;]sd Ps ljZjljBfno :yfkgf ul/g]5 . s[lif tyf jg, Ol~hlgol/ª, d]l8l;g, ;"rgfk|ljlw, Joj:yfkg cflb If]qdf cGt/f{li6«o :t/sf ljlzi6 lzIf0f tyf cg';Gwfg s]Gb|x¿ :yfkgf u/]/ ljb]zL ljBfyL{ tyf cg';Gwfgstf{x¿nfO{ ;d]t cfslif{t ug]{ gLlt lnOg]5 .

;flxTo, snf, ;+:s[ltsf] ;+j4{g / ljsf;sf] nflu /fHon] ljz]if of]hgf / sfo{qmdsf] th{'df ug]{5 . ;flxTo, snf, ;ª\uLt / rnlrqsf] ;d'lrt ljsf;sf nflu k|lti7fgx¿sf] k'gu{7g Pjd\ :yfkgf ul/g]5 . ;fdflhs–;f+:s[lts ljs[lt / lj;ª\ultsf lj?4 ljz]if cleofg ;~rfng u/L /fli6«o, nf]stflGqs, j}1flgs ;+:s[ltsf] ljsf;sf nflu cfjZos Joj:yf ul/g]5 . hgo'4 / hgcfGbf]ngsf ;|i6f ;lxbx¿sf] ljz]if ;Ddfgsf nflu kxn ul/g]5 .

;a} k|sf/sf v]ns'bsf] ljsf;sf] nflu PsLs[t of]hgf agfP/ nfu" ul/g]5 . :s'n / ufp“÷6f]n txb]lv g} v]ns"bsf] ljsf;df ljz]if hf]8 lbOg]5 . cGt/f{li6«o:t/sf v]nf8Lx¿nfO{ /fHon] ljz]if ;+/If0f / ;Ddfgsf] Joj:yf ug]{5 .

:jf:Yo ;]jfM– :jf:YonfO{ ;a}sf] df}lns clwsf/sf ¿kdf :yflkt ul/g]5 / …;a}sf nflu :jf:YoÚ sf] cjwf/0ff sfof{Gjog ul/g]5 . ;a}nfO{ cfwf/e"t :jf:Yo;]jf lgMz'Ns pknJw u/fOg]5 .

:jf:YosdL{ pTkfbg ubf{ Pnf]k]lys, cfo'j]{lbs, xfdf]k]lys, o'gfgL, PSo'k+r/, PSo'k|];/, k|fs[lts lrlsT;f tyf of]u;DaGwL 5'§f5'§} / PsLs[t sn]hx¿ :yfkgf ul/g]5 .

k|To]s ufp“ ljsf; ;ldltdf slDtdf klg Pp6f Pnf]k]lys :jf:Yo rf}sL, cfo'j]{lbs lrlsT;f s]Gb| / k|fs[lts lrlsT;f s]Gb| :yfkgf ug]{ ljz]if sfo{qmd ;~rfng ul/g]5 .

d'n'ssf] ljleGg ko{6sLo If]qdf ;'ljwfo'Qm c:ktfn :yfkgf ug{ lghL tyf ;fd'bflos If]qnfO{ k|f]T;flxt u/L ljb]zLx¿nfO{ cf}ifwf]krf/ ko{{6gsf] nflu cfdGq0f ug]{ gLlt cjnDag ul/g]5 .

hl8a'6L k|zf]wg gu/L lgsf;L ug]{ sfo{nfO{ aGb ul/g]5 / ;ª\slnt hl8a'6L k|zf]wg ug]{ ;+:yfut Joj:yf ul/g]5 .

dlxnf tyf afnaflnsfM– dlxnfnfO{ k}t[s ;DklQnufot ;dfh, cy{tGq / /fHosf x/]s If]qdf ljz]if clwsf/;lxt ;dfg ;xeflutfsf] Uof/]G6L ul/g]5 . Joj:yflksf, sfo{kflnsf, Gofokflnsf / /fHo;Qfsf] d]?b08 dflgg] ;]gf, k|x/Lnufotsf] ;'/Iff lgsfodf ;dfg'kflts ;xeflutf sfod ub}{ hfg] gLlt cjnDag ul/g]5 .

