जेनेभा। मध्यपूर्वमा सैन्य गतिविधि तीव्र बन्दै गइरहेका बेला संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानले जेनेभामा आफ्नो आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी दोस्रो चरणको वार्ता सुरु गर्ने सहमति जनाएका छन्।

दुवै देशबीचको तनावपूर्ण सम्बन्धका बीच कूटनीतिक संवाद पुनः अगाडि बढ्नुलाई महत्त्वपूर्ण सङ्केतका रूपमा हेरिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई आफ्नो आणविक कार्यक्रम सीमित गर्न दबाब दिँदै आवश्यक परे बल प्रयोग गर्न सकिने चेतावनी दिँदै आएका थिए।

इरानले त्यस्तो कुनै कदम चालिए प्रतिकार गर्ने बताउँदै आएको छ। हालै इरानमा भएका राष्ट्रव्यापी विरोध प्रदर्शनमाथिको दमनलाई लिएर पनि ट्रम्पले कडा प्रतिक्रिया व्यक्त गरेका थिए।

दुवै पक्षबीच पहिलो चरणको अप्रत्यक्ष वार्ता फेब्रुअरी ६ मा ओमानमा भएका थिए । त्यहाँ वार्ता अलग–अलग रूपमा सञ्चालन गरिएको थियो । दोस्रो चरणको बैठक जेनेभामा हुने भए पनि यसको स्वरूपबारे स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन ।

ट्रम्पका दूत स्टिभ विटकफ र जारेड कुसनर वार्ताका लागि यात्रा गरिरहेको छ । हङ्गेरीको बुडापेस्ट भ्रमणमा रहेका अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले अमेरिकाले कठिनाइ हुँदाहुँदै पनि शान्तिपूर्ण सम्झौता खोजिरहेको बताए । “राष्ट्रपतिले सधैँ वार्ताबाटै समाधान खोज्ने प्राथमिकता दिनुहुन्छ”, उनले भने ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले जेनेभामा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आणविक निगरानी निकायका प्रमुखसँग भेट गरेका छन् । उनले निष्पक्ष र न्यायसङ्गत सम्झौता खोज्न आफू तयार रहेको उल्लेख गर्दै धम्कीका आधारमा समर्पण स्वीकार्य नहुने स्पष्ट पारेका छन् । ओमानका विदेशमन्त्री बद्र अल–बुसाइदीले क्षेत्रीय शान्ति र संयमको आवश्यकता औँल्याउँदै मध्यस्थ भूमिकालाई निरन्तरता दिने सङ्केत गरेका छन् ।

यसैबीच, वार्तासँगै सैन्य गतिविधि पनि बढेको छ । इरानको अर्धसैनिक क्रान्तिकारी गार्डले होर्मुज जलडमरू, पर्सियन खाडी र ओमानको खाडी क्षेत्रमा नौसैनिक अभ्यास सुरु गरेको जनाएको छ । ती जलमार्गहरू विश्व व्यापारका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्, जहाँबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने गर्छ । केही सुरक्षा समूहहरूले उत्तरी लेनमा लाइभ–फायर अभ्यास हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्, यद्यपि इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले त्यसको पुष्टि गरेका छैनन् ।

अमेरिकाले पनि आफ्नो सैन्य उपस्थिति सुदृढ गरेको छ । युएसएस जेराल्ड आर फोर्ड विमानवाहक पोतलाई मध्यपूर्व पठाइएको छ । त्यहाँ युएसएस अब्राहम लिङ्कनसहित अन्य युद्धपोतहरू पहिले नै तैनाथ छन् । अमेरिकी सेनाले हालै एक इरानी ड्रोन खसालेको जनाएको छ, जुन लिङ्कन नजिक पुगेको थियो । इजरायल–हमास युद्धले प्रभावित खाडी क्षेत्रका राष्ट्रहरूले थप द्वन्द्व क्षेत्रीय सङ्कटमा परिणत हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

वार्ताको अर्को मुख्य विषय अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू रहने देखिएको छ । ट्रम्प प्रशासनले इरानको आणविक कार्यक्रम सीमित गर्ने र हतियार विकास रोक्ने सम्झौता खोजिरहेको जनाएको छ । इरानले भने आफू आणविक हतियारको खोजीमा नरहेको दोहोर्‍याउँदै प्रतिबन्धहरू कम गर्नुपर्ने अडान राखेको छ । उपविदेशमन्त्री माजिद तख्त–राभान्चीले अमेरिका निष्कपट भए सम्झौताको बाटो खुल्न सक्ने बताएका छन्।

इजरायलले गत जुनमा इरानमाथि १२ दिन लामो आक्रमण सुरु गरेपछि वार्ताको प्रक्रिया अवरुद्ध भएको थियो । त्यस क्रममा अमेरिकी सेनाले पनि इरानी आणविक केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेको थियो । इरानले आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि मात्र भएको दाबी गर्दै आएको छ । युद्धअघि इरानले ६० प्रतिशत शुद्धतासम्म युरेनियम संवर्धन गरिरहेको जनाएको थियो, जुन हतियारस्तरभन्दा केही तलको अवस्था मानिन्छ ।

तनाव र संवाद सँगसँगै अघि बढिरहेका बेला जेनेभाको दोस्रो चरणको वार्ताले भविष्यको दिशा निर्धारण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।