hUufwgL nfnk"hf{ / gful/stfdf dlxnf k'?if b'j}sf] gfd pNn]v ug]{ k|fjwfg :yflkt ul/g]5 . dlxnfx¿nfO{ k]zfdf lgjf{w 9ª\un] nfUg] jftfj/0f lgdf{0f ug{ lzz' :ofxf/ s]Gb|x¿sf] Joj:yf ul/g]5 . dlxnf, kfl/jfl/s tyf afn cbfnt u7g ul/g]5 .

blntM– blntx¿dfly x'g] 5'jf5't nufotsf ;a} e]befjx¿sf] k"0f{ cGTo ul/g]5 . k"/} b]znfO{ 5'jf5't d'Qm Onfsf 3f]if0ff ul/g]5 / 5'jf5't ug]{x¿dfly dfgjtf lj?4 ck/fwsf] s8f sfg'gL sfaf{xL ul/g]5 .

/fHoåf/f cfly{s, /fhg}lts, ;fdflhs–;f+:s[lts, z}lIfs, k|zf;lgs, ;}lgsnufot hLjgsf ;a} If]qaf6 blnt ;d'bfonfO{ ;'lglZrt 9ª\uaf6 k5fl8 kfl/Psf] x'“bf c¿ ;d'bfo;/x ;a} If]qdf ;dfg gxf]p~h]n;Dd /fHon] ljz]ifflwsf/sf] Joj:yf ug]{5 . of] ljz]ifflwsf/sf] gLlt / ljlwnfO{ Jofjxfl/s ¿kdf k|efjsf/L sfof{Gjog ug{sf nflu ljz]if lgodåf/f Jojl:yt ul/g]5 .

jfbL ;'dbfosf jfWofTds of}g k]zfdf ;+nUg dlxnfx¿nfO{ ;;Ddfg k'g:yf{kgf ul/g]5 .

o'jfM– o'jfx¿sf] ;d:of ;dfwfgsf nflu Jojl:yt of]hgf agfpg Ps pRr:t/Lo o'jfcfof]usf] u7g ul/g]5 .

;f]x| jif{ k'u]sf o'jfx¿nfO{ dtflwsf/sf] Joj:yf ul/g]5 . o'jfx¿sf] af}l4s tyf zf/Ll/s ljsf;sf nflu /fHoåf/f ljz]if Joj:yf ul/g]5 .

;"rgf tyf ;~rf/M–:jtGq / lgikIf k|];sf] kIfkf]if0f ul/g]5 . :jtGq k|];dflysf] ;a} k|sf/sf] x:tIf]knfO{ lgif]w ul/g]5 . ;"rgfsf] xs;DaGwL P]gnfO{ b[9tfk"j{s sfof{Gjog ul/g]5 . >dhLjL kqsf/ P]gnfO{ tbf?stfsf ;fy sfof{Gjog ul/g]5 .

;~rf/dfWodsf] :yfkgf / ;~rfng ;DaGwL gLltsf] ;/nLs/0f ul/g]5 . ;~rf/dfWodsf] ;~rfng ug{sf] lglDt lng] Ohfhtkq / gjLs/0f;DaGwL k|lqmofnfO{ ;xh agfpgsf] nflu ;DalGwt sfg'gdf ;+zf]wg ul/g]5 .

6]lnkmf]g ;]jf o;} cfly{s jif{df ;a} uflj;x¿df k'¥ofOg]5 . df]jfOn ;]jfnfO{ u'0f:t/Lo agfp“b} d'n'se/ lj:tf/ ul/g]5 .

g]kfnL rnlrq pBf]usf] ;+j4{g / ;+/If0fsf] nflu /fli6«o rnlrq gLlt zL3| lgdf{0f u/L sfof{Gjog ul/g]5 .

lj1fg tyf k|ljlwM–lj1fg tyf k|fljlws lzIffnfO{ k|fylds txb]lv ljZjljBfno tx;Dd ljz]if k|fyldstf lbOg]5 .

d'n'ssf k|To]s :jfoQ /fHodf slDtdf Pp6f ax'd'vL k|fljlws tflnd s]Gb| :yfkgf u/L ;fIf/ hg;d'bfonfO{ Jofks ¿kdf k|lzIf0f ug]{ Joj:yf ul/g]5 .

gof“ k|ljlw ljsf; ug]{ k|ljlw ljz]if1nfO{ cfly{s cg'bfgsf ;fy} k|ljlw ljsf;sf nflu cfjZos ;xof]u k|bfg ug]{ Joj:yf ul/g]5 .

j}1flgs tyf k|fljlws k|ltef knfog (Brain Drain) /f]Sg /fHosf] tkm{af6 ljz]if sfo{qmd NofOg]5 .

;lxb kl/jf/, a]kQf kl/jf/ / o'4sf 3fOt]M– bzjif]{ dxfg\ hgo'4 / hgcfGbf]ngsf] qmddf zxfbt k|fKt ug]{x¿sf] :d[lt / ;Ddfgdf /fHosf] tkm{af6 ljz]if of]hgf / sfo{qmd NofOg]5 . ;lxbsf kl/jf/x¿nfO{ plrt /fxtsf] Joj:yf ul/g]5 / 5f]/f5f]/Lx¿nfO{ ljZjljBfno :t/;Dd lgMz'Ns k7gkf7gsf] Joj:yf ul/g]5 .

hgo'4sf] qmddf a]kQf kfl/Psfx¿sf] 5fglag u/L ;TotYo kQf nufpg Ps pRr :t/Lo cfof]usf] u7g ul/g]5 . ;f] k|ltj]bgsf cfwf/df bf]ifLx¿dfly s8feGbf s8f sfaf{xL ul/g]5 . a]kQf kfl/Psfx¿sf] kl/jf/nfO{ /fHon] plrt /fxt k|bfg ug]{5 / 5f]/f–5f]/LnfO{ ljZjljBfno:t/;Dd lgMz'Ns k7gkf7gsf] Joj:yf ug]{5 .

hgo'4sf 3fOt]x¿sf] ;Dk"0f{ pkrf/sf] Joj:yf /fHon] ug]{5 . 3fOt]x¿nfO{ plrt ;Ddfg / /fxtsf] Joj:yf /fHon] ug]{5 .

ckfª\uM– ckfª\ux¿nfO{ pgLx¿sf] s'n hg;ª\Vofsf] cg'kftdf /fHo / ;dfhsf ;a} cª\ux¿df k|ltlglwTj u/fOg]5 .

;a} k|sf/sf ckfª\ux¿sf] ;+/If0f, ;Ddfg / /f]huf/Lsf nflu /fHon] ljz]if sfo{qmdsf] th{'df ug]{5 .

d'l:ndM– d'l:nd nfdf] ;dob]lv g]kfndf a;f]jf; ub}{ cfPsf] pTkLl8t cNk;ª\Vos ;d'bfo ePsfn] pgLx¿nfO{ ljz]ifflwsf/;lxt /fHo, ;dfh / cy{tGqsf ;a} If]qdf ;dfg'kflts k|ltlglwTj u/fOg]5 .

d'l:nd ;d'bfosf] ;du| lxt / ljsf;sf] nflu Ps zlQmzfnL /fli6«o d'l:nd cfof]u u7g ul/g]5 .

Ho]i7 gful/sM– Ho]i7 gful/sx¿sf] ;dfhk|lt of]ubfgsf] sb/ ub}{ /fHon] lb+b} cfPsf] dfl;s eQfnfO{ ;Ddfgk"0f{ hLjg ofkg ug{ k'Ug] u/L j[l4 ul/g]5 . pgLx¿sf[ cg'ej, 1fg / ;Lksf] ;b'kof]u ug{ tyf pgLx¿sf ljlzi6 ;d:ofx¿sf] ;dfwfg ug{ /fHon] ljz]if Joj:yf ug]{5 .

t];|f] lnª\uLM–;Dk"0f{ g]kfnL of}lgs tyf n}ª\lus cNk;ª\Vosx¿nfO{ pgLx¿sf] jf:tljs klxrfg;lxt gful/stfsf] Joj:yf ul/g]5 . pgLx¿sf ljlzi6 ;d:of ;dfwfg ug{ /fHon] ljz]if Wofg lbg]5 .

-ª_ ljljw

kof{j/0fM– k|fs[lts jftfj/0fsf] ;+/If0f, lbuf] pkef]u Pjd\ cfjZos kg]{ k|fs[lts jftfj/0fsf] k'gM:yfkgf ;DaGwdf ljz]if sfo{qmd NofO{ sfof{Gjog ul/g]5 .

g]kfn kIf ePsf jftfj/0f;DaGwL dxf;GwLx¿sf] k|efjsf/L sfof{Gjog ul/g]5 .

dfcf]jfbL / s= k|r08 g} lsg <

cfb/0fLo lbbLalxgL tyf bfh'efOx¿,

olta]nf tkfO{+n] P]ltxfl;s km};nf ug]{ a]nf cfPsf] 5 . tkfO{sf] cufl8 tLgyl/ zlQm plePsf 5g\– k|ltudgsf/L, oyfl:yltjfbL / cu|udgsf/L . ltgsf] ;xL klxrfg u/]/ PSsfO;f}+“ ztfJbLsf] g]kfnnfO{ s'g lbzfdf 8f]¥ofpg lbg] xf] < tkfO{+n] km};nf ug{'k/]sf] 5 .

klxnf], /fhtGqjfbL k|ltudgsf/L zlQm . hgo'4 / hgcfGbf]ngn] To;nfO{ cfo{3f6 k'¥ofO;Sbf klg To;n] dg]{ a]nfdf v'§f tfg]/ dg]{ b':;fx; ul//x]sf] 5 . dw];L, hghfltnufotsf pTkLl8t hgtfsf] hfoh c;Gt'li6sf] vf]n cf]9]/ To;n] ;+ljwfg;ef lgjf{rg ef“8\g] / cfÎgf] u'd]sf] :ju{ lkmtf{ ug]{ hdsf]{ ul//x]5 . cfufdL lbgdf klg To;n] yk u8a8L dRrfpg] k|oTg ug{;S5 . t/ s] tkfO{+ of] b]zsf] Oltxf;sf] kf+u|f] c9fO;o jif{ k5fl8 kmsf{pg rfxg'x'G5 < pxL aa{/ ;fdGtL lg/ª\s'ztf kms]{sf] / of] b]z k'gM eLif0f u[xo'4sf] e'“d/Ldf km;]sf] x]g{ ?rfpg'x'G5 < xfdLnfO{ ljZjf; 5– tkfO{+ Tof] rfxg'x'Gg dfq xf]Og, cfjZos k/] To;sf lj?4 lg0ff{os d'7e]8df pqg;d]t tof/ x'g'x'G5 .

bf];|f], ;+;bjfbL oyfl:yltjfbL zlQm . of] zlQm b]z clxn] hxf“ 5, ToxL+ /flv/fVg rfxG5 . d'VotM g]kfnL sfª\u|]; / Pdfn]sf] ¿kdf /x]sf] of] zlQmn] cd"t{ nf]stGqsf] s'/f t u5{, t/ pm;“u of] b]zsf] tLj| cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0f / /fli6«otfsf] /Iffsf] s'g} Ph]G8f 5}g . ljut %& jif{df / kl5Nnf] !& jif{df o;n] k6sk6s ;/sf/sf] g]t[Tj ug]{ cj;/ kfPsf] 5 t/ p;n] b]zdf cfd"n kl/jt{gsf] s'g} k|Tofe"lt lbg ;s]sf] 5}g . r'gfjsf] j]nf lrNnf s'/f u/]/ hgtfnfO{ e|ddf kfg{ l;kfn' of] zlQmn] cu|udg / k|ltudg b'j}nfO{ …cltjfbÚ eGb} cfk"mnfO{ ;db'/Ldf /fv]/ cfÎgf] oyfl:yltjfbL rl/qsf] k'li6 ul/;s]sf] 5 . s] tkfO{+ pg} k'/fgf ljrf/ / dfG5]nfO{ cl3 ;f/]/ k'/fg} c;kmntf / lg/fzfsf] Oltxf; bf]xf]¥ofpg rfxg'x'G5 < xfdLnfO{ ljZjf; 5– o;k6s tkfO{+x¿n] k'glj{rf/ ug{'x'g]5 .

t];|f], qmflGtsf/L cu|udgsf/L zlQm . g]skf-dfcf]jfbL_ sf] g]t[Tjdf /x]sf] of] b]zeQm, u0ftGqjfbL / jfdkGyL zlQmn] /fli6«otf, u0ftGq / cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0fsf] Ph]G8f;lxt b]zdf ;du| cu|udgsf] kIfkf]if0f ub{5 . b]z / hgtfsf] lglDt bzf}+xhf/ alnbfg x'g tTk/ / gof“ qmflGtsf/L ljrf/n] cf]tk|f]t dfcf]jfbL zlQm;“u dfq} gof“ g]kfn lgdf{0f ug]{ ;fx; / zlQm 5 eGg] cfh ;f/f ;+;f/n] elg/x]sf] 5 . gof“ g]kfnsf] lglDt gof“ ljrf/ / gof“ g]t[Tjsf] vf“rf] dfcf]jfbLåf/f dfq k"/f x'g;S5 eGg] Jofks hgdt /x]sf] 5 . To;}n] cWoIf s= k|r08sf] g]t[Tjdf g]skf-dfcfjfbL_ gof“ o'usf] gof“ lhDd]jf/L jxg ug{ tkfO{+;dIf k|:t't ePsf] 5 . gof“ u0ftflGqs g]kfnsf] k|yd /fi6«kltsf] pDd]bjf/sf ¿kdf xfdLn] gof“ ljrf/, ;fx; / ;'ema'emsf wgL cWoIf s=k|r08nfO{ k|:t't u/]sf 5f}“ . xfdLnfO{ ljZjf; 5–tkfO{n] To;sf] cg'df]bg ug{'x'g]5 / eGg'x'g]5– ;a}nfO{ x]¥of}“+ k6sk6s, dfcf]jfbL / k|r08nfO{ x]/f}“+ o;k6s †

cflv/ dfcf]jfbL / s= k|r08 g} lsg < lsgls

– h;sf] ljrf/ xf] p;}sf] g]t[Tjdf dfq Tof] sfof{Gjog x'g;S5 . ;+ljwfg;ef, u0ftGq, /fHosf] ;ª\3fTds 9f“rfdf ¿kfGt/0f h:tf dfcf]jfbLn] p7fPsf Ph]G8f dfcf]jfbLn] dfq sfof{Gjog ug{ ;S5 .

– h;n] o'4df bzf}+xhf/sf] alnbfg ug]{ ;fx; u¥of], p;n] g} zflGtsf] hgcfsfª\Iff klg k"/f ug]{ ;fx; ug{ ;S5 . hg;d'bfosf] kl/jt{g / zflGtsf] cfsfª\Iff k"/f ug{ dfcf]jfbL k"0f{ k|ltj4 5 .

– dfcf]jfbL b]zsf] ;fj{ef}ldstf, :jfwLgtf / ef}uf]lns cv08tfsf] /Iff ug{ / b]zsf] lglDt s'g} klg alnbfg ug{ tTk/ 5 .

– dfcf]jfbL b]zdf juL{o, hftLo, If]qLo, n}ª\lus d'lQm;“u;“u} hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqsf] sfof{Gjog ug{ s[t;ª\slNkt 5 .

– dfcf]jfbL a[xb\ cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0f;lxtsf] gof“ g]kfn lgdf{0f ug{ k|ltj4 5 .

– dfcf]jfbL b]zsf ;a} b]zeQm, u0ftGqjfbL / jfdkGyLx¿ aLr gof“ cfwf/df gof“ /fli6«o Pstf sfod ug{ k|ltj4 5 .

– dfcf]jfbL hgo'4 / hgcfGbf]ngsf bzf}+“xhf/ dxfg\ ;lxbx¿, xhf/f}+ a]kQFx¿ / xhf/f}+ 3fOt]x¿sf] ;kgf k"/f ug{ k|ltj4 5 .

– dfcf]jfbL g]kfnL hgtfsf cfzfsf s]Gb| cWoIf s=k|r08dfkm{t\ gof“ g]kfnn] vf]h]sf] gof“ g]t[Tj lbg tTk/ 5 .

/fli6«otf, u0ftGq / cfly{s–;fdflhs ¿kfGt/0fk|lt k"0f{ k|ltj4 g]skf-dfcf]jfbL_ sf] of] k|ltj4tfkq PSsfO;f}+“ ztfJbLdf gof“ ;d'Ggt g]kfn lgdf{0fsf] k|ltj4tfkq xf] . ;a}vfn] b]zL tyf ljb]zL k|ltlqmofjfbL zlQmx¿sf] if8\oGqnfO{ lrb}{ cf;Gg ;+ljwfg;ef lgjf{rgdf of] k|ltj4tfkqnfO{ cg'df]bg u/]/ b'j} dtkqdf /x]sf ls;fg / dhb'/sf] d'lQmsf] k|tLs uf]nfsf/leqsf] x“l;of–xyf}8f lrGxdf dtbfg ug{ / gof“ g]kfn lgdf{0fsf] 9f]sf vf]Ng xfdL ;Dk"0f{ g]kfnL lbbLalxgL, bfh'efO / a'afcfdfx¿df xflb{s cg'/f]w ub{5f}“ . sy+sbflrt k|ltufdL tTjx¿n] of] ;+ljwfg;ef lgjf{rg x'g glbg] if8\oGq u/] eg] klg ;zQm hgcfGbf]ngsf] ;[li6 u/]/ of] k|ltj4tfkqsf] cfwf/df gof“ g]kfn lgdf{0fsf] cleofgdf cl3 a9\g xfdL yk cfu|x klg ub{5f}“ .

Hfgtfsf] lht ;'lglZrt 5 . :jfledfgL b]zsf] lht ;'lglZrt 5 . hgtfsf] lht dfcf]jfbLsf] lht † dfcf]jfbLsf] lht b]z / hgtfsf] lht † wGojfb †

s]xL gf/fx¿

– hgo'4 / hgcfGbf]ngsf] Pp6} dGq, :jfwLg / hgd'vL ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGq

– g]skf -dfcf]jfbL_ sf] kl/sNkgf, ;d'Ggt gof“ u0ftflGqs g]kfnsf] :yfkgf

– g]kfnL hgtf Ps eP hgd'vL u0ftGqsf] gf/fn], Dffcf]jfbL /f]Hb} 5g\ zf]lift–pTkLl8t ;f/fn]

– /fli6«otf / u0ftGq, g]skf -dfcf]jfbL_ sf] d"n dGq

– lzIff, :jf:Yo / /f]huf/, ;a} g]kfnLsf] df}lns clwsf/

– ;a}nfO{ x]¥of}“+ k6sk6s, dfcf]jfbLnfO{ x]/f}“+ o;k6s

– gof“ g]kfn lgdf{0fsf] klxnf] cfwf/, Dffcf]jfbLsf] g]t[Tjdf b]zeQm / u0ftGqjfbLsf] ;/sf/

– gof“ g]kfnsf] gof“ g]t[Tj, u0ftflGqs g]kfnsf k|yd /fi6«klt s= k|r08 .

@)^$ kmfu'g
g]kfn sDo'lgi6 kf6L{ -dfcf]jfbL_
s]Gb|Lo ;ldlt

-cGo /fhgLlts bnx¿sf r'gfjL 3f]if0ff–kqx¿ qmdzM k|sfzg ul/g]5 .–;+=_

 


 2008© Mercantile Communications Pvt. Ltd. Terms of use